Иоганн Себастьян Бахтың екінші әйелі – Анна Магдалена Бах

Кіріспе

Бахтың екінші әйелі Анна Магдалена Бах, Вилке тегінен (22 қыркүйек 1701 – 27 ақпан 1760) – неміс кәсіби әншісі және Иоганн Себастьян Бахтың екінші жұбайы.

Өмірбаян

Анна Магдалена Вилке Саксония герцогтығының Цейц қаласында дүниеге келген. Оның музыкалық білімі туралы көп мәлімет болмаса да, отбасы музыкаға бейім болған. Әкесі Иоганн Каспар Вилке (шамамен 1660–1733) Цейц және Вайсенфельс сарайларында қызмет еткен трубашы болды. Анасы Маргарета Элизабет Либе – органшының қызы. 1721 жылы Анна Магдалена Анхальт-Кётен князьдігі сарайында сопрано әншісі болып жұмысқа орналасты. Иоганн Себастьян Бах 1717 жылдың желтоқсанынан бастап Капельмейстер (музыка директоры) қызметін атқарды. 36 жастағы Иоганн Себастьян 20 жасар Анна Магдаленаға сол жылдың 3 желтоқсанында үйленді, бұл оның бірінші әйелі Мария Барбара Бахтың қайтысынан кейін он жеті ай өткен соң болды. Сол айдың соңында ерлі-зайыптылардың жұмыс берушісі, Анхальт-Кётен князі Леопольд, Анхальт-Бернбургтың Фредерика Генриеттасына үйленді. Бах княгиняның музыкаға қызығушылық танытпауы сарайдағы музыкалық өмірдің төмендеуіне себеп болды деп ойлады, бірақ басқа да факторлардың әсер еткенін көрсететін дәлелдер бар. Бахтың білуі мүмкін емес бюджеттік шектеулер де болды, себебі князь өзінің қаржылық мәселелерін Бахпен талқыламауы мүмкін. 1723 жылдың мамырында Бахтар Лейпцигке көшіп келді, онда Иоганн Себастьян Лейпцигтегі Томас мектебінің кантора және қаланың музыка директоры болып тағайындалды. Анна Магдалена үйленгеннен кейін де ән айтумен айналысты. Оның музыкаға қатысуының бір көрнекті мысалы – 1729 жылы Цейцке қайтып келіп, князь Леопольдтың қоштасу рәсіміне қатысуы. Оның күйеуі төрт баласын осы некеге әкелді. 1723 және 1742 жылдар аралығында ол келесі балаларды дүниеге әкелді: Кристиана София Генриетта (1723 жылдың көктемінде туған, 29 маусым 1726 жылы қайтыс болған); Готфрид Генрих (26 ақпан 1724 жылы туған, 12 ақпан 1763 жылы қайтыс болған); Кристиан Готлиб (14 сәуір 1725 жылы туған, 21 қыркүйек 1728 жылы қайтыс болған); Элизабет Юлиана Фридерика, «Лизген» деп аталған, Бахтың шәкірті Иоганн Кристоф Альтникөлге (5 сәуір 1726 жылы туған, 24 тамыз 1781 жылы қайтыс болған) үйленген; Эрнест Андреас (30 қазан 1727 жылы туған, 1 қараша 1727 жылы қайтыс болған); Регина Иоганна (10 қазан 1728 жылы туған, 25 сәуір 1733 жылы қайтыс болған); Кристиана Бенедикта (1 қаңтар 1730 жылы туған, 4 қаңтар 1730 жылы қайтыс болған); Кристиана Доротея (18 наурыз 1731 жылы туған, 31 тамыз 1732 жылы қайтыс болған); Иоганн Кристоф Фридрих, «Фридрих», «Бюке Бах» (21 маусым 1732 жылы туған, 26 қаңтар 1795 жылы қайтыс болған); Иоганн Август Авраам (5 қараша 1733 жылы туған, 6 қараша 1733 жылы қайтыс болған); Иоганн Кристиан, «Кристель», «Лондон Бах» (5 қыркүйек 1735 жылы туған, 1 қаңтар 1782 жылы қайтыс болған); Иоганна Каролина (30 қазан 1737 жылы туған, 18 тамыз 1781 жылы қайтыс болған) және Регина Сусанна (22 ақпан 1742 жылы туған, 14 желтоқсан 1809 жылы қайтыс болған).

Anna Magdalena Wilcke was born at Zeitz, in the Duchy of Saxe Zeitz. While little is known about her early musical education, the family was musical. Her father, Johann Caspar Wilcke (c. 1660–1733), was a trumpet player, who had a career at the courts of Zeitz and Weißenfels. Her mother, Margaretha Elisabeth Liebe, was the daughter of an organist. By 1721, Anna Magdalena was employed as a soprano singer at the princely court of Anhalt Cöthen. Johann Sebastian Bach had been working there as Capellmeister (director of music) since December 1717. Johann Sebastian, 36, married the 20 year old Anna Magdalena on 3 December of that year, seventeen months after the death of his first wife, Maria Barbara Bach. Later that month, the couple's employer, Prince Leopold of Anhalt Cöthen, married Frederica Henriette of Anhalt Bernburg. Bach believed the princess' lack of interest in music caused the musical life at the court to decline, although there is evidence that other factors were involved. There were budgetary constraints of which Bach may have had limited knowledge, as it's unlikely that the prince would have discussed his financial problems with Bach. In May 1723, the Bachs moved to Leipzig, where Johann Sebastian had been appointed Cantor of the [[Thomasschule zu Leipzig and music director of the town. Anna Magdalena continued to sing professionally after her marriage. In one notable example of her continuing involvement with music, she returned to Köthen in 1729 to sing at Prince Leopold's funeral. Her husband brought four children into the marriage. Between 1723 and 1742, she gave birth to the following children: Christiana Sophia Henrietta (⁕spring 1723 †29 June 1726); Gottfried Heinrich (⁕26 February 1724 ⚰12 February 1763); Christian Gottlieb (〰14 April 1725 †21 September 1728); Elisabeth Juliana Friderica, called "Liesgen", who married Bach's pupil Johann Christoph Altnickol (〰5 April 1726 †24 August 1781); Ernestus Andreas (〰30 October 1727 †1 November 1727); Regina Johanna (〰10 October 1728 †25 April 1733); Christiana Benedicta (〰1 January 1730 †4 January 1730); Christiana Dorothea (〰18 March 1731 †31 August 1732); Johann Christoph Friedrich, called "Friedrich", the 'Bückeburg' Bach (⁕21 June 1732 †26 January 1795); Johann August Abraham (〰5 November 1733 †6 November 1733); Johann Christian, called "Christel", the 'London' Bach (⁕5 September 1735 – †1 January 1782); Johanna Carolina (〰30 October 1737 †18 August 1781) and Regina Susanna (〰22 February 1742 †14 December 1809)

Көрініп тұрғанындай, оның 13 баласының жетісі ересек болмай қайтыс болды. 1732 жылдың маусым мен тамыз айлары аралығында он апта бойында үйдің ішінде 10 жасқа дейінгі бесеу бала тұрды. Әйтпесе, төрт немесе одан аз бала болды. Анна Магдалена соңғы қызы Регина Сусанна туылмай тұрып жеті ай бұрын ауыр науқастаныпты, бұл жүктілікке байланысты ма, жоқ па, белгісіз. Некеге тұрғаннан кейін Анна Магдалена Бахтың Капельмейстеріне айналды, өйткені ол күйеуінің атағын тартуға құқылы болды. Оның мәртебесіндегі әйелдің жұмысы тамақ пісіру, үйді тазалау немесе кір жуу емес еді. Мұндай жұмыстар үшін қызметшілер болды. Сәбилерді емшектеушілер емізді. Күйеуімен бірге Анна Магдалена Бах тек балалар ғана емес, сонымен қатар жеке оқушылар мен қызметшілер де тұратын үйді басқарды. Бұл үйде музыкамен ақша табатын. Анна Магдаленаның өзі музыкант болғандықтан және сарайдағы трубашының қызы болғандықтан, оның іс-әрекетті бақылап, оған қатысуға қабілеті мен тәжірибесі болды. Бахтар отбасында Иоганн Себастьянның шығармалары көшіріліп, орындауға дайындалды. Орындаулар репетицияланды, музыкамен сауда жасалды, жеке оқушылар сабақ берді, аспаптар жалға берілді және сатылды. Анна Магдалена осы салалардың бәрінде көмектесті. Күйеуі басқа жерге мүшелерін тексеруге немесе басқа себептерге байланысты кеткен кезде, ол бизнесті басқаруға жауапты болды. Бүкіл отбасы да онымен бірге жүре алатын. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, кеңес сайлауына арналған кантатаға тапсырыс берілді, бұл оның мұндай орындауды ұйымдастыруға қабілетті екенін көрсетеді. Оның күйеуінің көптеген шығармаларының көшірмелері сақталған. Олардың кейбіреулері жоғалып кеткен оның көптеген қолжазбаларының музыкалық маңызы зор. Музыкадан басқа, Анна Магдалена гүлдерге де қызығушылық танытты. Иоганн Себастьян Бах 1750 жылдың 28 шілдесінде қайтыс болды. Ол жетілмеген балаларын қалдырғандықтан, оның әйелін жалғыз мұрагер деп атау туралы өсиеті жарамсыз болып табылар еді. Бахтар отбасының жағдайында Лейпциг университетінен құрылған атқарушылар комитеті осы балаларға мұраның үлесін беруді қамтамасыз етті. Анна Магдалена Бах осы үлестерді басқаруды өз міндетіне алды. Мүлікті бөліп беру кезінде ол әпкесінің қарызын төлеуге мүмкіндік алды және басқа мұрагерлерге Саксония сайлау округіндегі толыққанды шахтердің бір жылдық жалақысына тең соманы төледі. 1751 жылы ол мұндай шахтердің бір апталық еңбекақысына тең сомамен кенді қолдады. Жесір Анна Магдалена күйеуі қайтыс болған кезде 8 және 12 жастағы екі кіші қызын және 26 жастағы психикалық мүкіяттігі бұзылған ұлы Готфрид Генрихтің жауапкершілігін өз мойнына алды. Олар Лейпцигтегі Жаңа зиратқа көшіп кетті. Үйден шығып кеткен жалғыз бала – Иоганн Кристиан, ол оқуын жалғастыру үшін Берлиндегі жартылай інісі Карл Филипп Эмануэльге көшті. Күйеуі тірі болғанда отбасы қолөнершіге қарағанда көп есе жоғары табысқа ие болды. Жесір Анна Магдалена бұрынғы өмірлік деңгейін сақтап қала алмады. Сондықтан ол түрлі мекемелерден көмек алды. Ол сондай-ақ өзінің күнкөрісі үшін жұмыс істеді. Мүлікті бөліп беру арқылы ол жалдауға жиһазбен жабдықталған пәтерлерді жалға беруге мүмкіндік алды. Оның музыкалық сауда-саттықтары туралы мәліметтер бар. Басқалардың ішінде ол ұлдарымен бірге жариялаған «Фуглер өнері» мен оның әкесі Карл Филипп Эмануэль Бахтың «Клавиатураны ойнаудың нағыз өнері» оқулығын сатты, ол өмірінің соңына дейін байланыста болды. Оның күйеуінің қолжазбалары да болғандықтан, ол осы шығармалардың көшірмелерін ұсынуға болатын. Оның кейінгі жылдары, әсіресе жеті жылдық соғыс кезінде өмірі қалай дамыды, белгісіз. Ол 1760 жылдың 27 ақпанында қайтыс болды және 29-ы Лейпцигтегі Святого Иоанна зиратында жерленді.

As can be seen from the dates, seven of her 13 children died before reaching adulthood. Only during the ten weeks from June to August 1732 were five of the couple’s children younger than 10 years of age living in the household. Otherwise, there were four or less. Anna Magdalena was seriously ill seven months before the birth of her last daughter Regina Susanna, and it is not known whether this was related to the pregnancy. With the marriage Anna Magdalena became Frau Capellmeisterin Bach, because she had the right to bear the title of her husband. It was not the job of a lady of her standing to cook, clean the apartment or do the washing. There were service personnel for this. Infants were nourished by wet nurses. Together with her husband, Anna Magdalena Bach commanded a household to which not only the children belonged, but also private students and servants. In this household the livelihood was earned with music. As a musician herself and the daughter of a court trumpeter, Anna Magdalena had the abilities and experience to monitor and participate in the activities. In the Bach family household works composed by Johann Sebastian were copied and prepared for performance. Performances were rehearsed, music was traded, private students taught, instruments rented out and sold. Anna Magdalena cooperated in all these areas. When her husband was away examining organs or for other reasons, she was responsible for running the business. The entire household could also have been organised such that she could accompany him. After the death of her husband a cantata for the council election was commissioned from her – proof that she was capable of organising such a performance. Several copies of her husband’s compositions made by her have survived. Some of these are of high musicological significance as many of his own manuscripts are lost. Apart from music, Anna Magdalena was interested in flowers. Johann Sebastian Bach died on the 28th July 1750. As he left immature children, a will naming his wife as sole heir would have been invalid. In the case of the Bach family a committee of executors from Leipzig University ensured that these children were given their share of the inheritance. Anna Magdalena Bach took on the administration of these shares. During the distribution of the estate, she found herself in a position to cover the debts of her sister and paid the other heirs a sum equivalent to a year’s salary of a fully trained miner in Electoral Saxony. In 1751 she supported a mine with at least the equivalent of a week’s pay of such a miner. The widow Anna Magdalena took responsibility for her two youngest daughters, aged 8 and 12 years on their father’s death, and her 26 year old mentally handicapped son Gottfried Heinrich. She moved with them to the Neuer Kirchhof in Leipzig. The only child that left home was Johann Christian who moved to his half brother Carl Philipp Emanuel in Berlin for his further education. While her husband was alive the family had an income many times higher than a craftsman. The widowed Anna Magdalena was not able to maintain her previous standard of living. She therefore received support from various institutions. She also worked for her living. With the distribution of the estate, she enabled herself to rent out furnished accommodation. There is evidence for her music trading activities. Among others she sold copies of the Art of Fugue, which she had published together with her sons, as well as the textbook The True Art of Playing the Keyboards by Carl Philipp Emanuel Bach, her stepson with whom she stayed in contact until the end of her life. As she also possessed manuscripts from her husband, she was able to offer copies of these works. How her life developed in the subsequent years, especially during the seven years’ war, is not known. She died on the 27th February 1760 and was buried on the 29th in St. John’s cemetery in Leipzig.