Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оранж ханшайымы (1602–1675)
Princess consort of Orange (1602–1675)
Амалия Солмс-Браунфельс (1602 жылғы 31 тамыз – 1675 жылғы 8 қыркүйек) – Фредерик Генрих, Оранж принцімен некелесіп, Оранж ханшайымы атанды. Өзі билік еткен кезеңде күйеуінің саяси кеңесшісі болды, ал 1640 жылдан 1647 жылға дейін денсаулығы нашарлаған кезде оның іс жүзіндегі орынбасары және регенті ретінде қызмет атқарды. 1650 жылдан 1672 жылға дейін немересі Вильгельм III, Оранж принці ересек болмаған кезеңде регенттік кеңестің төрағасы болды.
Amalia of Solms Braunfels (31 August 1602 – 8 September 1675) was Princess of Orange by marriage to Frederick Henry, Prince of Orange. She acted as the political adviser of her spouse during his reign, and acted as his de facto deputy and regent during his infirmity from 1640 to 1647. She also served as chair of the regency council during the minority of her grandson William III, Prince of Orange from 1650 until 1672.
Ерте өмір
Амалия Браунфельсте, Солмс-Браунфельс графы Иоганн Альбрехт I (1563–1623) мен оның әйелі, Сайн-Витгенштейн графесі Агнес (1568–1617) қызы ретінде дүниеге келді. Ол императорлық тікелей басқару құқығына ие болған Сольмс әулетінің мүшесі болды және балалық шағын ата-анасының Браунфельс сарайында өткізді. Ол Богемияның «Қысқы патшасы» Фредерик V-нің әйелі Елизаветаның сарайына кірді. Императорлық әскер Фредерик V-ті жеңгеннен кейін, ол жүкті ханышамен бірге Прагадан батысқа қашып кетті. Фридрихке императорлық тыйым салынғандықтан, император оларға жол бойында баспана беруден бас тартты. Елизавета қашқанда босануға кірісіп, Амалия Кюстрин сарайында князь Мористің дүниеге келуіне көмектесті. Олардың саяхаты Гаагада аяқталды, онда курфюрсттің інісі, штадхолдер Мауриц Нассау оларға 1621 жылы пана берді. Олар оның сарайында жиі көрінетін, мұнда 1622 жылы Морицтің кіші жарты інісі Фредерик Генрих Амалияға ғашық болды. Ол оның мәмілесі болудан бас тартып, некеге тұруға талап қойды. Олар бір кезде туған туыстар еді. Мауриц Нассау қайтыс болғаннан кейін, ол жарты інісі Фредерик Генрихке үйленуге уәде берді. Фредерик 4 сәуірде 1625 жылы Амалияға үйленді.
Amalia was born in Braunfels as a daughter of Count Johann Albrecht I of Solms Braunfels (1563 1623) and his wife, Countess Agnes of Sayn Wittgenstein (1568 1617). She was a member of the House of Solms, a ruling family with Imperial immediacy, and spent her childhood at the parental Braunfels castle. She became part of the court of Elizabeth, wife of Frederick V, Elector Palatine, the "Winter King" of Bohemia. After imperial forces defeated Frederick V, she fled from Prague with the pregnant queen to the west. Shelter was denied to them along the way because the emperor forbade it as Frederick had been placed under an Imperial ban. Elizabeth went into labour during their flight and Amalia helped her with her delivery of Prince Maurice at Küstrin castle. The end of their journey was The Hague, where stadtholder Maurice of Nassau, uncle of the elector gave them asylum in 1621. They often appeared at his court, where Maurice's younger half brother Frederick Henry became infatuated with Amalia in 1622. She refused to become his lover and held out for marriage. They were first cousins, once removed. When Maurice of Nassau died, he made his half brother Frederick Henry promise to wed. Frederick married Amalia on 4 April 1625.
Штад-холдердің әйелі
Фредерик Генрих өзінің жартылай ағасы Морис қайтыс болғаннан кейін штадтхальдер болған кезде, оның ықпалы, Амалияның ықпалы сияқты, едәуір артты. Фредерик Генрих пен Амалия бірлесіп Гаагадағы сарай өмірін кеңейтуге қол жеткізді. Олар Huis ten Bosch сарайының ішінде бірнеше сарайлар салдырды. Амалия өнерді ұнататын және көптеген зергерлік бұйымдар жинаған, оларды оның тірі қалған төрт қызы мұраға алды. Ол ақылды, мақтаншыл және амбициялы, әдемі болмаса да, жас және тартымды келбетті болған деп сипатталды. Амалия бірнеше патшалық үйленулердің, соның ішінде оның ұлы Вильгельм III-нің Англия мен Шотландияның ханшайымы Мэриге (Англия королі Карл I-нің қызы) және олардың қыздарының бірнеше неміс князьдеріне үйленуінің бастамашысы болды. Амалия мен Фредерик Генрих арасындағы қарым-қатынас бақытты деп есептелді, және Амалия оның саяси кеңесшісі болғаны мойындалды. Оның де-факто саяси мәртебесі мойындалды, сондықтан дипломаттар оның шешімдеріне қымбат сыйлықтар арқылы ықпал етуге тырысты. 1648 жылғы Мюнстер бейбітшілігіне әкелген келіссөздерге Фредерик Генрихтің қатысуына Амалияның ықпалы тигені хабарланды. Осының құрметі ретінде Испания королі Филипп IV 1649 жылы оған Турнхауттың феодалдық иелігі мен қамалын сыйлады. 1647 жылы оның күйеуі қайтыс болды, ал оның орнына штадтхальдер және Оранж князі ретінде олардың ұлы Вильгельм II, Оранж князі тағайындалды.
When Frederick Henry became stadtholder after the death of his half brother Prince Maurice, his influence grew substantially, as did Amalia's. Together Frederick Henry and Amalia succeeded in expanding court life in The Hague. They had several palaces built, including Huis ten Bosch. Amalia was a great collector of art and amassed many jewels, which were inherited by her four surviving daughters. She was described as intelligent, arrogant and ambitious, not beautiful but with a fresh and appealing appearance. Amalia was the prime mover of several royal marriages, including that of her son William III to Mary, Princess Royal of England and Scotland (daughter of King Charles I of England) and of their daughters with several German princes. The relationship between Amalia and Frederik Hendrik was described as happy, and Amalia is acknowledged to have acted as his political adviser. Her de facto political position was acknowledged and diplomats, aware of this, tried to influence her decisions by costly presents. It was reportedly Amalia who was behind Frederik Hendrik's participation in the negotiations which was eventually to result in the Peace of Münster of 1648. As a recognition, King Philip IV of Spain granted her the seigniory and castle of Turnhout in 1649. In 1647, her spouse died and was succeeded as stadtholder and Prince of Orange by their son William II, Prince of Orange.
Регенттік
1650 жылы оның ұлы Вильгельм II қайтыс болғаннан кейін, оның немересі Вильгельм III (Оранның принсі Вильгельм III, кейін Англияның королі Вильгельм III) Оранның ханзадасы атанды. Оның кәмелетке толмауы кезінде регенттік кеңес тағайындалды, ал Амалия мен оның бұрынғы келіні Мэри Стюарт қамқорлық және осыған байланысты регенттік кеңесінің төрағалығы үшін күресті; Голландия мен Зеландияның Жоғарғы соты Мэри мен Амалияға бірлесіп қамқорлық беруге рұхсат берді, соның салдарынан Оранж регенттік кеңесіндегі үлесін бөлісті. Амалияға Мэриге қарсы оның күйеу баласы, Бранденбургтың курфюрсі қолдау көрсетті, және ол Ұлы зейнетақышы Йохан де Виттпен жақсы қарым-қатынаста болды, бұл қарым-қатынас 1654 жылғы Шығарылым актісімен, ханзаданы барлық ата-тегінің лауазымдарынан шеттетуге қарамастан, өзгере қоймады. 1660 жылы Мэри қайтыс болғаннан кейін Амалия немересінің регенттігін іс жүзінде толыққанды өзіне алды. Ол 1667 жылы штатгалдер лауазымын толығымен жойған Мәңгілік жарлық қабылданғанына қарамастан, Де Виттпен жақсы қарым-қатынасты сақтап келді. Осы кезеңде ол Ноордейндегі Оуд Хофта тұрып, корольдікпен дипломатиялық байланыстарын және сарайын ұстады. 1672 жылы оның немересі ересек деп жарияланды, соның нәтижесінде регенттік кеңес таратылды. Амалия зейнетке шығып, оның Голландия, Зеландия, Утрехт, Гелдерланд және Оверайссель штаттарының штатгалдері және Одақтың бас қолбасшысы болғанын көрді. Ол Гаагадағы үйінде 73 жасында қайтыс болды.
After the death of her son William II in 1650, her grandson William III (Prince William III of Orange and later also King William III of England) became prince of Orange. A regency council was appointed during his minority, and Amalia and her former daughter in law Mary Stuart fought over guardianship and thereby chairmanship of the regency council; the High Court of Holland and Zeeland finally granted both Mary and Amalia shared guardianship, and thereby shared part in the regency council of Orange. Amalia was supported against Mary by her son in law, the Elector of Brandenburg, and she was on good terms with the Grand Pensionary Johan de Witt, a relationship which did not change with the Act of Exclusion of 1654, barring the prince from all ancestral offices. When Mary died in 1660, Amalia in practice took sole control of the regency of her grandson. She maintained good relations to De Witt even by the passing of the 1667 Eternal Edict, which abolished the office of stadholder entirely. During this time she lived in the Oude Hof on the Noordeinde, maintaining her court and diplomatic contacts with royalty. In 1672, her grandson was declared an adult and his regency council thereby dismissed. Amalia retired and witnessed him becoming stadholder of Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland and Overijssel and captain general of the Union. She died at her home in The Hague, aged 73.
Құрметтеулер
Франшхуектегі (Оңтүстік Африка) Солмс Дельта шарап шаруашылығының шарабы Солмс-Браунфельс Амалияның құрметіне аталған. Бұл шарап Голландия саяси өміріндегі оның атқарған рөлін құрметтейді. Оның немересі, Англия королі III Уильям, 1685 жылы Нант эдикты жойылғаннан кейін мыңдаған француз гугеноттарына пана және қолдау берді. Діни қуғын-сүргіннен қашқан 180-ге жуық босқын Кейпке қоныс аударылып, Франшхуекте фермалар алды. Олар осы жерде қазіргі Оңтүстік Африка шарап өнеркәсібінің негізін қалады.
A wine from wine estate Solms Delta in Franschhoek (South Africa) is named after Amalia of Solms Braunfels. The wine honours the role played by her in Dutch political life. Her grandson, William III, King of England, provided refuge and support to thousands of French Huguenots after the revocation of the Edict of Nantes in 1685. Some 180 of these refugees, fleeing religious persecution, were relocated to the Cape and granted farms in Franschhoek. Here they laid the foundations of the modern South African wine industry.