Кіріспе

Луизиананың француз колониялық губернаторы Жан Батист Ле Мойн де Бьенвилл (ʒɑ̃ batist lə mwan də bjɛ̃vil; /l//ə// /'/m//ɔɪ//n// //d//ə// //b//i/'/ɛ//n//v//ɪ//l/; 23 ақпан 1680 ж. – 7 наурыз 1767 ж.), сондай-ақ Sieur de Bienville деп те белгілі, Жаңа Франциядағы француз-канадтық колониялық әкімші болды. Монреальде туған ол 1701–1743 жылдары төрт рет тағайындалған Француз Луизианасының алғашқы губернаторы еді. Ол саяхатшы Пьер Ле Мойн д'Ибервилдің кіші інісі болды.

Ерте өмір

Жан Батист Ле Мойн – Диппеге жақын Лонгуйльде туған Шарль Ле Мойннің және Руанда туған Кэтрин Примоттың (сондай-ақ Кэтрин Тьерри деп те белгілі) ұлы. Екеуі де Нормандия провинциясының қалаларында дүниеге келген. Шарль Ле Мойн отбасын Виль-Мари елді мекеніне (қазіргі Монреаль) ерте келдіріп, барлығы он төрт бала тәрбиеледі.

Жаңа әлемдегі барлау

Он жеті жасында Бьенвилл ағасы Ибервиллге қосылып, Луизиана колониясын құруға экспедицияға қатысты. 1699 жылы топ Мексика шығанағының жағалауын Мобил шығанағына дейін зерттеді, бірақ ол одан әрі жүзуге тым жайлы болды. Бел Фонтейн орнында олар жағадан ағып шығып, көтеріліп тұрған артезиандық бұлақ тапты; қазір бұл бұлақ Мобил шығанағында 300-400 фут тереңдікте орналасқан. Бьенвилл Мобил, Алабама маңындағы жағалауды картаға түсіруде маңызды рөл атқарды. Ол сондай-ақ Луизиана жағалауындағы Шанделер аралдарын, ал Миссисипи жағалауындағы Мысық аралы мен Кеме аралын ашты, содан кейін батысқа қарай Миссисипи өзенінің сағасын зерттеуге бет бұрды. Ақырында экспедиция қазіргі Батон-Руж және Фальс-Ривер жерлеріне жетті. 1699 жылғы сәуірде Францияға қайтпастан бұрын Ибервилл Луизиана колониясының алғашқы қонысын құрды: Форт Морепас немесе Ескі Билокси, қазіргі Оушен Спрингс, Миссисипи. Ол Сауволе де ла Вилантриді губернатор етіп тағайындады және Бьенвиллді лейтенант қылды. Ибервилл кеткеннен кейін Бьенвилл Миссисипи өзені бойымен тағы бір экспедиция ұйымдастырды және қазір Англия бұрылысы деп аталатын жерде ағылшын кемелерімен кездесті. Бұл оқиға туралы естіген Ибервилл Бьенвиллге Миссисипи өзені бойындағы алғашқы қатты жерді тауып, қоныс салуды бұйырды. Өзеннің 50 миль жоғарылатылып, Бьенвилл Форт де ла Булайе құрды.

Mobile компаниясының негізін қалаушы

Бабасының ұсынысы бойынша Бьенвилл қоныс аударушылардың көпшілігін қазіргі Алабама штатында Мобил өзенінің батыс жағында орналасқан Форт Луи де ла Мобил (немесе "Мобил") деп аталатын жаңа қонысқа көшірді. Ол сондай-ақ колония үшін жақын маңдағы Дофин аралында терең су портын құрды, өйткені Мобайл шығанағы мен Мобайл өзені теңіз кемелері үшін тым жайлы еді. Келесі бірнеше жылда колонияның халқы өзгеріп отырды. 1704 жылы француз сарбаздарының жергілікті әйелдермен жақын қарым-қатынас жасауы қақтығысқа әкелуі мүмкін деген қауіптенуден Бьенвилл жиырма төрт жас француз әйелінің келуін ұйымдастырды. Дәстүр бойынша бұл қыздар монастырьлардан таңдалған, бірақ олардың көпшілігі кедей отбасылардан шыққан. Олар Жаңа Дүниеге кассеталар деп аталатын кішкентай сандықтарда мүлкін алып келгендіктен, жергілікті тарихта олар ертеректегі "каскет қыздары" ретінде, ал кейінірек ағылшын тілінде "casket girls" деп белгілі болды. Жас әйелдер Бьенвиллдің үйінде, оның үй шаруашылығын жүргізетін француз-канад әйелі, мадам Ланглоидың қамқорлығында болды. (Дәстүр бойынша ол Бьенвилл мен оның бауырларының жесір туысы болған, бірақ бұл туралы ешқандай растау жоқ.) Мадам Ланглои жергілікті тайпалардан жергілікті өнімдерді дайындау өнерін үйреніп, осы білімді өзінің қамқорлығындағы әйелдерге берді, бұл оқиға Крейол асүйінің пайда болуының бастауы деп есептеледі. "Каскет қыздарының" есімдері мен тағдыры көбінесе белгісіз, бірақ кем дегенде бірі колонияда қалып, француз сарбаздарына тұрмысқа шықты, ал 1705 жылы ақ нәсілді баланың дүниеге келуі алғаш рет тіркелді. Колонияның халқы келесі бір буын бойы ауытқып, 1708 жылы 281 адамға жетті, бірақ екі жылдан кейін аурудың салдарынан 178 адамға дейін азайды. 1709 жылы үлкен су тасқыны Форт Луи де ла Мобилді жапты: осыған және аурудың таралуына байланысты Бьенвилл 1711 жылы қонысты өзен бойымен төмен қарай, қазіргі Алабама штатындағы Мобил қаласының орнына көшіруге бұйрық берді, онда тағы бір ағаш Форт Луи салынды. 1712 жылы Антуан Крозат корольдік тағайындамамен Луизиананы басқаруға кіріскен кезде колонияда 400 адам тұрды. 1713 жылы Франциядан жаңа губернатор келді, ал Бьенвилл батысқа көшіп, 1716 жылы қазіргі Миссисипи штатындағы Натчес қаласының орнында Розали фортын құрды. Жаңа губернатор Антуан Лаумет де Ла Моте, сиер де Кадиллак, колонияны дұрыс басқармағаны және оның өсуінің болмауына байланысты ұзаққа созылмады. 1716 жылы ол Францияға қайта шақырылды, ал Бьенвилл тағы да губернатор болып, жаңа губернатор Жан Мишель де Лепинай Франциядан келгенге дейін бір жылдан аз уақыт қызмет етті. Алайда Лепинайдың өкілеттігі қысқа болды, өйткені Крозат колонияны басқаруды және оны басқаруды Джон Лоу мен оның Индия компаниясына тапсырды. 1718 жылы Бьенвилл тағы да Луизиананың губернаторы болды, және осы мерзімінде Бьенвилл Луизиананың Нью-Орлеан қаласын құрды.

Жаңа Орлеанның атасы

Бьенвилл 1717 жылы компания директорларына Миссисипи өзеніндегі ай тәрізді иіліске тапқанын, оның тасқын сулар мен дауылдардан қауіпсіз екенін жазды және колонияның жаңа астанасын сонда салуды ұсынды. Рұқсат берілді, және Бьенвилл 1718 жылдың көктемінде (7 мамыр мерекелік күні ретінде қалыптасқан, бірақ нақты күні белгісіз) Нью-Орлеан қаласын құрды. 1719 жылға қарай, Бьенвилл Мобильден жабдықтар мен әскерлерді көшіруге апарарлықтай, жеткілікті мөлшерде лашықтар мен қоймалар салынды. Колонияның бас инженері Пьер Ле Блон де Ла Турмен келіспеушіліктер туындағаннан кейін, Бьенвилл 1720 жылы көмекші инженер Адриен де Паугерге жаңа қаланың жоспарын жасауды тапсырды. 1721 жылы Паугер қазір Француз кварталы немесе Vieux Carré деп аталатын он бір блоктан жеті блокқа дейінгі тіктөртбұрышты жоспар жасады. Бьенвилл қазіргі Кеден үйі орналасқан жерге жаңа үйіне көшіп, жаңа қалаға Францияның регенті, Орлеан герцогы Филипп II-нің құрметіне "La Nouvelle Orléans" деп ат қойды. Бьенвиллдің үшінші мерзімінде, 1723 жылы Нью-Орлеан Француз Луизианасының астанасы болды.

Билоксидің әкесі

1719 жылы Төрттік одақ соғысы (1718–1720) кезінде Бьенвилл француз Луизианасының астанасын испандық Пенсаколаға жақын Мобильден Форт-Морепасқа (Ескі Билокси) көшірді. Бірақ, құмдардың жылжуына байланысты, 1719 жылы осы елді мекен Білокси шығанағының ар жағына көшіріліп, Жаңа Билокси (немесе Нувель Билокси немесе Билоччи) құрылды. Көшіруден кейін Форт-Морепас өртеліп, жау әскерлерінің қайтадан қоныстануының алдын алу үшін француздық дәстүр сақталды. Сондай-ақ 1719 жылы салынып жатқан Нью-Орлеан толығымен суға батты (су деңгейі 15 см немесе одан да жоғары көтерілді), осыдан кейін «Жарты ай» қаласындағы ішкі порт үшін биік жер немесе бөгеттер қажет екені анықталды. Үкіметтік кеңес астананы Мексика шығанағындағы Билоксиде қалдыруды қалады. Алайда, Билокси маңындағы құмды топырақ егіншілікті қиындатты, сонымен қатар дауылдар құмды Билокси портына әкеліп тоқтатып, ал Нью-Орлеан жері егіншілік алқаптарына жақын терең сулы порт ретінде қарастырылды. Ақырында, 1722 жылдың маусым айында Бьенвилл астананы Нью-Орлеанға көшіруге кірісіп, 1722 жылдың тамыз айында осы жұмысты аяқтады. Бьенвилл көбінесе «Луизиананың әкесі» деп аталады.