Кіріспе
Мұхит түбіндегі сызықтық құрылым
Сынық аймақ – мұхит түбіндегі сызықтық құрылым, көбінесе жүздеген, тіпті мыңдаған шақырымға созылады. Ол орта теңіз қырқасының бөліктерінің ығысуының нәтижесінде пайда болады. Бұл тектоникалық плиталардың қозғалысының салдары. Белсенді трансформациялық жарылыстың екі жағындағы литосфералық плиталар қарама-қарсы бағытта жылжиды; мұнда жылдамдықпен қабаттасу қозғалысы жүзеге асырылады. Сынық аймақтар трансформациялық жарылыстардан ары қарай, қырқаның осінен алшақтап кетеді; әдетте сейсмикалық жағынан белсенді емес (өйткені екі плита бөлігі де бір бағытта қозғалады), бірақ олар трансформациялық жарылыстардың белсенділігін көрсете алады, негізінен аймақтың екі жағындағы қырқаның жасының өзгешелігінен. Көп жағдайда, сынық аймақтармен бірге орналасқан трансформациялық жарылыстарды жиі "сынық аймақтары" деп атайды, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда, олар солай емес. Олар басқа тектоникалық нысандармен байланысты болуы мүмкін және кейінірек тектоникалық қызметтің нәтижесінде субдукцияға ұшырауы немесе деформациялануы мүмкін. Олар әдетте батиметриялық, гравитациялық және магниттік зерттеулермен анықталады.
Құрылымы мен қалыптасуы
Орта мұхит қырқалары – дивергентті пластина шекаралары. Океан ортасындағы орнын ауыстырған қырқаның екі жағындағы пластиналар қозғалғанда, екі қырқа арасындағы үзілісте трансформациялық жарылым пайда болады. Жарылымдар мен оларды құрайтын трансформациялық сынықтар – бөлек, бірақ байланысты құбылыстар. Трансформациялық жарылымдар – пластина шекаралары, яғни жарылымның екі жағында әртүрлі пластиналар орналасқан. Ал қырқадан тыс жердегі трансформациялық сынықта екі жағындағы қыртыс бір пластинаға жатады және қосылыс бойымен салыстырмалы қозғалыс болмайды. Сондықтан жарылым – әртүрлі жастағы мұхит қыртысының аймақтары арасындағы қосылыс. Жасырақ қыртыс көбінесе жоғарырақ орналасқан, себебі оның жылулық көтерілуі жоғары, сондықтан жарылым теңіз түбінде жүздеген немесе мыңдаған шақырымға дейін топографиялық ерекшеліктерімен көзге түсетін аралықтағы каньонмен биіктіктегі айырмамен сипатталады.
Геологиялық маңызы
Қазіргі уақытта мұхит түбінің көптеген аймақтары, әсіресе Атлант мұхиты, белсенді емес болғандықтан, бұрынғы тақталардың қозғалысын анықтау қиынға түсуі мүмкін. Дегенмен, жарықшақ аймақтарын бақылау арқылы бұрынғы тақталардың қозғалысының бағытын және жылдамдығын анықтауға болады. Бұл мұхит түбіндегі магниттік жолақтардың үлгілерін қарастыру арқылы табылады (бұл Жердің магниттік өрісінің уақыт өте келе ауысуының нәтижесі). Магниттік жолақтағы ығысуды өлшеу арқылы бұрынғы тақталардың қозғалыс жылдамдығын анықтауға болады. Ұқсас әдіспен, жарықшақ аймағының екі жағындағы теңіз түбінің салыстырмалы жасын пайдаланып, бұрынғы тақталардың қозғалыс жылдамдығын анықтауға болады. Бірдей жастағы теңіз түбінің ығысуын салыстыру арқылы тақтаның қаншалықты жылдам қозғалғанын анықтауға болады.
Чарли-Гиббс сынық аймағы
Чарли Гиббс сынық аймағы Солтүстік Атлантикада 2000 км-ден астамға созылған екі сынық аймағынан құралған. Бұл сынық аймақтары Атлантикалық орта жотасын батысқа қарай барлығы 350 км-ге ығыстырады. Екі сынық аймағы арасындағы Атлантикалық орта жотасының бөлігі сейсмикалық жағынан белсенді. Осы сынық аймағымен Солтүстік Атлантиканың ірі ағыстарының ағыны байланысты, және ол әртүрлі терең су экожүйесіне ие.
Хертцлер сынық аймағы
1993 жылы «Хейртцлер» жарықшасы аймағы Теңіз асты нысандары жөніндегі кеңесші комитет тарапынан мақұлданды.
Мендосино сынық аймағы
Мендосино сынық аймағы Калифорния жағалауынан 4000 км-ден астам созылып, Тынық мұхиты және Горда тақталарын бөліп тұрады. Сынық аймақтың солтүстік жағындағы батиметриялық тереңдіктер оңтүстікке қарағанда 800-1200 метрге дейін шамалы, бұл қырқаның солтүстігіндегі теңіз түбінің жасырақ екенін көрсетеді. Геологиялық дәлелдер осыны растайды, себебі қырқаның солтүстігіндегі тастар қырқаның оңтүстігіндегі тастарға қарағанда 23-27 миллион жылға дейін жас екені анықталды.
Романш сынықтары аймағы
Романш өзенінің ойысы деп те аталатын бұл жарық аймағы Солтүстік Атлантика және Оңтүстік Атлантика мұхиттарын бөліп тұрады. Ойыстың тереңдігі 7758 метр, ұзындығы 300 километр, ал ені 19 километрді құрайды. Бұл жарық аймағы Орта Атлантикалық қамалының орнын 640 километрден астам ығыстырады.
Сованко сынық аймағы
Сованко жарықшасы – Солтүстік Тынық мұхитындағы Хуан де Фука және Explorer қыраты арасында орналасқан оң жаққа қарай жылғатын трансформациялық жарық. Жарықшаның ұзындығы 125 км, ені 15 км.