Осло қалалық теміржолының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Норвегияның Осло қаласындағы жылдам транзиттік жүйесі. Бірінші жылдам транзиттік желі – Холменколлен желісі 1898 жылы ашылды, ал 1912 жылы Røa желісі ашылды. 1928 жылы Nationaltheatret станциясына дейінгі жерасты желісі іске қосылғанда, бұл скандинавиядағы алғашқы жерасты жылдам транзиттік жүйе болды. 1993 жылдан бастап пойыздар қаланың астындағы Ортақ туннель арқылы шығыс және батыс желілері арасында қатынай бастады, содан кейін 2006 жылы Сақиналық желі ашылды. Барлық пойыз MX3000 вагондарымен қамтамасыз етілген. Бұл вагондар 2006-2010 жылдар аралығында ескі T1000 вагондарының орнына келді.

Батыс қала маңындағы желілер

Ослодағы темір жол көлігі 1854 жылы Гроруддален арқылы Эйдсволлға дейінгі Hoved желісінің ашылуымен басталды. 1872 жылы Осло батысынан өтетін Драммен желісі, ал 1879 жылы Нордстранд арқылы өтетін Остфолд желісі ашылды, бұл қаланың сол бөліктеріне шектеулі темір жол қызметін ұсынды. 1875 жылы Kristiania Sporveisselskab (KSS) алғашқы ат арбалы трамвайларды іске қосты. 1894 жылы Kristiania Elektriske Sporvei (KES) электр трамвайларын пайдалануға берді. Алғашқы қала маңы трамвай желісі Holmenkollen Line болды, оны Holmenkolbanen 1898 жылы ашты. Бұл желі, кейінгі қала маңы трамвай желілері сияқты, жолдан бөлінген электр трамвайларынан және трамвай аялдамаларының орнына арнайы станциялардан тұрды, бұл Ослодағы алғашқы жылдам транзит жүйесі болды. Холменколлен желісі, кейінірек салынған басқа қала маңы трамвай желілерінен айырмашылығы, қалаға көше трамвайы ретінде кеңейтілмеді. Оның орнына жолаушылар Майорстуенде көше трамвайларына ауысуға мәжбүр болды, бірақ жүйе 1909 жылға дейін кең ауқымды қала маңы вагондарын пайдаланбады. 1912 жылы Сместадқа дейінгі тармақ желісі ашылды, ал 1916 жылы Холменколлен желісі Триванға дейін ұзартылды. Соңғы бөлігі Фрогнерсетереннен бір рельстік болды және жүк тасымалы үшін пайдаланылды, 1939 жылы алынып тасталды. 1912 жылы солтүстік елдердегі алғашқы метрополитен құрылысы басталды, A/S Holmenkolbanen Majorstuen-ден Nationaltheatret-ке дейінгі желісін кеңейту құрылысын бастады. Желі 1928 жылы ашылды (осы кезде ол 1918 жылдың шілдесінде ашылған Копенгагендегі Бульвардтуннелінен кейін солтүстік елдерде ашылған екінші метрополитен болды), Валькири Пласс аралық стансасымен, екі қала маңы желісіне Ослоның орталық бизнес ауданына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Қала маңы желілерінің табысы KES-ті Скёйеннен батысқа қарай қала маңы желісі ретінде трамвай қызметін кеңейтуге итермеледі. Лиллеакер желісі 1919 жылы Лиллеакерге, 1924 жылы Авлёсқа және 1930 жылы Колсосқа ашылды. 1942 жылы Jar-дан Sørbyhaugen-ге дейінгі жаңа бөлім ашылды, ол Jar-дан Kolsås-қа дейінгі желіні Nationaltheatret-ке қосты және оны жылдам транзит жүйесіне айналдырып, кең ауқымды қала маңы вагондарымен алмастырды. Құрылыс кезінде жол бойындағы үйлерге келтірілген үлкен зиянды өтеу және есептелгеннен жоғары құрылыс шығындары компанияға ауыр жүк болды. 1934 жылы Акер муниципалитеті қарапайым акцияны сатып алды, бірақ басымдық акциялары 1975 жылға дейін Осло қор биржасында тіркелген қалды, өйткені Oslo Sporveier батыстық қала маңы желілерін біртіндеп өз басқаруына алды. 1934 жылы Akersbanerne Согнсванн желісін ашты. Сол кезде шығыс жағында екі қала маңы трамвай желісі болды, Экеберг желісі (1919 жылы ашылды). Тек соңғысы ғана T-bane жүйесіне қосылды; Экеберг желісі трамвай болып қала берді, бірақ үш жаңа желі салынуға тиіс болды: солтүстік жағында Гроруд желісі, Гроруддаленнің оңтүстік жағында Фурсет желісі және Нордстрандтың шығысында Ламберсетер желісі. Бұл аудандар Ослоның жаңа қала маңы ретінде таңдалды және жақын арада жақсы қоғамдық көлік жүйесіне мұқтаж болды. Қала маңы желілері алдымен қолданыстағы трамвай желілерінен ұзартылып салынды, ал кейіннен орталық станцияға дейін туннельді соңғы бөлігі салынды. Ламберсетер желісі 1957 жылы Бринсенгтен Бергкристалленге дейін ашылды, ал Østensjø желісі 1958 жылы Бёлерге дейін ұзартылды. Метро Strømmens Værksted-тен T1000 вагондарын алды. 1964 жылдан 1978 жылға дейін шығыс желісі үшін үш вагонды конфигурацияда 162 вагон жеткізілді.

Rail transport in Oslo started in 1854, with the opening of Hoved Line to Eidsvoll, through Groruddalen. In 1872, Drammen Line, going through Oslo West, and in 1879, Østfold Line going through Nordstrand opened, offering a limited rail service to those parts of the city. By 1875, Kristiania Sporveisselskab (KSS) opened the first horsecar trams. In 1894 electric trams were in service by Kristiania Elektriske Sporvei (KES). The first suburban tram line was the Holmenkollen Line that was opened by Holmenkolbanen in 1898; like all the later suburban tram line these were electric trams with a grade separated right of way and proper stations instead of tram stops, making it the first rapid transit in Oslo. Unlike the other suburban tram lines that were built later, the Holmenkollen Line was not extended into the city as a streetcar—instead passengers had to change at Majorstuen to the streetcars, though the system did not take into use wider suburban stock until 1909. A branch line was opened in 1912, to Smestad, and in 1916 the Holmenkollen Line was extended to Tryvann, with the last part from Frognerseteren single track and used for freight, and removed in 1939. In 1912, the construction of the first underground railway in the Nordic Countries started, when A/S Holmenkolbanen started construction of an extension of their line from Majorstuen to Nationaltheatret; the line was opened in 1928 (and was then only the second underground railway to be opened in the Nordic countries after Boulevardtunnlen in Copenhagen which opened in July 1918 ), with one intermediate station at Valkyrie Plass, giving the two suburban lines access to the central business district of Oslo. The success of the suburban lines tempted KES to extend their streetcar service west from Skøyen as a suburban line; the Lilleaker Line opened to Lilleaker in 1919, to Avløs in 1924 and to Kolsås in 1930. A new section from Jar to Sørbyhaugen opened in 1942, connecting the line from Jar to Kolsås to Nationaltheatret, and making it a rapid transit and the replacement of stock with wide suburban standard. Compensation for large amounts of damage to houses along the route during construction, along with higher construction costs than calculated was a heavy burden on the company, and in 1934, the municipality of Aker took over the common stock, though the preferred stock remained listed on the Oslo Stock Exchange until 1975, as Oslo Sporveier gradually took over the operation of the western suburban lines. Akersbanerne opened the connecting Sognsvann Line in 1934. At the time there were two suburban tramways on the east side, the Ekeberg Line (opened in 1919) Only the latter would be connected to the T bane; the Ekeberg Line would remain a tramway, but three new lines were to be built—the Grorud Line on the north side and the Furuset Line on the south side of Groruddalen and the Lambertseter Line on the east of Nordstrand. These areas were all chosen as new suburbs for Oslo, and would quickly need a good public transport system; suburban lines would first be built out extending from the existing tramway, and later a final section with tunnel to the central station would be built. The Lambertseter Line was opened in 1957, from Brynseng to Bergkrystallen while the Østensjø Line was extended to Bøler in 1958. The metro took delivery of T1000 rolling stock from Strømmens Værksted; from 1964 to 1978, 162 cars in three car configurations were delivered for the eastern network.

Бір туннель

Шығыс желісі 1977 жылы Джернбаннеторгеттен Сентрумға дейін кеңейтілді. Бұл станция 1983 жылы судың ағып кетуіне байланысты жабылуға мәжбүр болды, ал 1987 жылы қайта ашылғанда, Stortinget деп аталды, сонымен қатар батыс желісінің туннелі де сол жерге дейін кеңейтілді. Сигналдау және қуат жабдықтарының үйлесімсіздігіне байланысты сол кезде тікелей қатынас мүмкін болмады. Согнсванн желісі "метро стандартына" келтірілгеннен кейін 1993 жылы ғана алғашқы пойыздар станса арқылы өте бастады, ал 1995 жылы Røa желісі де соңынан ерді. Holmenkollen және Kolsås желілері метро стандартына жетпеді, Frøen және Montebello станцияларында жоғары кернеулі желіге ауысатын екі режимді пойыздарды пайдаланды. Батыс желісі 1978-81 жылдары 33 T1300 вагонын алды, ал тағы 16 вагоны T1000 моделінен өзгертілді. 1994 жылы Holmenkollen желісі үшін он екі T2000 вагоны жеткізілді. 2003 жылы сақиналық желі ашылып, Ульлеволь стадионы мен Сторо станцияларын байланыстырды. 2006 жылы сақина Карл Бернерс-плассқа дейін аяқталды. 2006 жылы қолданыстағы пойыз паркін жаңа MX3000 пойыздарымен алмастыру жұмыстары басталды. Осло метросының және қалалық көліктің тарихы Майорстуендегі Осло трамвай музейінде көрсетіледі.

Желілік

Қазіргі маршрут желісі 2016 жылдың 3 сәуірінде Økern-нен Sinsen-ге және жаңа Løren стансасына дейінгі байланыс туннелінің ашылуымен енгізілді. Осло метрополитені Ослоның барлық он бес ауданында қызмет етеді, сондай-ақ көршілес Барум муниципалитетіне де жетеді. 1-ден 5-ке дейін нөмірленген бес желі бар, әрқайсысы әртүрлі түспен белгіленген. Олардың барлығы ортақ туннель арқылы өтеді және сегіз тармақ желіне қызмет көрсетеді. Сонымен қатар, екі желі сақиналық желіге (Ring Line) қатынайды. Екі тармаққа әрқайсысы екі желімен қызмет көрсетіледі: Гроруд тармағына 4 және 5 желілері, ал Ламберсетер тармағына 4 желісі толық уақыт бойы, ал 1 желісі шектеулі қызмет көрсетеді. Grorud және Furuset желілері солтүстік-шығысқа қарай Groruddalen аймағына, ал қалған екі шығыс тармағы оңтүстікке қарай Nordstrand аймағына бағытталған. Батыс жағында Холменколл және Согнсванн желілері Ослоның солтүстік аудандарын қамтиды, сонымен қатар қаланың солтүстік-шығыс және солтүстік-батыс бөліктерін байланыстыратын сақиналық желі де бар. Колсэс және Роа желілері көршілес Барум муниципалитетіне терең бойлап жетеді. Барлық желілер басқа желілерге немесе сақинаға жеткенге дейін ортақ туннель арқылы өтеді. Барлық желілерде сағатына төрт пойызбен базалық қызмет көрсетіледі, ал 2-желі және 3-желінің шығыс бөлімінде жұмыс күндері сағат 07:00-ден 19:00-ге дейін сағатына сегіз пойыз қатынайды. 2-желінің шығыс бөлімі сенбі күндері сағат 10:00-ден 19:00-ге дейін де сағатына сегіз пойызбен жұмыс істейді. Барлық желілерде демалыс күндері ертеңгі сағаттарда жарты сағаттық қысқартылған қызмет көрсетіледі. Пойыздар шамамен сағат 05:00-ден (демалыс күндері 06:00-дан) бастап келесі күні сағат 01:00-ге дейін жүреді. Осло қалалық әкімдігі мен Норвегия мемлекеті арасында 13 миллиард норвегиялық кронаны қалалық және ұлттық үкімет арасында тең бөлісу туралы келісімге қол қойылды.

7-жол (ұсынылған)

7 жол: Majorstuen Bislett Grunerløkka Tøyen Helsfyr Bryn Majorstuen (станциясы), Majorstuen , Bislett , St. Olavs plass (Осло), St. Olavs plass , Stortinget , Youngstorget , Nybrua , Tøyen , Ensjø (станциясы), Ensjø , Helsfyr , Brynseng (станциясы), Brynseng

Станциялар

Жүйе 101 стансадан тұрады, оның 17-сі жер астында немесе үй ішінде орналасқан. Алдын ала метро батыс желісіндегі жалғыз жер асты стансасы Nationaltheatret болды, ал жер асты стансаларының көпшілігі қала орталығындағы ортақ туннельде немесе шығыс желісіндегі қысқа туннель бөлімдерінде орналасқан. Атап айтқанда, Furuset желісі негізінен жер астынан өтеді, барлық стансалары Haugerud-тан басқа туннельдің ішінде немесе оның бастауында салынған. Қала орталығындағы стансалар ірі жұмыс орындарына жақын және трамвай, пойыз және автобус сияқты басқа көлік түрлерімен байланысу мүмкіндігіне ие. Барлық стансаларды жер бетінде шеңбер ішіндегі көк түсті "Т" әрпімен тануға болады. Орталықтан тыс стансаларда 1995 жылдан бері операторлар жоқ, билеттерді сатып алу үшін билет автоматтары орнатылған.

Интермодальдық

Метро Осло мен Акершустың қоғамдық көлік жүйесіне Ruter агенттігі арқылы біріктірілген, бұл билеттер Осло трамвайында, қалалық автобустарда, паромдарда және Vy компаниясы басқаратын Осло қалааралық теміржолдарында қолдануға мүмкіндік береді. Соңғы жылдары жаңа, сымсыз билеттер жүйесі – Reisekort енгізілді. 2022 жылдың маусым айынан бастап бір аймаққа арналған билет (барлық метро жүйесі 1-аймақта) ересектер үшін 39 NOK тұрады (егер сіз 1-аймақ ішінде сатып алсаңыз, 20 NOK үстеме ақы қосылады); 30 күндік билет ересектер үшін 814 NOK құрайды. Бұл билет алғашқы рет белсендірілген аймақтағы барлық қоғамдық көлік түрлеріне жарамды (мысалы, метро үшін – 1-аймақ). Жарамды билетсіз жол жүруге 950 немесе 1150 Норвегиялық крона айыппұл салынады, төлем орнында жасалған-жасалмағандығына байланысты. Ослода алты желісі бар көше трамвайы жүйесі бар, оның екеуі – қала маңындағы желілер. Көше трамвайлары көбінесе Шенбер желісінің шекарасында жүреді, қала орталығында үнемі қызмет көрсетеді, орташа жылдамдығы төмен, бірақ тоқтау орны көп. Majorstuen, Jernbanetorget, Jar, Storo және Forskningsparken трамвайға ауысу үшін маңызды нүктелер болып табылады. Қала маңына қатынайтын пойыз Ослодан алыс жатқан елді мекендерге қызмет көрсетеді, бірақ кейбір қала маңы пойыздары жылдам транзит қызметін еске түсіреді, атап айтқанда L1 желісі Lillestrøm және Asker қалаларына, L2 желісі Stabekk және Ski қалаларына, ал R31 желісі Jaren қаласына, Ослоның тұрғындар саны көп аумағы арқылы жиі қатынайды. Temіr жолға ауысу Jernbanetorget (Осло S) және Nationaltheatret станцияларында мүмкін, соңғысы салыстырмалы түрде жақын жерде орналасқан. Көптеген станцияларға автобус қатынасы бар. Көптеген автобус бағдарлары мүмкіндігінше метро жүйесіне қосымша желі ретінде қызмет етеді, содан кейін қалаға кірмейді. Алайда, метро қалаға ғана қатынайтындықтан, оның орнына көптеген автобустар әртүрлі желілердегі станциялар арасында немесе қала ішінде балама бағыттармен жүреді.

Болашақтағы кеңейту

Oslo Package 3 саяси келісімінің аясында Осло метросы үшін бірқатар өзгерістер мен кеңейтулер ұсынылды. Олардың қазіргі уақытта тек біреуі – Форнебу желісі салынып жатыр. Барлық желілер Стортингет станциясында тоқтайды, онда төрт платформа болады. Майорстуен станциясы жер астына көшіріледі.

Құрылысы жүріп жатыр

Fornebu желісі Majorstuen-нен Fornebu-дағы ескі әуежай аймағына дейін, Skøyen және Lysaker арқылы салынуы жоспарланған; бұл желіде барлығы 6 жаңа станция болады. Құрылысы 2020 жылдың желтоқсанында басталды, ашылуы шамамен 2029 жылға белгіленген, ал құны 2,6 миллиард АҚШ долларына жуық болады деп есептеледі. Бұл желіге Oslo және Akershus округі, сондай-ақ басқа да қаржы көздерінен қаржыландыру қарастырылған.

Жылжымалы құрам

Қазіргі уақытта Осло метрополитеніндегі пойыздар тек MX3000 үлгісінен ғана тұрады, ол 2003 жылы ескі T1000 паркін ауыстыру үшін тапсырыс берілген. Жеткізілім 2006 жылы басталды, және ескі парктен айырмашылығы, MX3000 пойыздары қызыл емес, ақ түспен боялған. 2006 жылы 83 үш вагондық пойыз тапсырыс берілді.

Осло метросында бұрын T1000 паркінің бірнеше нұсқалары қолданылған. Оларға T1-ден T4-ке дейінгі типтердің 146 вагоны кіреді, олар тек үшінші рельс бойынша жұмыс істейтін, сондықтан Holmenkollen және Kolsås желілерінде жүрмейтін. Бұл пойыздар әдетте үш немесе алты (кейде төрт немесе бес) вагоннан тұратын топтарда жүретін. T5-тен T8-ге дейінгі типтер, барлығы 49 вагон, үшінші рельс пен жоғары кернеулі сымдармен жабдықталған, әдетте Holmenkollen желісінде (екі вагон) және Kolsås желісінде (үш вагон) жүретін.

Қоймалар мен құрылғылар

Avløs Depot – Kolsås желісіндегі Avløs станциясының жанында орналасқан, 2011 жылдан бері күрделі жөндеуге жабылып, 2015 жылдың тамызында қайта ашылды. Etterstad Depot – Østensjø Line, Furuset Line және Lambertseter Line желілерінің Бринсенг станциясына дейінгі ортақ бөлігінде орналасқан, Осло метросының басқару орталығы болып табылады және жол техникасын күтіп-жөндеу алаңына ие. Majorstuen Depot – негізінен пойыз құрамын сақтауға арналған шағын алаң, Осло трамвай мұражайы мен Majorstuen станциясына жақын орналасқан. Ryen Depot – барлық Осло метро пойыздарын сақтау және техникалық қызмет көрсетудің негізгі алаңы, Ламберцетер желісінде Рен станциясының жанында орналасқан.