Кіріспе
Ослодағы трамвай жүйесі (Trikken i Oslo, «электрлік» сөзінен қысқартылған elektrikk) – Норвегияның Осло қаласындағы трамвай жүйесі. Ол 99 аялдамасы бар алты желіден тұрады және күніне 132 000 жолаушы тасымалдайды. Жүйені [[Oslo Sporvognsdrift басқарады, ол қалалық меншіктегі Sporveien компаниясының еншілес кәсіпорны болып табылады. Sporveien Ruter мемлекеттік көлік органымен жасалған шарттар бойынша трамвай жолдарын және 72 трамвай вагонын күтіп ұстайды. Жүйе стандартты рельс өлшемімен жұмыс істейді және 750 В тұрақты ток қолданады. Депо, жөндеу шеберханалары мен бас кеңсе [[Грефсен депосында (17 және 18-ші желілердің соңғы аялдамасы). [[Холтет станциясында (13 және 19-шы желілер бойында) тағы бір депо орналасқан, онда Ослодағы трамвай және метро жүйелерінің рельсін күтіп ұстайтын InfraPartner техникалық компаниясы және Oslo Sporveier үшін шағын кеңсе ғимараты орналасқан.
The Oslo tram network (Trikken i Oslo, short from elektrikk, 'electric') is the tram system in Oslo, Norway. It consists of six lines with 99 stops and has a daily ridership of 132,000. It is operated by [[Oslo Sporvognsdrift, a subsidiary of the municipally owned Sporveien who maintain the track and 72 tram vehicles on contracts with the public transport authority Ruter. The system operates on standard gauge and uses 750 V DC overhead. Depot, workshops and headquarters are at [[Grefsen Depot (at the terminus of lines 17 and 18). There is also a depot at [[Holtet (station) (along lines 13 and 19) that is home to the technical company InfraPartner, which maintains the track for the tram and metro systems in Oslo, and a small office building for Oslo Sporveier.
Тарих
Ослодағы алғашқы трамвай 1875 жылы ашылды. Ол қала орталығынан батысқа қарайғы Homansbyen, Осло батыс теміржол стансасы және қала орталығынан шығысқа қарайғы Grønlandқа дейінгі қысқа желімен жұмыс істеді. Алғашқы "трамвайлар" шын мәнінде фланцталған темір дөңгелектері бар атпен жететін көліктер еді. Желінің алғашқы кеңейтілуі 1878 жылы Grünerløkkaға қарайғы желімен, қала орталығының солтүстік-шығысына дейін созылды. Электрлік трамвай қызметі 1894 жылы Briskebyден Majorstuenге дейінгі желімен басталды, бұл бастапқы Homansbyen желісінің оңтүстігіндегі бағыт болды. 1900 жылы атпен жететін көліктер толығымен электрмен жететін көліктерге ауыстырылды. Ұзақ уақыт бойы Ослода екі трамвай компаниясы жұмыс істеді: "Grønntrikken" ("Жасыл трамвайлар", жасыл және сары түстес) және "Blåtrikken" ("Көк трамвайлар", көк түстес). Бұл компаниялар 1924 жылы біріктірілді. 1910-шы, 1920-шы және 1930-шы жылдары желі кеңейе берді, ең маңыздысы – Ekebergbanen құрылысы. Бұл желі Осло-фьордының шығыс жағындағы төбе бойымен, қаланың оңтүстігінде орналасқан. Оны жеке компания басқарды. Ол 1917 жылы Sæterге дейін салынды, ал 1941 жылы Ljabruға дейін аяқталды. Трамвай желісі ең үлкен көлемге 1939 жылы солтүстік-шығысқа қарайғы Sinsen желісі ашылғанда жетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін трамвай желісі біртіндеп дизельді автобустармен алмастырыла бастады, 1947 жылы жабылулар басталды, ал 1960 жылы қалалық кеңес бүкіл трамвай жүйесін толықтырып жоюға шешім қабылдады. Көптеген желілер T-bane метро жүйесімен ауыстырылды, ал автобустардың әмбебаптығы жергілікті саясаткерлерге тартымды болды. Алайда, 1977 жылы қалалық кеңес трамвай жүйесін жабу туралы шешімін қайтарып алды. Ескірген автопаркті толықтыру үшін жаңа буыны бар трамвайларға тапсырыс берілді. Бұл трамвайлардың алғашқысы – SL79 1982 жылы жеткізілді. Трамвай желісі 1990 жылдары сәл кеңейтілді. 1995 жылы Aker Brygge арқылы желі қосылды, ал 1999 жылы солтүстік-батыс Ullevål желісінің ұзартылуы Осло университетінің кампусынан жаңа Rikshospitalet ұлттық ауруханасына дейін созылды. Сондай-ақ, трамвай паркін итальяндық SL95 екі буыны бар вагондармен жаңарту басталды. 2002 жылы трамвай тағы да қиын жағдайға түсті. Oslo Sporveier ақша тапшылығына тап болды, ал басқарма трамвай жүйесінің көп бөлігін жабу және оны автобустармен ауыстыру туралы шешім қабылдады. Алайда, операциялардың мұндай күрт өзгеруі жалпы жиналысты өткізуге мәжбүр етті, және көптеген жабылулар тоқтатылды. Соңында, 2002 жылдың қарашасында Kjelsåsқа дейінгі ең солтүстік желі жабылды. 2003 жылы Oslo Sporveier құрамына кірген трамвай жүйесі жеке компания Oslotrikken-ге бөлінді. Алайда, Oslotrikken-ге өз атынан "Осло" префиксін алып тастау туралы нұсқау берілді, содан кейін Trikken олардың ресми аты болды. Kjelsås желісі 2004 жылы қайта ашылды, алғаш рет жабылғаннан кейін екі жыл өткен соң. 2003 жылдан бері трамвай желісі жолаушылар санының едәуір өсуіне қол жеткізді, бірақ трамвайлардың шығу саны 22,7%-ға ғана өсті. Көлік құралдарының жетіспеушілігі трамвай қызметін одан әрі кеңейтуге кедергі келтіреді, және тағы да көліктерге тапсырыс беру жоспарлануда, бірақ Ruter трамвай қызметін кеңейту үшін бірнеше жыл қажет болады деді.
Қазіргі кездегі жылжымалы құрам
Осло трамвай жүйесінде 72 трамвай бар. 2024 жылға қарай SL18 трамвайлары SL79 және SL95 трамвайларының орнын басады. 40 SL79 типті, 101–140 нөмірленген алты осі бар трамвайлар. Олар бір бағытта ғана жұмыс істейді. Олар екі партияда жеткізілді, бірінші партиясы, 25 трамвай, 1982 жылы, екінші партиясы 15 трамвай 1989 жылы келді. Екі партия да өте ұқсас, бірақ ішкі бөлмелері әртүрлі, ал екінші партияның артқы есігі екі жақты. Алғашқы он трамвайды Германияның Duewag компаниясы, қалғандарын ABB компаниясы Ослоның шығысындағы Strømmen қаласында өндірді. Трамвайлардың ұзындығы 22,18 метр, ені 2,50 метр, биіктігі 3,41 метр және салмағы 32,8 тонна. Трамвай 163 жолаушыны қабылдай алады, оның ішінде 71 адам отырады. 1998–2006 жылдары 32 сегіз осі бар SL95 типті, 141–172 нөмірленген трамвайлар жеткізілді. Бұл екі буыны бар, жартылай төмен қабатты трамвайлар, екі бағытта да жүре алады, себебі екі жағында да жүргізуші кабиналары мен есіктері бар. Сондықтан олар Ullevål желісіндегі Rikshospitalet және Lilleaker желісіндегі Bekkestua аялдамаларында айналып өтуге мұқтаж болмайды, себебі аталған аялдамаларда айналу шеңбері жоқ. Дегенмен, үлкен айналу радиусы мен трамвайдың ауыр салмағы Majorstuen-ге дейінгі кейбір желілерге қолайсыз, себебі олардың рельстері нашар және бұрылыстары өткір. SL95 трамвайларын итальяндық Ansaldo/Firema компаниясы (кейін Ansaldobreda, қазір Hitachi Rail Italy) жеткізді. SL95 трамвайының ұзындығы 33,12 метр, ені 2,6 метр, биіктігі 3,62 метр және салмағы 64,98 тонна. Трамвай 212 жолаушыға сыйымды, оның 88-і отыра алады. SL18 – CAF Urbos 100 отбасынан шыққан алты осі бар трамвай. 2018 жылы Sporveien және Oslo Vognselskap бірлесіп 87 SL18 трамвайын тапсырыс берді, сондай-ақ тағы 60 трамвайға опция қарастырылды. Алғашқы екі дана 2020 жылдың жазында жеткізілуі күтілді, бірақ COVID-19 пандемиясы жеткізуді 2020 жылдың қазанына дейін кешіктірді. Олар сериялық өндіріс басталғанға дейін 2020 жылы қысқы жағдайда сынақтан өтті. Жолаушылармен сынақ жүргізу 2022 жылдың 31 қаңтарында басталды және 5 айға созылды. SL18 – екі бағытты, бес сегментті, 100% төмен қабатты трамвайлар, олар SL95-ке қарағанда әлдеқайда жеңіл және тыныш. Сондай-ақ, арнайы жағдайларда қолданылатын ескі трамвайлар да бар. Жаз айларында 70 нөміріндегі трамвай және 647 нөміріндегі тіркемесі жексенбі күндері жоспарлы рейстерді жүргізеді. Ол 1913 жылы Grønntrikken үшін Германияның Гамбург қаласында Falkenried компаниясымен салынған. Ол 1968 жылға дейін тұрақты жолаушылар тасымалында болды және техникалық қызмет көрсету көлігі ретінде пайдаланылды. Трамвайдың 100 жылдық мерейтойына орай 70 нөміріндегі трамвай 1994 жылы қалпына келтірілді. 71 нөміріндегі трамвайдан алынған бөліктерден жасалған 647 нөміріндегі тіркеме классикалық ашық платформаларымен толықтырылған.
Бұрынғы жылжымалы құрам
50 төрт осьті Høka автокөліктері (SM53 деп белгіленіп, 204 253 нөмірленген) 1952–58 жылдары пайдалануға берілді. Бұл біріктірілген трамвайлар емес, бірақ көбінесе сыйымдылықты арттыру үшін сәйкес тіркеме (ST55 деп белгіленіп, 551 580 нөмірленген) тартты. 1980 жылдардың ортасында осы автокөліктердің он бірі қайта жаңартылып, модернизацияланды. Бұл трамвайларға SM83 деген атау берілді және 261–271 нөмірленді. Oslo Sporveier желісінің кернеуін 600 В-тан 750 В-қа дейін арттырған кезде 2000 жылы барлық осы трамвайлар қызметтен шығарылды. 1954 жылы 30 Høka вагоны пайдалануда болғанда, Høka сияқты, бірақ сәл кішірек корпусы бар, бірақ қолданыстағы 2 осьті ескі вагондардың шассиіне орнатылған гибридті вагондарды жасау басталды. Бұл вагондар "киллинг" ("тауық") деп аталды, өйткені олар HØNEfoss-та ("høne" = "құйрық") салынған жаңа 4 осьті вагондардан кішірек болды. Киллинг вагондары 1954 жылдан 1982 жылға дейін қызмет етті. Сәйкес тіркемелер де осы принцип бойынша жасалды, бірақ олар негізінен Høka вагондарымен тартылды, өйткені киллинг вагондары үшін оларды тарту тым ауыр болды. 1990 жылдардың басында Сторо желісі құрылыс жұмыстарына байланысты айналыс шеңберінен бөлініп қалды. Бұл мәселені шешу үшін Гётеборгтан әрқайсысы 1 кроннан бірнеше ескі трамвай сатып алынды. 1958–1962 жылдары салынған және Гётеборгта M25 деп белгіленген бұл трамвайлар бір-біріне артқа жалғастырылды, соның арқасында пойыздың екі басында да жүргізуші кабинасы болды. Ослода олар SM91 деп аталды. SM91-дің жағдайы ескірген Høka вагондарына қарағанда жақсы болды, сондықтан олар оларды алмастырды. SM91 жолаушыларға ұнаған жоқ, олар Høka сияқты шулы болды, ал трамвайдан ғана шығуға болатын артқы есіктерді жолаушылар іштен қолмен ашуға мәжбүр болды. 2001 жылдың қаңтар айында осы трамвай түрінің есіктеріне байланысты қайғылы оқиға болғаннан кейін трамвайлар енді біріктірілмейтін болды. Олар 2002 жылдың қарашасында толығымен қызметтен шығарылды.
In 1954, with 30 Høka cars in service, one started manufacturing a type of hybrid cars, with a body similar to the Høka, though a bit smaller, built upon the undercarriage of existing, 2 axle, older cars. This type of car was called "kylling" ("chicken") because it was smaller than the new 4 axle cars built at HØNEfoss ("høne" = "hen"). The kylling cars were in service from 1954 until 1982. Matching trailers were also manufactured on the same principle, but these were mainly pulled by the Høka cars, as they proved too heavy to pull for the kylling cars. In the early 1990s, the line over Storo was cut off from its turning circle terminus due to construction work. To get around this problem, a number of old trams were purchased from Gothenburg at the price of 1 krone each. These trams, which had been built between 1958 and 1962, and designated M25 in Gothenburg, were coupled back to back so that a driver's cabin was available at either end of the train. They were designated SM91 in Oslo. The condition of the SM91 was somewhat better than the aging Høka cars, so they replaced them. The SM91 was never popular with passengers, they were as noisy as the Høka, and the rear doors, which would only allow people out of the tram, had to be pushed open manually by passengers from the inside. After a fatal accident involving the doors of this tram type in January 2001, the trams were no longer run coupled together. They were finally retired in November 2002.