Кіріспе

Американдық баскетболшы (туған 1951)

Роберт Аллен МакАду-күлкені (ағылш. Robert Allen McAdoo Jr., /ˈm/æ/k/ə/, /ˈd/u/ MAK ə doo; туған 25 қыркүйек 1951) – американдық бұрынғы кәсіби баскетболшы және жаттықтырушы. Ол Ұлттық баскетбол қауымдастығында (НБА) 14 маусым ойнады, ол бес рет НБА All-Star атанды және 1975 жылы НБА ең құнды ойыншысы (MVP) атанды. 1980 жылдары «Шоутайм» дәуірінде «Лос-Анджелес Лейкерс» командасымен екі рет НБА чемпионы атанды. 2000 жылы МакАду Наисмит баскетбол даңқы залына енгізілді. 2021 жылы НБА-ның 75 жылдығына арналған командасына қосылды. МакАду мансабының көп бөлігінде орталық қорғаушы ретінде ойнады. 21 маусымдық карьерасында ол 14 маусымды НБА-да, ал соңғы жеті маусымды Италияның Lega Basket Serie A лигасында өткізді. МакАду – ойыншы ретінде НБА және FIBA Еуропа чемпиондар кубогын (Еуролига) жеңіп алған сирек ойыншылардың бірі. Кейіннен ол 2006, 2012 және 2013 жылдары «Майами Хит» командасының көмекші жаттықтырушысы ретінде тағы үш НБА титулын жеңіп алды.

Ерте өмір

МакАду Солтүстік Каролина штатының Гринсборо қаласында өсті. Оның анасы Вандалия оның бастауыш мектебінде сабақ берді, ал әкесі Роберт Солтүстік Каролина A&T университетінде күзетші болып жұмыс істеді. МакАду Бен Л. Смит орта мектебінде оқыды, онда ол баскетбол мен жеңіл атлетикамен ғана емес, сонымен қатар марш-оркестрде саксофонда ойнады. Оқушылардың арасында ол Смит командасын штаты бойынша баскетболдың жартылай финалына және штаты бойынша жеңіл атлетика турниріне жеткізді, онда ол 6 фут 7 дюйм (1 метр 98 см) биіктікке секірудің жаңа штаты бойынша рекордты орнатып, болашақ Солтүстік Каролина командаласы Бобби Джонсты басып өтті.

Колледж мансабы

Орта мектептен кейін МакАдуға бастапқыда I дивизия мектептерінің талаптарына сай келетін академиялық емтихан нәтижелері жетіспеді, сондықтан ол 1969 жылдан 1971 жылға дейін Индиана штатының Винсенс қаласындағы Винсенс университетіне, сол кездегі жас колледжге түсті. 1970 жылы Винсенс университеті NJCAA ерлер баскетбол чемпионатының I дивизионында жеңіске жетті, ал МакАду чемпионат ойынында 27 ұпай жинады. Оның бөлмедесі – командаласы Футс Уокер болды. Винсенс университетінде МакАду 1969–70 жылдары орта есеппен 19,3 ұпай және 10 доптама, ал 1970–71 жылдары 25,0 ұпай және 11,0 доптама жинады. 1971 жылғы жазда МакАду АҚШ құрамасы сапында 1971 жылғы Панамерикан ойындарында өнер көрсетті, орта есеппен ойын сайын 11,0 ұпайдан жинады. "Біз оны жалдаған жоқпыз", – деді Солтүстік Каролинаның бас жаттықтырушысы Дин Смит. "Оның анасы бізге қоңырау шалып, бастама көтерді. Ол басқа мектептер оны шақырып алғанын айтты. Біз неге шақырмадық?" МакАду 1971 жылы Солтүстік Каролина университетіне түсті, Дин Смит карьерасында жұмысқа алған жалғыз жас колледж студенті ол болды. Отбасылық қиындықтарды себеп етіп, МакАду 1972 жылғы НБА драфтына ертерек қатысуға рұқсат алды, бұл мүмкіндік "қиын жағдай" ережесі арқылы 1977 жылға дейін сақталды. МакАду бас жаттықтырушы Дин Смитпен кеңесіп, ол оны НБА-ға баруға ынталандырды. МакАду: "Мен кеткенде көп адам ашуланып, ренжіді. Бірақ Дин маған қолдауын берді. Ол маған: 'Егер олар саған осындай ақша ұсынса, өзіңе және отбасыңа көмектесу үшін кетуің керек деп ойлаймын', – деді. Ол маған қолдауын берді. Әйелім бұған қарсы болды", – деп қосты МакАду, – "бірақ әкеме және Дин Смитқа менің көшуіме көмектескендер осылар еді".

1972 жылғы АБА және НБА драфтары

1972 жылы МакАду НБА драфтында ертерек қатысуға тырысып, сәтті болды. Дегенмен, ол қарсылас Американдық баскетбол қауымдастығының (ABA) «Вирджиния Сквайрлары» клубымен «құпия» ABA драфтынан кейін келісімге келген деген қауесет тарады, онда таңдалынған ойыншылардың есімдері жарияланбады. Ешқандай келісімшарт табылмаса да, МакАду мұны жоққа шығарса да, НБА комиссары Уолтер Кеннеди НБА командаларына МакАдуды таңдамауға кеңес бергені хабарланды. Басқа мәліметтерге сәйкес, келісімшартқа қол қойылған, бірақ МакАду оған қол қоюға тым жас болғандықтан ол күштен шығарылды, ал «Буффало» бұл туралы білген. Кейіннен МакАду 1972 жылғы Американдық баскетбол қауымдастығы (ABA) драфтында бірінші нөмірлі ойыншы ретінде тіркелді.

Баффало Бравес (1972-1976)

Баффало бәрібір әрекет етті, ал МакАду «Буффало Брейвз» (қазіргі «Лос-Анджелес Клиперс») командасымен №2 жалпы таңдау бойынша таңдалды, себебі «Портленд Трейл Блейзерс» пен МакАду арасындағы келісімшарт туралы келіссөздер бірінші таңдаумен сәтті аяқталмады деген қауесет тарады. ЛаРу Мартин «Портленд» командасымен таңдалды. 1974–75 жылдары ол ойынға орташа есеппен 34,5 ұпай, 14,1 допты қайтару және 2,12 блок жинап, алаңнан 51,2% және еркін лақтырудан 80,5% тиянақтылықпен лақтырып, НБА-ның ең құнды ойыншысы атағын жеңіп алды. Сондай-ақ ол 1975 жылғы «All-Star» ойынына жанкүйерлердің дауыс беруі бойынша лига көшбасшысы атанды, ол 98 325 дауыс жинады. МакАду 50 ұпай/20 допты қайтару көрсеткен ең жас ойыншы. Сол маусымда МакАдуға Джим МакМиллан мен Рэнди Смиттен күшті қолдау көрсетілді, бірақ команда тағы да алғашқы плей-офф матчында жеңіліске ұшырады, бұл жолы Элвин Хейс, Уэс Анселд және «Вашингтон Буллетс» командасына қарсы жеті ойындық серияда жеңіліс тапты. 1976 жылғы НБА плей-оффында МакАду мен «Брейвз» командасы бірінші турдан шығып, «Филадельфия 76ers» командасын жеңді, онда МакАду орташа есеппен 30,3 ұпай, 18,7 допты қайтару және 4,3 нәтижелі пас берді. Алайда, келесі турда «Брейвз» командасы тағы да «Селтикс» командасынан жеңіліс тапты, олар тағы да финалда жеңіске жетті. Келесі маусымда, 1976 жылдың 7 желтоқсанында, МакАду карьералық рекордтық 29 допты қайтаруды жинап, 42 ұпай қосты, бірақ «Индиана Пейсерс» командасына 107:103 есебімен жеңіліс тапты. Екі күннен кейін МакАду «Буффало Брейвз» командасымен бірге Том МакМилленмен «Нью-Йорк Никс» командасына Джон Джаннелли мен ақшаға ауыстырылды. МакАдудың стилі сол кездегі ойыншылар үшін өте заманауи болды. Оның бойы 2 метр болғанына қарамастан, ол шекарадан оқ атудан тартынбады, бұл оның қарыштама кезеңінде шабуылда тоқтаусыз күшке айналдырды. «Баффало» командасымен өткізген 334 ойында МакАду орташа есеппен 28,2 ұпай, 12,7 допты қайтару, 2,6 нәтижелі пас, 2,4 блок және 1,1 ұрлық жасады. 1977–78 жылдары «Никс» командасы жаңа бапкер Уиллис Рид басшылығымен 43–39 есебімен аяқтады, ал МакАду 79 ойында орташа есеппен 26,5 ұпай, 12,8 допты қайтару, 3,8 нәтижелі пас, 1,6 блок және 1,3 ұрлық жасады. «Никс» командасы шығыс конференциясының плей-оффында «Кливленд Кавальерс» командасын 2:0 есебімен жеңді, бірақ шығыс конференциясының жартылай финалында Юлиус Эрвингтің «Филадельфия 76ers» командасынан 4:0 есебімен жеңіліс тапты. МакАду «Кавальерс» сериясында 34,0 ұпай, 9,0 допты қайтару және 2,0 нәтижелі пас, ал «76ers» сериясында 18,8 ұпай, 10,0 допты қайтару, 4,8 нәтижелі пас, 2,3 блок және 1,5 ұрлық жасады. 1978–79 жылдары «Никс» командасы Уиллис Ридті жұмыстан босатып, маусым ортасында Ред Холцманды қайтадан жалдады. 1979 жылдың 23 қаңтарында МакАду «Лос-Анджелес Лейкерс» командасына қарсы өткен 148:124 есебімен жеңілген ойында өзінің ең көп ұпай жинаған рекордын – 45 ұпайды жаңартты. «Никс» командасымен өткізген 40 ойында МакАду орташа есеппен 26,9 ұпай, 9,5 допты қайтару және 3,2 нәтижелі пас берді, содан кейін ол ауыстырылды. 1979 жылдың 12 ақпанында МакАду «Никс» командасынан Том Баркер және 1979 жылғы НБА драфтындағы үш бірінші раундтық таңдауға айырбас ретінде «Бостон Селтикс» командасына ауыстырылды. Драфта «Никс» командасы үшінші таңдаумен Билл Картрайтты, тоғызыншы таңдаумен Ларри Демикті және жиырма бірінші таңдаумен Слай Уильямсты таңдады. Маусымнан кейін «Бостон» командасы Коуэнсті бапкерліктен босатып, оның орнына Билл Фитчті тағайындады, ал Индиана штатынан Ларри Берд келді. 1979 жылдың 6 қыркүйегінде МакАду «Селтикс» командасынан 1980 жылғы драфттың бірінші таңдауына (кейіннен Джо Барри Кэрролл таңдалды) және 1980 жылғы драфттың 13-ші таңдауына (бірінші раунд) (кейіннен Рикки Браун таңдалды) айырбас ретінде «Детройт Пистонс» командасына ауыстырылды. Бұл айырбас 1979 жылдың 24 шілдесінде «Бостон» командасының тәжірибелі бос агенті М. Л. Каррға қол қоюы үшін өтемақы ретінде жасалды. «Бостон» алған бірінші таңдау кейіннен Кэрролды таңдаған «Голден Стэйт Уорриорз» командасына сатылды. Ал, жауап ретінде «Бостон» үшінші жалпы таңдауды (Кевин МакХейлді таңдау үшін пайдаланылды) және орталық Роберт Пэришті алды.

Детройт Пистонс (1979-1981)

1979–80 жылдары МакАду Дик Витале (4–8) басшылығындағы, МакАдуды алмастыруға ынталандырған және Виталенің орнына келген Ричи Адубато (12–58) жаттықтырушыларымен 16–66 көрсеткішпен аяқтаған «Пистонс» командасына қосылды. Алыптар залының мүшесі Боб Ланьермен бірге ойнаған МакАду 58 ойында орташа есеппен 21,1 ұпай және 8,1 допты қайтаруды (ребаунд) жинады. 1981 жылдың 19 ақпанында жарақаттан кейін дені сау екенін мәлімдеген МакАду «Пистонс» командасының негізгі құрамына қайта қосылуын сұрады. Бапкер Скотти Робертсон оның өтінішін қабылдамады, МакАду жаттығулар жасаған жоқ және қалыпты физикалық формада емес екенін айтты. МакАду үйге қайтуға рұқсат сұрады, оған рұқсат берілді. Келесі күні «Пистонс» командасының бас менеджері Джек МакКлоски МакАдуға маусымның қалған бөлігіне қайтып келмеуін хабарлады. 1981 жылдың 11 наурызында МакАду 1980–81 маусымында командамен бар болғаны алты ойын өткізгеннен кейін «Пистонс» командасынан босатылды, ал «Детройт» 21–61 есебімен аяқтады. Исаия Томас келгенге дейін #11 жейдесін киген соңғы «Пистонс» ойыншысы осы МакАду болды.

Лос-Анджелес Лейкерс (1981-1985)

1981 жылғы 24 желтоқсанда МакАду «Нью-Джерси Нетс» клубынан «Лос-Анджелес Лейкерс» клубына 1983 жылғы 2-ші раунд таңдауы үшін ауыстырылды (кейін Кевин Уильямс таңдалды). МакАду 1981–82 маусымында «Нетс» үшін ойнаған жоқ, ал Митч Купчак «Лейкерс» үшін жарақат алды. «1981–82 маусымы басталғанда, мен «Нью-Джерси Нетс» командасымен келісімшарт бойынша даудың ортасында болдым. Дегенмен, мен тіпті ойнауға да мүмкіндік таппадым, себебі маусымнан тыс жасалған операциядан кейін әлі де аяғымнан сүйек шұңқырларын алып тастау қажет болды. Айлар бойы қосқыштармен жүріп, мансабымның аяқталғанын ойлаған кездерім болды», – деп еске алды МакАду. «Бірақ Рождество қарсаңында «Лейкерс» командасынан қоңырау келді. Олар жаңа ғана негізгі ойыншысы Митч Купчакты жоғалтты, ол тізесін жарақаттады. Алғашқы уақытта олардың үміті, мен оның орнын сақтық ойыншы ретінде толтыра аламын. Ал ұзақ мерзімде, мен командаға дұрыс бағыт беруге көмектесе аламын деп ойлады», – деді ол. МакАду өзінің НБА мансабын жарқын аяқтады, 1982 және 1985 жылдары «Лос-Анджелес Лейкерс» сапында екі НБА чемпиондығын жеңіп алды. «Showtime» дәуіріндегі құрама команданың негізгі ойыншылары болған Мэджик Джонсон, Карим Абдул-Жаббар және Джеймс Уортимен бірге ол резервтік ойыншы ретінде маңызды рөл атқарды. Бұрынғы MVP Джим Брюэр, Марк Ландсбергер және Курт Рамбис сияқты ойыншылардың негізгі құрамда ойнауына наразы болғанымен, чемпиондық команданың бір бөлігі болу үшін құрбандыққа барды. «Менде жоқ жалғыз нәрсе – чемпиондық атақ. Оны алу үшін қажет болса, барлық қиындыққа дайынмын», – деді МакАду 1982 жылы «Лейкерс» сапында ойнағанда. 1981–82 маусымында «Лейкерс» 1982 жылғы НБА чемпионатын жеңіп алды, осы кезде Пэт Райли Пол Уэстхедтен жаттықтырушылық қызметін қабылдады. Осылайша Райли мен МакАду арасындағы кәсіби қарым-қатынас ондаған жылдарға созылды. «Лейкерс» сапында өткізген 41 ойында МакАду реттегі ойында 18.2 минутта 9.6 ұпай және 3.9 доп тартып алды. 1982 жылғы НБА финалдық сериясында МакАду 27 минутта орташа есеппен 16.3 ұпай жинады, нәтижесінде «Лейкерс» «Филадельфия 76ers» командасын 4:2 есебімен жеңді. Плей-офф кезеңінде МакАду орташа есеппен 16.7 ұпай және 6.8 доп тартып алды. Келесі екі маусымда «Лейкерс» сапында 1982–1983 жылдары 15.0, ал 1983–1984 жылдары 13.1 ұпай жинады, команда 58–24 және 54–28 көрсеткіштермен аяқтады. МакАду 1983 жылғы плей-оффта ауыр жарақат алған тізесімен ойнады. «Егер бізде Мак (МакАду) сау болғанда, біздің де мүмкіндігіміз болуы мүмкін еді», – деді 1983 жылғы НБА финалдық сериясында «Филадельфия 76ers» командасына жеңілгеннен кейін жаттықтырушы Райли. МакАду 12.5 ұпай және 5.5 доп тартып алды, бірақ «Лейкерс» 1984 жылғы НБА финалдық сериясында «Бостон Селтикс» командасына 4:3 есебімен ұтылып қалды. «Маған Карим мен Мэджикпен ойнау үлкен мүмкіндік берді», – деді МакАду «Лейкерс» сапындағы өмірі туралы. «Менің мансабымда бірінші рет чемпиондық атаққа ие болу мүмкіндігі туды. Бірақ мен резервтік құрамда ойнайтыным туралы еш ойламадым. Бұл жай ғана болды. Мен үшін бұл басталатын бастама еді. Олардың сол жерде менімен бірге тұра алатын ешкім жоқ еді, бірақ мен онымен айналыстым, өйткені мен ешқашан чемпиондық командада болған емеспін. Мен ешқашан да бұзылудың немесе осыған ұқсас нәрселердің себепкері болған емеспін».

НБА мансабындағы жалпы саны

НБА карьерасында МакАду 18 787 ұпай жинады. Ол 852 ойында орта есеппен 22,1 ұпай, 9,4 доптама, 2,3 нәтижелі пас, 1,5 блок және 1,0 ұрлық жасады. Ол «Буффало Брейвз» (1972–1976), «Нью-Йорк Никс» (1976–1979), «Бостон Селтикс» (1979), «Детройт Пистонс» (1979–1981), «Нью-Джерси Нетс» (1980–1981), «Лос-Анджелес Лейкерс» (1981–1985) және «Филадельфия 76ers» (1986) командаларында ойнады. Соңғы маусымында ол бар болғаны 2 ойыннан кейін зейнеткерлікке шықты. Италия лигасындағы жеті маусымда МакАду 201 ойында ойнап, әр ойынға орташа есеппен 27,0 ұпай және 8,9 доптама жинады. Еуролигада үш маусымда, барлығы «Олимпия Милано» құрамында, ол жалпы есеп бойынша ойынға 25,8 ұпай жинады, 1986–87 маусымында ойынға 21,8 ұпай, 1987–88 маусымында ойынға 29,1 ұпай, ал 1989–90 маусымында ойынға 25,5 ұпай жинады.

Тренерлік/скаутингтік мансап

1995 жылдан бастап МакАду 25 жыл Майами Хит командасында жұмыс істеді. Ол 19 маусым бойы Пэт Райли (1995–2003, 2005–2008), Стэн Ван Гунди (2003–2005) және Эрик Споелстра (2008–2013) басшылығымен көмекші жаттықтырушы болып жұмыс істеді, үш NBA чемпионатында жеңіс оді. Соңғы бес маусымда ол Майами үшін скаут және қоғамдық байланыс қызметін атқарды. МакАду Хит ұйымына 1980 жылдары Лейкерс командасында екі чемпиондық маусымда оның жаттықтырушысы болған Пэт Райлидің 1995 жылы Нью-Йорк Никс командасынан Майами Хиттің бас жаттықтырушысы және бас директоры болу үшін кеткен кезде қосылды. Райли дереу МакАдуға хабарласып, оны жаттықтырушылар құрамына шақырды.

Жеке өмір

1991 жылы МакАдудың бірінші әйелі Шарлина қатерлі ісіктен қайтыс болды. МакАду және оның әйелі Патриция, ол Италияда кәсіби баскетболшы болып ойнағанда танысқан, Флорида штатының Бока-Ратон қаласында тұрады. Олардың екі баласы бар. Олардың қызы Рашида Джорджия Техникалық институтын бітірді, онда ол теннис командасында ойнады және 2017 жылғы NCAA жекелей чемпионатында өнер көрсетуге жолдама алды. Қазір ол кәсіби теннисші. Олардың ұлы Райан Солтүстік Каролина университетінде баскетболмен айналысады. 2010 жылы МакАду Сингапурдағы «Шекарасыз баскетбол» бағдарламасына қатысты, ол спортты білім беру, денсаулық сақтау және әл-ауқат салаларында позитивті әлеуметтік өзгерістерді қолдану үшін пайдаланады. Сондай-ақ, ол 2009 жылы Бейжіңдегі бағдарламаға және 1993 жылы Оңтүстік Африкаға жасалған NBA Legends Tour-ына қатысты, бұл NBA-ны насихаттау мақсатындағы жақсы ниетпен жасалған сапар болды. МакАду 1993 жылы Кевин Бэконның басты рөлде ойнаған «The Air Up There» фильмінің баскетбол жөніндегі техникалық кеңесшісі де болды. МакАдудың екінші туысы Ронни МакАду Джеймс Майкл МакАдудың әкесі, ол да «Тар Хилз» баскетбол командасында ойнап, 2014 жылы кәсіпқойға айналды. 2013 жылы бұрынғы NFL ойыншысы Эфраим Салам өзінің МакАдудың туысы екенін мәлімдеді.

Құрметтер

1993 жылы МакАду Солтүстік Каролинаның спорттық даңқ залына енгізілді. 1995 жылы МакАду Үлкен Буффалоның спорттық даңқ залына енгізілді. МакАду әлі күнге дейін «Брейвс»/«Клипперс» командасының бір ойындағы ең көп ойнаған минуттары (40,1), бір ойындағы тиімді табақтар (11,1) және бір ойындағы табақтарға жасалған әрекеттер (22,1) бойынша рекордты сақтап тұр. 2000 жылы МакАду Найсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілді. 2006 жылы МакАду колледж баскетболының даңқ залына енгізілді. 2008 жылы ол 50 ең үздік Еуролига қатысушысы тізіміне енді. 2013 жылы МакАду «Олимпиа Милано» даңқ залына енгізілді. 2016 жылы Бен Л. Смит орта мектебінің (Гилфорд округі мектептері) спорт залына МакАдудың есімі берілді. 2019 жылы МакАду, тағы жеті адаммен бірге, Солтүстік Каролина университетінде Найсмит баскетбол даңқ залына сайланған UNC түлектерін көрсететін баннерде құрметпен еске алынды. МакАду Гилфорд округінің спорттық даңқ залының мүшесі. 2021 жылы МакАду НБА-ның 75 жылдығына арналған құрама командасына сайланды.