Кіріспе

Коммерциялық емес онлайн энциклопедия Марксистердің интернет-архиві (MIA немесе Marxists.org деп те аталады) – коммунистік, анархистік және социалистік жазушылардың, мысалы Карл Маркс, Фридрих Энгельс, Владимир Ленин, Леон Троцкий, Иосиф Сталин, Мао Цзэдун, Роза Люксембург, Михаил Бакунин, Петр Кропоткин және Пьер-Жозеф Прудон сияқты авторлардың еңбектерінен тұратын көптілді онлайн энциклопедия (1990 жылы құрылған). Жинақ еріктілер күшімен күтіліп келеді және бастапқыда электрондық пошта мен жаңалықтар топтары арқылы таратылған құжаттар негізінде құрылған, кейін 1993 жылы бірыңғай gopher сайтында жинақталды. Онда 80 тілде 850-ден астам автордың 180 000-нан астам құжаты сақталған. Мұрағаттағы барлық материалдар пайдаланушыларға тегін ұсынылады, бірақ бұл авторлық құқықтар жоқ дегенді білдірмейді.

Шығу тегі

Мұрағат 1990 жылы Интернетте Zodiac деген атпен ғана танымал болған адам құрды. Ол Маркс пен Энгельстің еңбектерін электрондық мәтінге көшіріп, «Коммунистік манифестпен» бастап марксистік мәтіндерді мұрағаттауға кірісті. 1993 жылы жинақталған мәтін csf.colorado.edu мекенжайындағы gopher сайтында жарияланды. Еріктілер қосылып, негізгі мұрағатты таратуға және көшірмелер жасауға көмектесті. Алайда, негізгі сайт және оның көшірмелері академиялық серверлерде орналастырылды және 1995 жылдың соңына қарай олардың көп бөлігі жабылды. 1996 жылы Marx.org веб-сайты коммерциялық интернет-провайдерде хостингтелді. Бұдан кейін еріктілердің белсенділігі артты. Бірақ, келесі жылдары сайтта жұмыс істейтін еріктілер мен жобаны және домендік атауды бақылауда ұстаған Zodiac арасында қақтығыс туды. Мұрағаттың көлемі кеңейген сайын, Zodiac марксизмнің әртүрлі бағыттарына есік ашу сектанттыққа алып келуі мүмкін деп қорқыды. Мәтіндерді көшірумен айналысқан еріктілер мұрағаттың ұйымдастырылуы мен басқарылуына аз әсер ететініне наразы болды. 1998 жылдың басында Zodiac Marx.org бастапқы мақсатына оралуы керек екенін және Маркс пен Энгельстен басқа барлық авторлардың еңбектері алынып тасталуы керек екенін шешті. 1998 жылдың шілдесінде қазіргі Марксистердің Интернет-мұрағаты (marxists.org) құрылды, оны еріктілер Marx.org сайтынан файлдар мен мұрағаттарды көшіру арқылы жасады. Бұл мұрағаттың көлемін ұлғайтуға және белсенділікті арттыруға әкелді. Ал Marx.org сайты 1999 жылы Zodiac тарапынан жабылды, ал 2002 жылы ол домендік атаудан бас тартып, оны МИА сатып алды. Бүгінде Марксистердің Интернет-мұрағаты – марксистік және марксистік емес авторлардың еңбектері үшін танымал репозиторий. Ол OCLC WorldCat каталогында тізімделген және Ұлыбритания кітапханасы, Ирландияның Корк университеті және АҚШ Конгресс кітапханасы сияқты мекемелер мұрағатты сақтау үшін таңдады.

2007 жылғы шабуылдар

Ішкі істер министрлігі онлайн көздерден келіп түсетін қаушаты шабуылдармен күресуде мәселелерге тап болды. 2006 жылдың қарашасынан бастап Марксистердің интернет-архиві сервердің операциялық жүйесіндегі бұрыс конфигурацияны пайдалануға бағытталған бірнеше күшті қызметтен бас тарту шабуылдарына ұшырады. 2007 жылдың қаңтарына қарай шабуылдар архивтің көп бөлігін істен шығарып, еріктілерді процессорлық мәселелермен қалдырды. Шабуылға қатысқан жүйелердің көпшілігі Қытайда немесе қытайдық ұйымдарға тиесілі болғандықтан, шабуылдардың саяси мақсатта жасалған болуы мүмкін деген пікірлер пайда болды, сондай-ақ Қытай Халық Республикасы 2005 жылы веб-сайтты қысқа мерзімге тоқтатып қойған еді. Шабуылдың күштілігі және басқа да хостингтік мәселелердің салдарынан 2007 жылдың ақпан және наурыз айларында Марксистердің интернет-архивінің негізгі сервері мен бірнеше көшірмелері бірнеше аптаға жабылды.

Маркс пен Энгельстің жинақталған шығармаларына қатысты авторлық құқық мәселесі

2014 жылдың сәуір айының соңында шағын британдық «Лоренс және Вишарт» баспасы Маркс пен Энгельстің жинақталған еңбектерінің ағылшын тіліндегі нұсқасының МИА сайтында ішінара қайта басылуына берген рұқсатын кері алып алуға шешім қабылдады. 2014 жылдың сәуір айының соңында «L&W» компаниясы МИА-дан электрондық хат арқылы даулы материалды сәуір айының соңына дейін веб-сайтынан жоюды талап етті, әйтпесе сотқа жүгінетінін ескертті. МИА бұл талапты орындауды жөн көрді. «L&W» шешіміне қарсы онлайн петиция ашылды, ол ай соңына дейін 4500-ден астам адамның қолдауына ие болды. МИА өкілі Энди Блуден «L&W»-нің материалға авторлық құқығы бар екенін мойындады. МИА Калифорния штатында тіркелген және АҚШ салық қызметіне коммерциялық емес, 501(c)(3) ұйым ретінде тіркелген. МИА жарғысына сәйкес, оның мазмұны капиталистік авторлық құқық заңнамасына сәйкес әрқашан 100% тегін ұсынылады. Мұрағатта сақталған барлық материалдар қоғамдық доменде, GNU еркін құжаттама лицензиясы бойынша немесе авторлық құқық иелерінің рұқсатымен пайдаланылады. МИА еріктілері жасаған барлық жұмыстар Creative Commons Attribution ShareAlike 2.0 лицензиясымен таратылады.

Физикалық орналасуы және айналары

Веб-сайт негізінен Германиядағы провайдер арқылы қызмет көрсетеді, және үш көшірме бар, олардың екеуі Еуропада (Францияда және Германияда), ал біреуі АҚШ-та.

Тарату

2013 жылға дейін 3 дискілі CD/DVD көлемді мұрағат (веб-сайттағы материалды қамтитын) сатылды, бірақ көптеген даналары дамушы және дамымаған елдердегі жеке тұлғалар мен топтарға жыл сайын тегін таратылды. Бұл шаралар мұрағаттағы материалдарға оңай қол жеткізуді қамтамасыз етумен қатар, мұрағаттың үздіріліссіз сақталуын қамтамасыз ету мақсатында да жасалды. Олардың айтуынша: "Егер мұрағатты баспа компаниясы немесе үкімет жапса, ақпараттың әлем бойынша кеңінен таралып, із жазым қалдырмай, мазмұны толығымен сақталған күйде болуы – өте жақсы жағдай". 2014 жылдың наурыз айында MIA-ның көлемі 138 ГБ-қа жетті; содан кейін DVD-ден бас тартуға және MIA-ның барлық мазмұнын қамтитын портативті USB қатты дискісін таратуға шешім қабылданды. Қазіргі таңда портативті қатты дискілер де шығарылмайды.

МИА кітап баспасы ретінде

2008 жылы ҚЖМ қатты дискідегі архивтерін таратумен қатар, «Марксистік интернет-архив жарияланымдары» жобасын іске қосты, ол осы уақыттан бері философия, әлеуметтік тарих, кеңестік психология және педагогика салаларындағы, сондай-ақ Хосе Карлос Мариатегидің еңбектерінен құралған антологияны қоса алғанда, сегіз кітап жариялады. Ол кітаптарды Erythrós Press and Media, LLC компаниясы арқылы таратады.

Мұрағат құрылымы

Веб-сайттағы материалдың көп бөлігі HTML форматында жасалған, ал құжаттардың стилі CSS арқылы анықталады. PDF кейде қолданылады, әсіресе компьютерлік шрифттері немесе OCR бағдарламалық қамтамасы жоқ тілдер үшін. Революциялық және социалистік жарияланымдарды түпнұсқа басылымдарында ұсыну мақсатында көптеген PDF файлдары қосылды, бұл МИА-ның өсуіне үлкен үлес қосты. Архивтің белгілеуі мен стилі әр бөлімде әртүрлі болады, бұл онда жұмыс істейтін еріктілерге байланысты, бірақ барлығы бірдей негізгі құжат үлгісіне негізделген. Мұрағатта Совет Одағы мен Париж Коммунасының тарихы сияқты нақты тарихи тақырыптарға, сондай-ақ философия сияқты жалпы тақырыптарға арналған бөлімдер бар. Сондай-ақ, марксистік терминдердің анықтамаларын, қысқаша өмірбаяндық мәліметтерді және тарихи материалдарды қамтитын "Марксизм энциклопедиясы" деп аталатын анықтамалық бөлім де бар. МИА ағылшын тілінен басқа да көптеген тілдерге бөлінген. МИА веб-сайтында 80 тілде мазмұн бар. Әрбір ағылшын емес бөлім уақыт өте келе негізгі (ағылшын тіліндегі) бөлімнің құрылымын қайталауға бағытталған болса да, іс жүзінде олардың көлемі мен ауқымы әртүрлі. Кейбір тілдік бөлімдерде Маркс пен Энгельстің тек бірнеше құжаттары ғана бар, ал басқаларында көбірек материал бар. Мысалы, қытай бөлімінде Маркс, Энгельс және Лениннің толық жинағы бар.