Кіріспе
Ресей Федерациясының жойылып бара жатқан түрлер туралы мемлекеттік құжаты Қызыл кітап (РККБ), сонымен қатар Қызыл кітап (Красная книга) немесе Ресей Қызыл кітап деп аталады, жануарлар, өсімдіктер мен саңырауқұлақтар, сондай-ақ Ресей Федерациясының аумағында және оның континенттік жағалауы мен теңіз экономикалық аймағында кездесетін кейбір жергілікті түрлерді (мысалы, Ладога мөртігі) құжаттау үшін құрылған мемлекеттік құжат. Ресей бұл кітапты сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген түрлерді қорғау туралы ортақ келісімді бекіту үшін қабылдады.
Red Data Book of the Russian Federation (RDBRF), also known as Red Book (Красная книга) or Russian Red Data Book, is a state document established for documenting rare and endangered species of animals, plants and fungi, as well as some local subspecies (such as the Ladoga seal) that exist within the territory of the Russian Federation and its continental shelf and marine economic zone. The book has been adopted by Russia to enact a common agreement on rare and endangered species protection.
Қорғау
Кітап сирек кездесетін және құрып бара жатқан түрлер мен олардың мекендеу орталары туралы зерттеулер мен мониторинг бағдарламаларын ұйымдастыруда негізгі ақпарат көзі болып табылады.
Тарих
Алғашқы ресейлік Қызыл кітап 1961-1964 жылдары бірқатар кеңес биологтарының зерттеулеріне негізделген. Ол IUCN Қызыл тізімінің совет бөлігін білдірді (осыдан кейін атауы). Сол кезде бұл заңдық құжат емес, тек Совет Одағының жойылып бара жатқан түрлердің алғашқы ұйымдастырылған тізімі ғана еді. 1960 жылдардың соңында көбірек зерттеулер жүргізілді. 1974 жылы Ресейдің Ауыл шаруашылығы министрлігі 1978 жылы жарық көрген алғашқы ресми Қызыл кітапты қабылдады. 1984 жылы екінші қайта қаралған басылым "Ресейлік Кеңес Федеративтік Социалистік Республикасының Қызыл Кітабы" (РСФСР) ретінде жарық көрді, ол тек жануарларға арналған. Құжат заңға сәйкес жойылып бара жатқан түрлердің тізімі ретінде толықтырылды. Тізімдегі жануарлар қатаң қорғалды және олардың қарым-қатынасы кеңес заңдарымен реттелді. 1988 жылы РСФСР-дің өсімдіктер туралы Қызыл кітап 533 өсімдік түрін, оның ішінде 465 тамырлы өсімдіктер, 22 бриофит, 29 лишай және 17 саңырауқұлақ түрлерін қамтиды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін, бұрынғы Кеңес Одағы елдерінің әрқайсысы жойылып бара жатқан түрлерге қатысты ережелерді енгізді. 2003 жылы федералды ережелердің болмауы аймақтық Қызыл тізімді "қауіпті және бақылаусыз" етті, 37 аймақтық Қызыл деректер кітабы Ресейдің 89 аймағының 42-ін қамтиды. Қызыл кітаптардың көпшілігі аймақтық заң актілері ретінде жариялануға арналған федералды талаптарға сай келмеді. Олардың көпшілігі өздерінің тізімдерін жүргізу және ортақ ережелерді орындау үшін жеткілікті тәжірибе мен ресурстарға ие емес еді; сондықтан жойылып бара жатқан түрлерді өзара танумен ортақ экологиялық келісім жасалды.
Тікелей сілтемелер
IUCN Дүниежүзілік табиғат қорғау одағының жойылып бара жатқан түрлер тізіміне енгізілген және Ресей аумағында, оның ішінде континенттік текше мен теңіз экономикалық аймағында (тұрақты немесе уақытша) мекендейтін жануарлар, өсімдіктер мен саңырауқұлақтар егер бұл олардың саны немесе Ресейдегі мәртебесіне байланысты қажет болса, RDBRF-ге енгізілуі мүмкін. CITES сияқты халықаралық конвенциялардың қорғауындағы түрлер туралы да осылай деуге болады.
Құқықтық база
2003 жылдан бастап федералды деңгейдегі түрлерді қорғаудың құқықтық базасы 1993 жылғы Ресей Федерациясының Конституциясынан, 1995 жылғы 5 мамырдағы Жануарлар әлемі туралы заңнан және 2002 жылғы Қоршаған ортаны қорғау туралы заңнан тұрады. РФҚҚҚ-да көрсетілген түрлер Ресей Федерациясының субъектілерінің өңірлік қызыл дерек кітаптарына енгізілуі тиіс. Қазіргі уақытта Ресей Федерациясы 1998 жылғы RDBRF нұсқасын пайдаланады. Федералды Қызыл кітаптар белгілі бір аймақтағы аңшылықты реттейтін өңірлік Қызыл кітаптармен толықтырылады және кеңейтіледі, бірақ өңірлік Қызыл кітаптарды құру міндетті емес. ТМД-ның өңірлік Қызыл кітаптары бұрынғы КСРО-да жеке КСР-де және кейбір арнайы аймақтарда құрылған олардың тікелей ұрпақтары болып табылады. Тіпті муниципалитеттерде де кейбірде Қызыл кітаптар шығады. Әдетте Қызыл кітапта қорғалатын түрлердің қысқаша сипаттамасы болады. Алайда, кейбір жағдайларда, ол кеңістіктің шектеулі болуына байланысты барлық сипаттамаларды бермейді және сирек жағдайларда кітапта пішімделген тізім жоқ. Қазіргі уақытта ТМД-ның барлық мемлекеттері Қызыл кітаптарды қолданады.
Өңірлік саясатты сынға алу
Өңірлік Қызыл кітаптар таныстырылуы кейде "Қызыл кітап баханалиясына" дейін жағымсыз реакция туғызады. Бұл қаржыны экологиялық белсенді іс-шараларға жұмсау керек еді, бірақ ол пайдасыз қағаздарға жұмсалды, өйткені федералды RDBRF осындай құжаттардың барлық талаптарын орындайды. Сонымен қатар, жергілікті заңсыз жануарлар саудагерлері жойылып бара жатқан түрлерді іздеу үшін аймақтық Қызыл кітаптарды пайдаланады деген айып та тағылған. Қызыл кітаптар туралы пікір білдірушілер әдетте мынадай себептерді келтіреді: заңсыз аңшылық пен Қызыл кітаптар арасындағы байланыс анық емес және дәлелденген емес. Жергілікті биологтарға заңсыз кәсіпкерлер де оңай қол сұға алады. Бұл кітаптарды жазу үшін жұмсалған қаражат жергілікті биологиялық зерттеулерге жұмсалады. Сонымен қатар, аймақтық қызыл кітаптар жергілікті қоршаған ортаны қорғауды, мысалы, қалаларда құстарды қорғауды және Арктика аймақтарындағы өсімдіктерді қорғауды кеңейтуге мүмкіндік береді.
Қызыл кітаптағы санаттар және олардың түсіндірмелері
Категория Мағынасы Индекс Атауы 0 Мүмкін жойылған Ресей аумағында (немесе теңіз аймағында) бұрын өмір сүрген және 50 жылдан бері олардың болуы расталмаған таксалар мен популяциялар. 1 Құрып бара жатқан таксондар және олардың саны өте төмен деңгейде азайып, жақын болашақта жойылып кетуі мүмкін популяциялар. 2 Такс және популяциялардың саны үнемі азайып келеді. Егер санды азайтатын теріс факторлар жалғаса берсе, taxa жақын арада 1-ші санатқа ауыстырылуы мүмкін. 3 Сирек Такс және популяциялар шектеулі аумақты (немесе теңіз аймағын) мекендейтін немесе кең аумаққа (немесе теңіз аймағына) шамалы таралған аз сандағы жеке тұлғалар. 4 Белгісіз мәртебе Такс және жоғарыда аталған санаттардың біріне жататын, бірақ олар туралы білімде елеулі олқылықтар бар немесе олар басқа санаттар үшін талаптарға сәйкес келмейді. 5 Реабилитацияланған және реабилитацияланатын таксопатологиялар және олардың саны мен таралуы қалпына келтірілген немесе қорғау шараларына байланысты қалпына келтірілетін популяциялар. Олар тұрақты өмір сүру жағдайына жақын, оларды қорғау мен қалпына келтіру бойынша шұғыл шаралар жоқ.