Кіріспе

Солтүстік Ирландиядағы ең биік тау – Slieve Donard (/s//l//iː//v// /'//d//ɒ//n//ər//d/ SLEEV DONərd;) – Солтүстік Ирландиядағы ең биік тау, Ольстердегі ең биік және Ирландиядағы жетінші ең биік тау. Моурн тауларының ең биігі, ол Даун графтығының шығыс жағалауындағы Ньюкасл қаласына жақын орналасқан және Ирландия теңізіне қарайды. Бұл сонымен қатар Ирландияның солтүстік жартысындағы ең биік тау. 20 ғасырдың басында салынған Моурн қабырғасы таудың батыс және оңтүстік беткейлерімен жоғалып, шыңындағы кішкентай тас мұнарасына қосылады. Шыңында сондай-ақ екі көне жерлеу орнының қалдықтары бар, олардың бірі – Ирландиядағы ең биік өткелді қабірдің қалдықтары. Ирландия мифологиясында бұл тау Боирше мен Сланга сияқты мифтік тұлғалармен байланысты болған. Кейіннен тау, саммитті шөлге айналдырған деп есептелетін Әулие Донардпен байланыстырылып, оның құрметіне аталған. 1830 жылға дейін адамдар жыл сайынғы қажылықтың бөлігі ретінде тауға шығушы еді, бұл бастапқыда Лугнасад (егін жинау) салты болған болуы мүмкін. 1826 жылы Корольдік инженерлер ордалық карталаудың негізгі триангуляциясы аясында төрт ай бойы таудың шыңында орналасқан.

География

Слив Донард Моурн тауларының солтүстік-шығыс жиегінде орналасқан, Ньюкасл және Дандрум шығанағына қарайды. Оның теңіз бетіне қарай екі кішірек шыңы бар – Миллстон тауы (460 м) және Кросоун (540 м). Екі шатқал Слив Донардты көршілес таулардан – Слив Коммедаг (солтүстік-батысқа қарай) және Чимни Рок тауы немесе Слив Неир (оңтүстікке қарай) – бөліп тұрады. Тауға көтерілу оңай болғанымен, жолының кейбір жерлері қатты тозығынған. Ең танымал маршрут таудың солтүстік жағындағы Донард орманнан басталып, Глен өзенімен және содан кейін Моурн қабырғасы бойымен шыңға дейін жалғасады. Соңғы жылдары таудың ең тік бөліктерінде тас жол салынды. Шыңынан жағалауды, сондай-ақ 48 км қашықтықтағы Белфаст шығанағын (солтүстікке қарай), 89 км қашықтықтағы Дублин шығанағын (оңтүстікке қарай) және Мэн аралын көруге болады.

Жерлеу тасшалары

Шыңында екі тарихи қабірдің қалдықтары бар. Ұлы Кейн ең биік нүктеде орналасқан және солтүстіктен оңтүстікке, ал шығыстан батысқа қарай шамамен биік. Бұл б.з.б. 3300–3000 жылдарға жататын неолиттік дәуірдегі дәлізді қабір болған сияқты. Бұл Ұлыбритания мен Ирландиядағы ең биік белгілі дәлізді қабір. Кіші Кейн солтүстік-шығысқа қарай 210 метр жерде, Ньюкаслға қарап орналасқан. Оның биіктігі солтүстіктен оңтүстікке, шығыстан батысқа қарай шамамен биік. Бұл б.з.б. 2300–1950 жылдар аралығындағы ерте қола дәуіріндегі көп қабірлі цист қабір болған сияқты. Олар Слив Гуллиондағы екі қабірмен параллель көрінеді, оларды Слив Донардтан көруге болады. Екі қабір де уақыт өте келе қатты зақымдалып, өзгертілді, ал қазіргі таушылар көбінесе олардың үстіне тастар қояды.

Тарих және фольклор

Слив-Донард тауы ежел заманда қасиетті тау ретінде қарастырылған болуы мүмкін. Ирландия мифологиясы Ұлы Кейнді мифтік тұлғалардың қабірі немесе мекені, ал басқа әлемге қақпа ретінде сипаттайды. Cath Maige Tuired ('Moytura шайқасы') еңбегінде Слив-Донард Ирландияның "он екі бас тауының" бірі деп аталады, ал Ирландия триадаларында ол Крох Патрик пен Ұлы қант табасымен бірге Ирландияның "үш үлкен биіктігінің" бірі деп есептеледі. Беанн Боирше – "Бoirше шыңы" деген мағынаны білдіреді, ол мифтік сиқырлы күшке ие болған король және малшыға сілтеме жасайды. Моурн тауларына көпше түріндегі "Beanna Boirche" ("Бoirше шыңдары") деген ат берілді. Слиабх Сланга атауы "Сланга тауы" дегенді білдіреді. Бұл Ирландиядағы алғашқы дәрігер деп есептелетін Партолонның ұлы, мифтік Слангаға қатысты. Төрт шеңбердің жылнамасы бойынша, ол Anno Mundi 2533 жылы ("дүние жаратылғаннан" кейін 2533 жыл) қайтыс болды және ол өтпелі қабірге жерленді, бұл таумен байланысты болды. Дәстүрге сәйкес, ол V ғасырда Әулие Патриктің ізбасары болған және таудың солтүстігіндегі, шамамен бірнеше шақырым жерде орналасқан Магерада монастырь құрған. Донардтың тау мен ескерткішті христиандыққа қабылдағандығы айтылады, Ұлы Кейнді жалғыздық орынға айналдырып, Кіші Кейнді дұға оқитын жер ретінде пайдаланған. "Жанна" және "Үш бөлімді өмір" еңбектерінде Патрик Донардты ана құрсағында баталап, Донардтың өлмейтінін, бірақ таудың ішінде мәңгілік қорғаушы ретінде қалатынын жариялаған. Халық аңызында, теңіз жағалауынан тау басына дейін үңгір бар екендігі айтылады, және осы үңгірде Донард (немесе Боирше) тұрады. Джеральд де Барридің жазбаларында 12-шы ғасырдың соңында Слиабх Сланга атауы қолданыстан шығып, оның орнына Слиабх Домхангхерт қолданыла бастағаны көрсетілген. Sliabh Dónairt – қазіргі заманғы жазу нұсқасы. 1830 жылдарға дейін адамдар жыл сайын шілде айының соңында тау басына қажылық сапар жасаған. Бұл бастапқыда христиандыққа айналған Лугнасад ритуалы болған болуы мүмкін. Магерадағы шіркеу және Баллаханэри Жоғарғы шіркеуіндегі Әулие Мария шіркеуі қажылық сапардың басталу орындары болған болуы мүмкін. 1826 жылы Басты үшбұрышталдыру аясында Корольдік инженерлер Ирландия картасын жасау үшін Слив-Донардты база ретінде пайдаланған. Олар сол жылдың шілде айының соңынан қараша айының соңына дейін тау басында орналасып, екі таудың қабырғаларын үшбұрышталдыру нүктелері ретінде пайдаланған, бұл қабырғаларға елеулі зақым келтірген. Зерттеу кезінде таудан төмен түсіп бара жатқанда қарлы дауылда екі адам қаза тапты, ал тағы басқалары тау басындағы дауыл кезінде жарақат алды. Моурн қабырғасы 20-шы ғасырдың басында салынды және он бес таудан өтеді, соның ішінде Слив-Донард та бар. Қабырға батыс беткейден тас мұнараға дейін көтеріліп, содан кейін оңтүстік беткейден төмен түседі. Оның құрылысы 1904 жылдан 1922 жылға дейін, яғни 18 жылға созылды, тас қалаушылар жыл сайын наурыз айынан қазан айының ортасына дейін тауларда жұмыс істеді. Оны салу үшін кейбір тастар қабырғадан алынды. 2006 жылдың сәуірінде Слив-Донардта бір адамды найзағай соққаннан кейін қайтыс болды. Оның құрметіне тау басында мыс тақта орнатылды. 2021 жылдың сәуірінде Слив-Донардтың шығыс беткейінде ірі жалбыз өрті болды, ол тіршілік ортасын жойды және аймақтағы жануарларға қатты әсер етті. Өрт үш күннен кейін сөндірілді. Оның қасақана тұтандырылғаны болжанып, полиция тергеуі басталды.