Кіріспе
Уытты жылан түрі. Рассел жыланы (Daboia russelii) – Үндістан субконтинентіне тән, Viperidae тұқымдасына жататын, өте күшті уы бар жылан. Ол 1797 жылы Джордж Шоу және Фредерик Полидор Ноддер сипаттаған, ал атын Патрик Расселлдің құрметіне қойған, ол 1796 жылы жариялаған «Коромандел жағалауында жиналған үнді жыландары туралы есеп» атты еңбегінде осы жылан туралы жазған.
Russell's viper (Daboia russelii) is a highly venomous snake in the family Viperidae native to the Indian subcontinent and one of the big four snakes in India. It was described in 1797 by George Shaw and Frederick Polydore Nodder, and named after Patrick Russell, who wrote about it in his 1796 work An account of Indian serpents, collected on the coast of Coromandel.
Таксономия
Ағылшын натуралисі Джордж Шоу, суретші Фредерик Полидор Ноддермен бірге, "Табиғаттанушының әртүрлі жинағы: немесе табиғаттан тікелей суреттелген және сипатталған түрлі-түсті суреттер" еңбегінде 1797 жылы осы түрді ресми түрде Coluber russelii деп сипаттады. Бұл түр шотланд герпетологы Патрик Расселлдің Британ мұражайына тапсырған үлгісінен алынған. Расселл 1796 жылы жариялаған "Үнді жыландары туралы есеп, Короммандел жағалауында жиналған" атты еңбегінде тауықтар мен иттілерде тәжірибе жүргізу арқылы оның өте улы екенін растады. Оның сөзіне сәйкес, жергілікті халық оны "катука ретула пода" деп атаған. Морфологиялық және митохондриялық ДНК деректерін талдау нәтижесінде D. russelii-дің шығыс түршесі жеке түр ретінде қарастырылуы керек, яғни Daboia siamensis. Патрик Расселл – Үндістанның көптеген жыландарын алғаш сипаттаған шотланд герпетологы. Туыстың атауы "жасырынып жатушы" немесе "күтіп отырушы" деген мағынаны білдіретін хинди сөзінен алынған. Ағылшыл тілінде D. russelii-дің кең таралған аттары: Расселдің жыланы, тізбекті жылан, жалпы Расселдің жыланы, жеті қадамды жылан, тізбек жылан және қайшы жылан.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Рассел жыландары Үндістан, Шри-Ланка, Бангладеш, Непал және Пәкістан елдерінде кездеседі. Бұрын осы түрге жатқызылған Оңтүстік-Шығыс Азиядағы популяциялар қазір басқа түрге, Daboia siamensis, жатады. Түрдің алғашқы табылған жері "Үндістан" деп көрсетілген. Нақтырақ айтқанда, бұл Расселдің (1796) пікірінше, Коромадель жағалауы болар еді. Олардың таралған аймағында кейбір жерлерде көптеп кездеседі, ал басқаларында сиректеп табылады. Шағу жылдам болуы мүмкін, немесе олар бірнеше секундқа тістеп тұруы мүмкін. Бұл сезімтал қабылдағыш қандай екені әлі анықталған жоқ, бірақ осы жыландардың мұрын үстіндегі қалтасындағы жүйке ұштары басқа жылуға сезімтал мүшелердегілермен ұқсас.
Көбею
Расселлдің жыландары жұмыртқа туғызады. Бір ретте бір ұрық болады. Жаңа туған жыландардың толық ұзындығы болады. Жүкті ананың ең кішкентай толық ұзындығы шамамен ... құрайды. Жыныстық жетілуге 2–3 жылда жететін сияқты. Бір жағдайда, бір мысалдың 11 жас төлді тууға шамамен 4,5 сағат уақыт кетті. D. russelii-нің жеке даналары өндіретін удың мөлшері көп. Ересектердің удың мөлшері 130–250 мг, 150–250 мг және 21–268 мг деп хабарланған. Орташа толық ұзындығы ... болатын 13 жас жылан үшін удың мөлшері 8-ден 79 мг-ға дейін (орташа 45 мг) ауысқан. 0,40 мг/кг ішекке енгізілгенде, шамамен 0,75 мг/кг тері астына енгізілгенде. Көптеген адамдар үшін өлімге әкелетін доза шамамен 40–70 мг, бұл бір тісте берілетін мөлшерден аспайды. Жалпы алғанда, удың зияндылығы бес түрлі у фракциясының үйлесіміне байланысты, олар жеке-жеке тексерілгенде аз зиянды болады. Адамдарда удың зияндылығы мен тістеу симптомдары әртүрлі популяцияларда және уақыт өте келе өзгеріп отырады.
Симптомдары
Улану белгілері тістеген жердегі ауырсынумен басталады, содан кейін зақымдалған мүше ісінеді. Қан кету жиі кездесетін симптом, әсіресе тіс етінен және зәрде, ал тістегеннен кейін 20 минут ішінде қақырықта қан пайда болуы мүмкін. Қан қысымы төмендейді және жүрек соғуы баяулайды. Ауыр жағдайларда тістеген жерде және зақымдалған мүше бойында көпіршіктер пайда болады. Некроз көбінесе беткі және тістеген жерге жақын бұлшық еттермен шектеледі, бірақ ерекше жағдайларда ауыр болуы мүмкін. Барлық жағдайлардың шамамен үштен бірінде құсу және бет ісігі пайда болады. Басқа ғылыми зерттеулер D. russelii тістеуі гипофизар жеткіліксіздігін тудыруы мүмкін деген гипотезаны қолдайды.
Уытпен емдеу
Үндістанда Хафкин институты осы түрдің шағуынан емдеу үшін қолданылатын поливалентті антидот дайындайды.
Клиникалық қолдану
Осы удың тромбозды тудыруға өте тиімді болғандықтан, ол ауруханаларда кеңінен қолданылатын қан ұюын анықтауға арналған in vitro диагностикалық тестке енгізілді. Бұл тест көбінесе сұйылтылған Расселл жыланының уы уақыты (dRVVT) деп аталады. Удың құрамындағы коагулянт тікелей Х факторды белсендіреді, ол V фактор және фосфолипид қатысуымен протромбинды тромбинге айналдырады. Уды 23-27 секундтық ұю уақытын алу үшін сұйылтады, ал фосфолипидтің мөлшерін азайту арқылы тестті фосфолипидке өте сезімтал етеді. dRVVT тестісі, қан ұю факторлары VIII, IX немесе XI жетіспеушілігіне тәуелді болмағандықтан, жүрек айну антикоагулянтын (аутоиммундық бұзылыс) анықтау үшін aPTT тестісінен гөрі сезімтал.