Кіріспе

Денеден тыс жүктілікке мүмкіндік беретін құрылғы. 2017 жылғы Nature Communications журналындағы мақалада "биопұт" деп аталатын, қосымша жатыр тіршілігін қолдау жүйесі суреттелген. Бұл жүйе ұрықтың дамуы үшін қолданылады және табиғи жатырдан жасанды жатырға ауысу ретінде пайдаланылуы мүмкін, соның арқасында ұрықтың тірі қалу шегі жүктіліктің ертерек кезеңіне жылжуы мүмкін. 2017 жылы Филадельфия балалар ауруханасының ғалымдары төрт апта бойы мерзімінен бұрын туған қошқаршаларды қосымша жатыр тіршілігін қолдау жүйесінде өсіргендерін көрсеткен зерттеу жариялады. 14 күндік ереже адам эмбрионын жасанды жатырда 14 күннен артық сақтауға тыйым салады; бұл ереже он екі елде заңмен бекітілген. 2021 жылы The Washington Post газеті "Халықаралық жасушалық зерттеулер қоғамы зерттеушілерге зертханада табиғи эмбриондарды 14 күннен артық өсіруге рұқсат беру үшін, тарихи "14 күндік ережеден" бас тарды" деп хабарлады. Адам эмбрионың модельдерін жатырға имплантациялауға тыйым салынған.

Құралымдары

Жасанды жатыр, кейде "сыртқы жатыр" деп те аталады, ұрықты дамыту үшін қоректік заттармен және оттегімен қамтамасыз етуі керек, сондай-ақ қалдықтарды шығаруы тиіс. Жасанды жатырдың немесе, ауқымын кеңейту үшін "жасанды жатыр жүйесі" деп аталатын құрылғы, плацентаның атқаратын қызметін қамтамасыз ететін интерфейсті, амниотикалық қаптың орнына жұмыс істейтін амниотикалық резервуарды, және де кіндік бауды қамтуы мүмкін.

Тамақтандыру, оттегімен қамтамасыз ету және қалдықтарды жою

Егер әйел жасанды жатырға қосылған болса, ол әлі де қоректік заттармен қамтамасыз ете алады және қалдықтарды шығара алады. Дегенмен, ұрықтың ми тамырлары мен бастамалық матрицасы жеткіліксіз дамығандықтан, жүктілік мерзімі 32 аптадан кем болғанда ЭКМО (ECMO) қолданған жағдайда, ішкі қарыншалық қан кету (IVH) қаупі қабылдауға болмайтын деңгейде жоғары. Сұйық вентиляция оттегімен қамтамасыз етудің балама әдісі ретінде, немесе кем дегенде жатырдан ашық ауада тыныс алуға дейінгі аралық кезең ретінде ұсынылған. Гормоналды тұрақтылыққа қатысты мәселелерді де шешу қажет. Содан кейін тіндік үлгі жатырдың табиғи пішініне келтіріліп, оған адам эмбрионы имплантацияланды. Эмбриондар жасанды жатырдың қабырғасына дұрыс орналасып, өсуді бастады. Алайда, эксперименттер АҚШ-тағы экстракорпоральды ұрықтану (IVF) заңнамасының рұқсат етілген заңдық шектеріне сәйкес болу үшін алты күннен кейін тоқтатылды.

Құйрық сүйегі

Теориялық тұрғыдан алғанда, егер ұрық табиғи жатырдан мерзімінен бұрын алынса, табиғи кіндік бауы қолданылуы мүмкін, оны физиологиялық жабылудың медициналық түрде тежелуі, антикоагуляция, сондай-ақ ана мен ұрық арасындағы қан ағынын сақтау үшін стент салу немесе қан айналым жолын құру арқылы ашық ұстауға болады.

Вейцман ғылыми институты (Израиль)

[[Файл:Эмбриологиялық үрдіс кезінде техникалық қадамдарды көрсететін суреттер.jpg|thumb|Электронды басқарылатын жатыр сыртындағы роллерлік культура жүйесі (эмбрио культура протоколының техникалық қадамдары). Бұл құрылғы 2022 жылы егеуқұйрық шеміршек жасушаларын бір аптадан астам уақыт бойы өсіру және шеміршек жасушаларынан синтетикалық эмбриондарды өсіру үшін де қолданылды.

Биоэтика

Жасанды жатырлар мен эктогенездің дамуы биоэтикалық және құқықтық мәселелерді тудырады, сонымен қатар репродуктивтік құқықтар мен аборт тақырыбына қатысты маңызды салдарларға ие. Жасанды жатырлар ұрықтың тірі қалу шегін кеңейтуі мүмкін, бұл аборт заңнамасында ұрықтың тірі қалуының қандай рөл атқаратыны туралы сұрақтарды тудырады. Мысалы, ажырату теориясы бойынша, аборт құқығы тек ұрықты алып тастау құқығын қамтиды және әрдайым ұрықты тоқтатуға қатысты болмайды. Егер ұрықты ананың жатырынан жасанды жатырға салу мүмкін болса, жүктілікті осылай тоқтату ұрықты түсік жасатудың орнына басқа мүмкіндік береді. 2007 жылғы бір мақалада жасанды жатырда дамыған балалардың "басқа балаларда болатын аналық байланыстан" мүресіз қалуы мүмкін екені айтылады.

Жыныстық теңсіздік

1970 жылы жарық көрген "The Dialectic of Sex" атты кітабында феминист Шуламит Файрстоун биологиялық репродуктивтік рөлдердегі айырмашылықтар гендерлік теңсіздіктің түпкі себебі екенін жазды. Файрстоун жүктілік пен босануды бөліп көрсетіп, жасанды жатыр "әйелдерді репродуктивтік биологияның үстемдігінен" азат ететінін айтты. Аратхи Прасад The Guardian газетіндегі "Жасанды жатырлар жыныс, отбасы және теңдік туралы түсініктерімізді қалай өзгертеді" деген мақаласында: "Егер қаласа, еркектерге әйелсіз бала сүюге қажетті құралды береді. Бұл бізді жыныс және ата-ана болу ұғымдарын қайта қарастыруға итермелейді" деп жазады. Ол сондай-ақ, бір жынысты жұптар үшін де пайдалы екенін айтады: "Бұл ана мен әке арасындағы шекараны жоюға мүмкіндік береді: әйел денесінен тыс жатыр әйелдерге, трансәйелдерге және бір жынысты еркек жұптарға бірдей, ешқандай кемсітусіз қызмет етеді".

Танымал мәдениетте

2023 жылы "Pod Generation" фильмінде "Pod" деп аталатын, ажыратылатын жасанды жатырлар көрсетіледі. Жүктілік орталығы жұбайларға жүктілікті тең бөлісуге мүмкіндік береді.