Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тонга мифологиясында немесе ауызша тарихында Ахоэиту – құдай Эитуматупуа мен өмірлік әйел Илахева Ваэпопуаның ұлы. Ол 10 ғасырдың басында Туи Тонга (Тонга патшасы) әулетінің алғашқы патшасы болды, бұрынғы патшаны, сол атпен бірақ құдайлық емес, уанга (құрттар) тегінен шыққанды тайдырып, билікке келді; Кохай, Коау және Момо туралы көріңіз.
In Tongan mythology, or oral history, Ahoeitu is a son of the god Eitumātupua and a mortal woman, Ilaheva Vaepopua. He became the first king of the Tui Tonga (Tonga king) dynasty in the early 10th century, dethroning the previous one with the same name but originating from the uanga (maggots) instead of divine; see Kohai, Koau, mo Momo.
Аспанға саяхат
Ахоиту өскен кезде, оның әкесінің тегіне деген толақансыз құштарлығы анасы тарапынан жоққа шығарылды, ал оның үнемі қоятын сұрақтары оның қарсылығын біртіндеп әлсіретті. Оның анасы, Илахева Ва'эпопуа, қазіргі Попуада (оның атымен аталған) өмір сүрген жержүзілік әйел болды, ол елдің бас қаласы Нуку'алофаның маңындағы және Тоңгатапудың үлкен лагунының жанында орналасқан. Ол бір кезде аспан құдайы Тангалоа 'Эитуматупуаның сүйіктісі болған, ол жерге келгенде оның махаббатына бөленіп, онымен бірге тұрған. Осы қарым-қатынас Ахоитудің дүниеге келуіне себеп болды, содан кейін аспан құдайы ұлы туылмас бұрын кетіп қалды. Жылдар бойы үнемі сұрағаннан кейін, Ахоитудың анасы оған әкесінің кім екенін ақыры айтты. Ол оны үлкен тоа ағашына бағыттап, бала сол ағашқа көтеріліп, әкесінің патшалығына жетті. Ол анасы көрсеткен жолмен жүріп, әкесінің көгершін аулап жүргенін көрді. Эйтұматұпуа ұлын көргенге қуанды және оны үйіне кава мен тамаққа шақырды.
When Ahoeitu was growing up, his ceaseless curiosity about his paternal heritage was repudiated by his mother, with his habitual inquiries gradually wearing down her resolve. His mother, Ilaheva Va'epopua, was an earthly woman living in what is now Popua (called after her name), a suburb of the capital city, Nuku'alofa, and located near the large lagoon of Tongatapu. She was once the mistress of the sky god, Tangaloa 'Eitumatupu'a, enjoying his affections and cohabitating with him when he visited the earth, an affair that led to the conception of 'Aho'eitu, prompting the sky god to leave before his son was born. After years of constant queries, Ahoeitu's mother finally revealed to him the identity of his father. She directed him to the great toa tree, which the lad scaled, landing in his father's realm. He followed the path to which his mother had directed him, and found his father catching doves. Eitumātupua was moved to see his son, and invited him to his house for kava and food.
Бауырластардың сатқындығы мен қазасы
Содан кейін құдай оны басқа ұлдарымен таныстырды, Ахоэитудің толыққанды ағалары, аспан әйелдерінен туған ұлдар. Олар да аспанда тұрып, сол сәтте сика-улу-тоа ойнап жатысқан – тоа (темір ағаш) ағашынан жасалған сүңгілермен бір-біріне лақтыру ойыны. Інісі Ахоэиту ағаларымен танысқанда, олар оған қатты қызғанышты. Олар "Ахоэиту"мен жалғыз қалған соң, оны осы ойынға қатысуға шақырды. Ойын барысында бірінің дәл тиген сүңгісінен жараланып, бала көз жұмды. Бала қайтыс болды, оның денесі пісірілді (кейбір деректер солай емес дейді) және қуанышпен оның етін жеп, басын хой бұтасына лақтырып жіберді, содан бері ол уланды.
Afterwards, the god introduced him to his other sons, Ahoeitu's older half brothers, who were the sons of celestial women. These other sons, who were also living in the sky, were at that moment playing sika ulu toa, a volley throwing game with javelins made from the wood of the toa (ironwood) tree. When his brothers were introduced to their half blooded sibling, they grew extremely envious of him. Once they were left alone with 'Aho'eitu, they challenged their brother to join in the game, during which the boy was mortally wounded by one of his brothers' well aimed javelins. The boy died, and his remains were cooked (some sources say they were not) and cannibalised by his gleeful siblings, who tossed his head into a hoi bush, making it poisonous ever since.
Қайта тірілу
Кейін Ейтұматұпа Ахоеитуды әкелуге әйелді жіберді, бірақ ол баланың табылмай кеткенін хабарлады. Құдай бірден не болғанын түсінді де, өзге ұлдарын қарсы алып, оларды ішек-қарнынан бауырларын шығаруға мәжбүр етті. Баланың басы жоқ екенін байқаған Ейтұматұпа оның басын және сүйектерін іздеуге елші жіберді. Ахоеитудың жоғалған соңғы мүшелері табылғанда, оның бәрі сумен және нонуфиафиядан алынған жапырақтармен бірге, дәл қазірде өлімге жақын жатқандарды қайта тірілтуге қабілетті белгілі бір емдік өсімдікпен бірге үлкен ағаш ыдысқа (қазір Оңтүстік Тынық мұхиты аралдарында кава ішу рәсімдерінде кеңінен қолданылады) салынды. Сосын, мазмұны араластырылып, ыдыс банан жапырақтарымен жабылды, және бұл процесс екінші және үшінші рет қайталанды. Сөйтіп, Ахоеиту кенеттен отырып, денесі жаңарып, тірілді.
Some time afterwards, Eitumātupua sent a woman to fetch Ahoeitu, but she returned with the message that the boy was not to be found. The god immediately deduced what had happened and confronted his other sons, forcing them to vomit their brother's remains into a (a large wooden bowl, now widely used throughout the South Pacific islands for kava drinking ceremonies) by tickling their throats. Noticing that the boy's head was missing, Eitumātupua sent a messenger to seek out the head and the bones. When the last of 'Aho'eitu's missing remains were located, everything was combined in the , together with water and some leaves from the nonufiafia, which is a known medicinal plant able to revive people who were near death. The contents were then stirred and the bowl covered with banana leaves, and then the process repeated a second and third time, when Ahoeitu suddenly sat up, body reconstituted and very much alive.
Қаулы
Содан кейін ол ағаларымен бірге Ейтұматұпуаның алдына шақырылды, онда құдай үлкен ұлдарын адалсыздықтары үшін айыптады. Ол оларды аспанға тіктеп жазалады, ал Ахоиту Тонга патшасы болу үшін құдайдың бұйрығымен жерге қайта оралды. Зұлым жартылай бауырлары өкініп, әкелерінен: "Бізге де Ахоитудың соңынан еріп жер бетіне түсуге рұқсат беріңіз" деп жалбарынды. Әкесі ақырында мойынсұнды, бірақ олардың құдайлық мәртебесіне және жасына қарамастан, олар мен олардың ұрпақтары Ахоиту мен оның әулетіне мәңгілік қызмет етуі керек екенін ескертті.
He and his brothers were then summoned into Eitumātupua's presence, where the god rebuked his elder sons for their treachery. He punished them by confining them to the sky, while Ahoeitu was sent back to the earth, with divine mandate to become the King of Tonga. The wicked half brothers repented, and begged their father that they also be allowed to follow Ahoeitu onto the earth. Their father eventually relented, but stipulated that regardless of their divinity and seniority in age, they and their descendents were to serve Ahoeitu and his house forever.
Туи Тога Асо'аиту (Tu'i Tonga 'Aho'eitu) туралы самоалық әңгіме
Самоа аңызына сәйкес, Асоаиту (самоа тілінде Ахоэиту) алғашқы Туи Тонга (оңтүстік билеушісі) және құдай статусына көтерілген самоа бас қолбасшысы Тангалоа Эитуматупуаның ұлы болды. Оның анасы – тонгалық әйел Ваэпопуа, жоғары текті. Осы екі тамырдың бірігуі Туи Тонгаға рухани және мемлекеттік биліктерді бірге атқаруға мүмкіндік берді. Әсіресе Самоа үшін, биліктің заңдылығын қамтамасыз ету үшін осы генеалогиялық байланыстардың болуы аса маңызды болды. Бұл мәселе кейінгі ғасырларда Саламасина патшайымының тұсында да көрінді, себебі ол осы самоа және тонга аристократиясының тамырынан тараған еді. Фиджи, Самоа және Тонга арасындағы тығыз мәдени және тарихи байланыстар көбінесе элиталық сипатта болды, аймақтық аристократиялық отбасылардың арасындағы некелер арқылы нығайтылды.
According to Samoan legend, Aso'aitu (Aho’eitu in Samoan) was the first Tu’i Tonga (ruler of the south) and son of a deified Samoan high chief, Tangaloa ‘Eitumâtupu’a, and whose mother was a Tongan woman, Va’epopua, of great noble birth. This double origin, entitled the Tu’i Tonga to hold both divine and secular offices. For Samoa in particular, it was especially important to have these genealogical links in order for one's rule to be legitimized. This is seen again in later centuries during Queen Salamasina's time, as she was descended from this same line of both Samoan and Tongan aristocracy. In principle, the close cultural and historical interlinkages between Fiji, Samoa and Tonga were essentially elitist, involving the intermarriage between regional aristocratic families.