Кіріспе
Фиджилік атақ – Рату – Фиджилік басшыларына арналған құрметті атақ.
the Fijian chiefly title
Ratu is an Austronesian title used by male Fijians of chiefly rank. An equivalent title, adi (pronounced ), is used by females of chiefly rank. In the Malay language, the title ratu is also the traditional honorific title to refer to the ruling king or queen in Javanese culture (though it has since been used in modern contexts to refer to both queen regnant and queen consort of any nation, e. g. "Ratu Elizabeth II" and "Ratu Camilla"). Thus in Java, a royal palace is called "keraton", constructed from the circumfix ke an and Ratu, to describe the residence of the ratu. Ratu: A chiefly title for men used alone as a form of address, or in front of the chief's name, only in certain places The source of the Fijian title is Verata, and it has spread throughout Fiji during the past century, now applied to many local, minor chiefs as well as the major ones. The concept of his type of title is from Tonga. Strictly speaking, the title belongs only in Verata. In their time, Cakobau or Tanoa, his father, never themselves used the title of Ratu. It does not appear with Cakobau's name or any other chief's name in the Deed of Cession of 1874. (Exceptionally, in the 1850s, Ratu Mara Kapaiwai was one of the few who did use the word Ratu, though that may have been a name rather than a title.) It has been affixed to the names of Tana and Cakobau by later Fijians, retroactively. The Cakobau Memorial Church on Bau Island is now referred to as the Ratu Cakobau Church. Ratu may also be used as a personal first name or second name. The title may be acquired as part of a chiefly name, by a namesake. In such cases, it does not imply chiefly status. Adi is the female equivalent, sometimes heard as Yadi in Lau.
Рату – Фиджилік басшыларға арналған австронезиялық атақ. Әйел басшыларға арналған теңдес атақ – ади (айтылуы ), оны жоғары дәрежелі әйелдер қолданады. Малай тілінде «рату» атағы – ява мәдениетіндегі биліктегі патша немесе патшайымды білдіретін дәстүрлі құрметті атақ (бірақ қазіргі заманда ол кез келген елдің патшайымы мен патшайымына, мысалы, «Рату Елизавета II» және «Рату Камилла» сияқты қолданылады). Сондықтан Явада патша сарайы «кератон» деп аталады, ол «ке» және «ан» префикстерімен және «Рату» сөзінен құралған, патшаның резиденциясын сипаттайды. Рату: ерлерге арналған басшылық атақ, ол тек белгілі бір жерлерде жеке тілдесу үшін немесе басшының аты алдында қолданылады. Фиджилік атақтың бастауы – Верата, және ол өткен ғасырда Фиджиге тарады, қазір көптеген жергілікті, кіші басшыларға, сондай-ақ үлкендерге қолданылады. Осы типтегі атаудың түйіні Тонгадан келген. Қатаң айтқанда, бұл атақ тек Вератаға ғана тиесілі. Өз заманында Какобау немесе оның әкесі Таноа ешқашан Рату атағын қолданған емес. Ол 1874 жылғы Бағыну шартында Какобаудың немесе басқа басшының атымен бірге кездеспейді. (Ерекшелік ретінде, 1850 жылдары Рату Мара Капайвай Рату сөзін қолданған аз адамдардың бірі болды, бірақ бұл атақ емес, есім болуы мүмкін.) Кейінгі фиджиліктер оны Тана мен Какобаудың есімдеріне кейіннен қосты. Бау аралындағы Какобау ескерткіш шіркеуі қазір Рату Какобау шіркеуі деп аталады. Рату жеке есім немесе тегі ретінде де қолданылуы мүмкін. Атақ басшы есімнің бөлігі ретінде, осы атты иелену арқылы алынуы мүмкін. Мұндай жағдайларда ол әдетте басшылық мәртебені білдірмейді. Ади – әйелдерге теңдес атақ, кейде Лауда Яди деп естіледі.
the Fijian chiefly title
Ratu is an Austronesian title used by male Fijians of chiefly rank. An equivalent title, adi (pronounced ), is used by females of chiefly rank. In the Malay language, the title ratu is also the traditional honorific title to refer to the ruling king or queen in Javanese culture (though it has since been used in modern contexts to refer to both queen regnant and queen consort of any nation, e. g. "Ratu Elizabeth II" and "Ratu Camilla"). Thus in Java, a royal palace is called "keraton", constructed from the circumfix ke an and Ratu, to describe the residence of the ratu. Ratu: A chiefly title for men used alone as a form of address, or in front of the chief's name, only in certain places The source of the Fijian title is Verata, and it has spread throughout Fiji during the past century, now applied to many local, minor chiefs as well as the major ones. The concept of his type of title is from Tonga. Strictly speaking, the title belongs only in Verata. In their time, Cakobau or Tanoa, his father, never themselves used the title of Ratu. It does not appear with Cakobau's name or any other chief's name in the Deed of Cession of 1874. (Exceptionally, in the 1850s, Ratu Mara Kapaiwai was one of the few who did use the word Ratu, though that may have been a name rather than a title.) It has been affixed to the names of Tana and Cakobau by later Fijians, retroactively. The Cakobau Memorial Church on Bau Island is now referred to as the Ratu Cakobau Church. Ratu may also be used as a personal first name or second name. The title may be acquired as part of a chiefly name, by a namesake. In such cases, it does not imply chiefly status. Adi is the female equivalent, sometimes heard as Yadi in Lau.
Фиджидің ақсүйектері
Фиджи аристократиясы шамамен жетпіс басшыдан тұрады, олардың әрқайсысы дәстүрлі түрде белгілі бір аймақты басқарған әулеттен шыққан. Басшылардың дәрежесі әртүрлі, кейбіреулері басқа басшыларға бағынышты болған. Вусарату тайпасы Бау халқы арасында ең жоғары тайпа болып есептеледі, бірақ Туи Каба тайпасының басшысы билікке келгенге дейін. Ол Вусарату мүшелерінің барлығын елден қуды. Олар Баудың Вунивалуы немесе Туи Левукасының (Баудың ең биік басшысы, Вити-Левудың шығыс жағында, Фиджидің ең көп халқы бар аралы) мұрагерлері. Ол 1871 жылы өзін «Туи Вити / Фиджи патшасы» деп жариялады (оны тек британдықтар мен Вити-Левудың бірнеше провинциялары мойындады). Ол 12 жоғары басшымен бірге 1874 жылы аралдарды Ұлыбританияға өткізді. Басқа да маңызды тайпалар – Вуанирева (Лау аралдарының дәстүрлі билеушілері) және Ай Со’ула (Вануа Левудың дәстүрлі билеушілері). Колониалдық билік кезінде (1874–1970) британдықтар Фиджидің дәстүрлі басшылық құрылымын сақтап, оны пайдаланды. Олар кейін Басшылар Кеңесі деп аталған кеңес құрды, ол бастапқыда консультативтік орган болған, бірақ ол қуатты конституциялық институтқа айналды. Конституциялық тұрғыдан алғанда, ол Фиджи президентін (британдық монархияға ұқсас, көбінесе құрметті лауазым), вице-президентті және Парламенттің «жоғарғы палатасының» – 32 сенатордың 14-ін таңдауға арналған сайлау коллегиясы ретінде жұмыс істейді, ол көптеген заңдарға вето құқығына ие. Қалған 18 сенаторды Премьер-министр (9), Оппозиция жетекшісі (8) және Ротума Кеңесі (1) тағайындайды; бұл тағайындалғандардың кейбіреулері де жоғары дәрежелі болуы мүмкін. (Сенат Ұлыбританияның Лордтар палатасының үлгісі бойынша құрылды, ол тұқым қуалайтын және өмірлік пэрлерден тұрады). Президенттік, вице-президенттік және он төрт сенаторлық лауазымдар – тағайындалуы жоғары дәрежелі тұлғалар бақылайтын жалғыз конституциялық лауазымдар. Тәуелсіздік алғаннан кейін Фиджидегі басшылар парламенттік орындар үшін қарапайым халықпен тең бәсекелесті. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары бұл басшылар класын жақтады, өйткені қарапайым халық оларды өздерінің көшбасшылары деп қарады және көбінесе оларға дауыс берді. Бірнеше сайлауда жалпы сайлау құқығымен сайланатын Палатаның көптеген этникалық фиджилік мүшелері жоғары дәрежелі болды, бірақ соңғы сайлауларда басшылар мен қарапайым халық арасындағы айырмашылық азайды, өйткені қарапайым халық білімді болды және билік құрылымына енуге мүмкіндік алды. Алайда, фиджиліктер басшыларға зор құрметпен қарастырады. 1987 жылғы төңкеріс және 2000 жылғы үшінші төңкеріс сияқты дағдарыстық жағдайларда, қазіргі саяси институттар құлаған кезде Ұлы Басшылар Кеңесі көбінесе басшылық беру үшін араласты.
He along with 12 high Chiefs subsequently ceded the islands to the United Kingdom in 1874. Other prominent chiefly clans include the Vuanirewa (the traditional rulers of the Lau Islands) and the Ai So'ula (the traditional rulers of Vanua Levu). During the colonial rule (1874–1970), the British kept Fiji's traditional chiefly structure and worked through it. They established what was to become the Great Council of Chiefs, originally an advisory body, but it grew into a powerful constitutional institution. Constitutionally, it functions as an electoral college to choose Fiji's president (a largely honorary position modelled on the British monarchy), the vice president, and 14 of the 32 senators, members of Parliament's "upper house", which has a veto over most legislation. The 18 other senators are appointed by the Prime Minister (9), the Leader of the Opposition (8), and the Council of Rotuma (1); these appointees may, or may not, be of chiefly rank also. (The Senate was modelled on Britain's House of Lords, which consists of both hereditary and life peers.) The presidency, vice presidency, and fourteen senators are the only constitutional offices whose appointment is controlled by persons of chiefly rank. Chiefs in post independence Fiji have always competed for parliamentary seats on an equal footing with commoners. In the years following independence, this favored the chiefly class, as the common people looked to them as their leaders and generally voted for them. For several elections, many ethnic Fijian members of the House, which is elected by universal suffrage, were of chiefly rank, but in recent elections, the discrepancy between chiefs and commoners is slowly narrowing, as commoners are becoming better educated and have begun to work their way into the power structure. The chiefs, however, retain enormous respect among the Fijian people. In times of crisis, such as the coups of 1987 and the third coup of 2000, the Great Council of Chiefs often stepped in to provide leadership when the modern political institutions have broken down.