Кіріспе

Армин Лаше (Armin Laschet; 18 ақпан 1961 жылы туған) – неміс саясаткері, 2017 жылдың 27 маусымынан 2021 жылдың 26 қазанына дейін Солтүстік Рейн-Вестфалияның премьер-министрі қызметін атқарған. Ол 2021 жылдың 22 қаңтарынан 2022 жылдың 31 қаңтарына дейін Христиан-демократиялық одақтың (ХДС) төрағасы болды. 2021 жылғы неміс федералды сайлауынан кейін ол Германия Бундестагына сайланды. Лаше заңгерлік білімі бар, саяси мансабының басында және алдында журналист болып жұмыс істеді. 1994 жылы ол Германия Бундестагына сайланды, ал 1999 жылы Еуропалық парламент мүшесі болды. 2005 жылы Солтүстік Рейн-Вестфалияда мемлекеттік саясатқа мемлекеттік үкімет мүшесі ретінде қатысты. 2012 жылы ол аймақтық партияның төрағасы болды, ал 2017 жылы штаттың премьер-министрі болып сайланды. Оның кабинетіне өзінің ХДС және либералды еркін демократиялық партиясының (FDP) мүшелері кірді. 2021 жылдың қаңтар айында Лаше ХДС төрағасы болып сайланды, ол екінші турда Фридрих Мерцке қарсы делегаттардың 52,8% дауысын жеңіп алды. Сайлау нәтижесі партия конференциясының делегаттарының пошта арқылы дауыс беруімен расталды, соңғы нәтиже 22 қаңтарда жарияланды. 2021 жылдың 20 сәуірінде ол 2021 жылғы неміс федералды сайлауында Германия канцлері лауазымына ХДС/ХСС атынан кандидат болатыны расталды, бұрынғы қарсыласы Маркус Зёдер ұтылғаннан кейін. Ол неміс тілді валлондықтардың дінге берілген католик отбасында дүниеге келді; оның әкесінің ата-анасы екеуі де бельгиялықтар еді. 2024 жылдың 9 ақпанында TED Университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды.

Ерте өмір және білім

Лаше Аахеннің Бертсхайд қалашығында, Бельгия және Нидерланд шекарасынан шамамен үш километр жерде, Генрих Лаше мен Марселла Фрингс отбасында дүниеге келді. Оның әкесі қара көмір шахтасында инженер болып жұмыс істеді, кейін бастауыш мектеп мұғалімі және директор болды. Лаше отбасының тамыры қазіргі Бельгиядағы Валония аймағындағы Лиеж провинциясына жетеді, онда олардың Жак (немесе Якоб) Лаше атты әулеті XVIII ғасырда Лимбург герцогтығындағы Гергенрат қаласында тұрған. Оның әкесі Хуберт Лаше (1899–1984) 1920 жылдары Гергенраттан Аахенге көшіп келген, ал әжесі Хуберттина Ветцельс (1900–1979) Бельгияның Велкенраедт қаласынан жаңадан көшіп келген ата-анасынан Аахенде дүниеге келген. Лашеттер, осы үш елдің шекаралық аймағында тұратын көптеген адамдар сияқты, Бельгия, Нидерланд, Германия және бейтарап Мореснетте туыстары бар еді. Лаше Бельгиямен тығыз байланыста, онда Лаше отбасының мүшелері әлі де тұрады. Ол Аахендегі Пиус гимназиясын бітіріп, Бонн мен Мюнхен университеттерінде заңды оқыды және 1987 жылы заң бойынша бірінші мемлекеттік емтиханды тапсырды. 1986 жылдан 1988 жылға дейін журналистиканы оқыды. Мюнхенде ол Картеллвербандқа мүше католик студенттік бауырластық – К.Д. Сент-В. Энания Мюнхеннің қатарына қосылды. Лаше француз тілін мүжілдік меңгерген. 1986 жылдан 1991 жылға дейін журналист және баспа саласында жұмыс істеді, соның ішінде «Bayerischer Rundfunk» радиосының Бонн тілшісі болды. Кейіннен 1991 жылдан 1994 жылға дейін католик газеті «KirchenZeitung Aachen»-нің бас редакторы қызметін атқарды. 1995 жылдан 1999 жылға дейін, парламент депутаты болып жұмыс істеген кезінде, ол бұрынғы қайын атасы Генрих Малангре басқарған «Einhard Verlag» католик баспасының бас директоры болды.

Отбасы

Лаше балалық шақтағы сүйіктісі Сюзанна Малангреге үйленген. Ол Сюзаннаның әкесі, көрнекті кәсіпкер Генрих Малангре басқарған католик балалар хорында бала кезінде танысқан. Олар 1985 жылы неке қиып, екі ұл мен бір қыз тәрбиелеп отыр. Оның заң мамандығын оқып жатқан ұлы Йоханнес ("Джо") Лаше – блогер және модель, ол Instagram-дағы әсерлі сән иконасы ретінде танымал.

1994-1998 жылдары Германия Бундестагының мүшесі

Бундестаг президентінің кеңесшісі қызметін атқарғаннан кейін Ласше 1994 жылғы сайлауда Германия Бундестагының депутаты болды. Ол Аахен I сайлау округінен, бұрынғы депутат Ханс Штеркен зейнетке шыққаннан кейін сайланды. Ол Экономикалық ынтымақтастық және даму комитетінде және Еуропалық одақ мәселелері жөніндегі комитетте жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол "Пицца байланысы" деп аталатын топқа қатысты (бұл американдық есірткі торына сілтеме). Бұл ХДС және Жасылдар партиясының жас Бундестаг депутаттарының бейресми жиындары болатын. Кейін бұл оның ХДС-тағы либералды/орталық саясатты ұстанатын депутат ретіндегі беделін нығайтқандықтан, даулы болып саналды. 1998 жылғы СДП партиясының үлкен жеңісінде ол болашақ денсаулық сақтау министрі Улла Шмидттен жеңіліске ұшырады.

1999-2005 жылдары Еуропа Парламенті мүшесі

Еуропалық парламент мүшесі ретінде Ласше 1999-2001 жылдар аралығында Бюджет комитетінде, ал 2002-2005 жылдар аралығында Сыртқы істер комитетінде жұмыс істеді. Соңғы қызметінде ол ЕО мен Біріккен Ұлттар Ұйымы арасындағы қатынастар жөніндегі Парламенттің баяндамашысы болды.

Мемлекеттік саясаттағы рөлі

Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы министр-президент Юрген Рюттгерс кезінде Ласше 2005 жылдан 2010 жылға дейін ұрпақтар, отбасы, әйелдер және интеграция жөніндегі мемлекеттік министр, ал 2010 жылдан бастап федералдық істер, Еуропа және бұқаралық ақпарат құралдары жөніндегі мемлекеттік министр болды. 2010 жылы ол штаттың ХДС төрағасы лауазымына Норберт Реттгенмен сәтсіз бәсекелестікке түсті. 2012 жылы Реттген осы лауазымнан кеткен кезде Ласше оның орнын басушы болып сайланды. 2012 жылдың 4 желтоқсанында ол ХДС партиясының бес орынбасарының бірі болып сайланды, ол Volker Bouffier, Julia Klöckner, Thomas Strobl және Ursula von der Leyenмен бірге қызмет етті. Ласше қазіргі уақытта Солтүстік Рейн-Вестфалияның Ландтаг депутаты болып қызмет етеді және ХДС-ның аймақтық бөлімін (Landesverband) басқарады. 2014 жылдан 2016 жылға дейін ол Райнер Боверманн басқарған Конституциялық реформа жөніндегі Солтүстік Рейн-Вестфалия комиссиясының мүшесі болды. 2013 жылғы федералды сайлаудан кейін Христиан-демократтар (ХДС Бавариялық ХДС-мен бірге) және Социал-демократтар (СДП) арасындағы үлкен коалиция құру бойынша келіссөздерде Ласше Питер Альтмайер мен Ханнелор Крафт басқарған энергетикалық саясат жөніндегі жұмыс тобындағы ХДС/ХДС делегациясының құрамында болды. 2015 жылдың қарашасында Ласше 2011 жылы басталган Сирия азамат соғысынан қашқан сириялықтардың жағдайы туралы көбірек білу үшін Иорданиядағы Заатари босқындар лагеріне сапар шекті. 2015 жылдың наурызынан 2016 жылдың қаңтарына дейін ол Роберт Бош қоры шақырған сарапшылар тобының босқындар саясатын қайта қарау жөніндегі Роберт Бош сарапшылар комиссиясын басқарды. 2016 жылдың қарашасында Ласше 2017 жылдың мамырында өткен Солтүстік Рейн-Вестфалия штатының сайлауында жетекші кандидат болып сайланды, ол көпшілік тарапынан күтпеген жеңіс деп бағаланды. Ол 2017 жылы Германия Президентін сайлау мақсатымен өткен ХДС федералдық конвенциясына делегат болды. 2016 жылдың желтоқсан айында Ласше Эссенде ХДС-тің ұлттық съезін жүргізді.

Солтүстік Рейн-Вестфалияның президенті, 20172021

Лаше 2017 жылдан 2021 жылға дейін Солтүстік Рейн-Вестфалияның 11-ші министр-президенті болып қызмет етті. Лашеттің үкіметі Христиан-демократиялық одақ (ХДС) және Еркін демократиялық партия (АЕП) арасындағы коалиция болды. Ол Бундесраттағы өзінің штаттық өкілі ретінде Федералды сыртқы істер жөніндегі комитет пен Қорғаныс комитетінің мүшесі болып табылады.

ХДС басшысы, 20212022

2020 жылдың 10 ақпанында Аннегрет Крамп-Карренбауэрдің 2020 жылдың соңына дейін ХДС партиясының төрағасы лауазымынан кететінін және 2021 жылғы федералды сайлауда канцлерлікке үміткер болмайтынын жариялағаннан кейін, Лашет 2020 жылдың 25 ақпанында өткен ұлттық баспасөз конференциясында партия төрағалығына, демек канцлерлікке де үміткер болатынын мәлімдеді. Ол Йенс Спанды вице-президенттікке кандидат етіп көрсетті, ал Фридрих Мерц пен Норберт Реттген оның қарсыластары болды. Соңғы сауалнамалар Лашеттің Германиядағы ең көп халқы бар жерде COVID-19 пандемиясын басқаруын сайлаушылардың нашар бағалағанын көрсетті. Коронавирус эпидемиясының салдарынан бірнеше рет кейінге жылжытылған ХДС партиясының жаңа төрағасын сайлау 2021 жылдың қаңтар айының ортасында өткен екі күндік партия съезінде ғана өтті, бұл партия тарихындағы алғашқы толыққанды цифрлық съез болды. Съездің екінші күні, 2021 жылдың 16 қаңтарында Лашет бірінші турда 38,42%, екінші турда 52,79% дауыс жинады. Осылайша ол ХДС-тің жаңа төрағасы атанды. Федералды сайлауда партия басшылығында жеңілгеннен кейін, ол 7 қазанда партия төрағалығынан кетті. Оның орнын Мерц басты, ол 17 желтоқсан 2021 жылы партия төрағасын сайлауда үшінші рет жеңіске жетті.

ХДС/ХСС бірлесіп Канцлерлікке кандидат

Алайда, дауыс беруде де байқалған партия ішіндегі күшті жік-жіктер бавариялық бауырлас партиясы – ХДС/ХСС-ның кіші серігі CSU-дың президенті Маркус Сёдер үшін бірлескен канцлерлік кандидатураға әкелуі мүмкін еді. Партиялық съезге дейін жүргізілген сауалнамалар сайлаушылардың 55 пайызы Сёдерді жақсы кандидат деп санайтынын көрсетті, ал ХДС/ХСС қолдаушыларының 80 пайызы оны жақсы кандидат деп есептеді, бұл көрсеткіш Лашет үшін тиісінше 27 және 32 пайызды құрады. Сёдер күту стратегиясын таңдады, соңында 2021 жылдың 19 сәуірінде Мюнхенде өткен баспасөз конференциясында федералды сайлаулар жақындағанда канцлерлікке үміткерін ұсынуды кейінге қалдырмайтынын, ол және оның партиясы ХСС, ХДС-ның «үлкен әпкесі» деп аталатын атқару комитетінің сол күні басталған отырысының шешімін өзіне де, партиясына да, ХСС-ға да міндетті деп қабылданатынын мәлімдеді. Кейін ХДС басшылығының Берлинде түнгі кездесуінен кейін құпия дауыс беру нәтижесінде кездесуге қатысушылардың 77,5 пайызы Лашетті қолдағанын, ал Сёдерді 22,5 пайызы ғана қолдағанын жариялады. Осылайша, Армин Лашеттің 2021 жылдың қыркүйегінде ХДС/ХСС коалициясының канцлері болуға басты үміткер екендігі алдын ала белгілі болды. Ол канцлерлікке өзінің кандидатурасынан неге бас тартпағанын сұрағанда, Лашет 2017 жылы Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы парламенттік сайлау науқаны кезінде, сол кездегі SPD премьер-министрі Ханнелор Крафтқа қарсы осындай төмен мүмкіндіктер болған кезде де сайлауда жеңіске жеткенін есіне алғанын айтты.

Канцлерлік сайлау науқаны

Кейіннен Лаше өзінің ең ірі қарсыласының ХДС ішіндегі айқын танымалдылығын "бағыттауға" тырысып, Мерцті сайлауалды командасына шақырды, ол "командаға жатады" және оның экономикалық және қаржылық сарапшылығы оларға пандемияның ауқымды қиындықтарын тұрақты түрде жеңуге көмектеседі деді. 2021 жылдың мамыр айында Рейнланд-Пфальцте өткен партиялық құрылтайда Лаше алдағы сайлау кампаниясында Жасылдарды басты саяси қарсылас деп атады. Ол Қызыл-Қызыл-Жасыл (СДП-Социалистер-Жасылдар) коалициясының құрылуын болдырмауды мақсат етті. Меркельдің орнын басатын партияның кандидат ретінде Лашеттің кампаниясының басы күмәнді деп есептелді және ол бұрынғы үкіметке наразы болған сайлаушыларды қайтару үшін оңшыл бағытты ұстануға шақырылды. Алайда, партияның Саксония-Анхальт сайлауындағы жеңісі кейін Лашетке қолдау көрсеткені ретінде түсіндірілді. Лаше 21 маусымда Сёдермен бірлесіп ХДС/ХСС сайлау платформасын ұсынды. Бағдарламада пандемиямен күрес, климаттың өзгеруі және өркендеу мен бостандықты қорғау – жаһандық мәселелер екені, ал олардың мақсаты жаңғыру мен экологиялық саясатты қолдайтын, әлемге ашық Германияны құру екені айтылды. Су тасқынына ұшыраған Эрфтштадт қаласын аралап жүргенде Лаше камераға күліп түскені үшін сынға ілікті, тіпті "Бұл ақымақтық, мұндай болмауы керек еді, мен өкінемін" деп кешірім сұрағанына қарамастан. Бұл провинциялық премьер-министрдің дағдарысты басқаруын жағымды бағалағандардың санының 7 пайыздан аспауының шешуші факторы болды. Осы оқиғадан кейін ХДС/ХСС пікір сауалнамаларында ауыр үдеуге ұшырады, ал СДП көшбасшылыққа шықты. Лашет айдың соңында тағы бір дауға қатысты, оның Жасылдар партиясының канцлерлік кандидат Анналена Бэрбок сияқты, плагиат айыбына тап болды. "Ауфстайгер республикасы" "Zuwanderung als Chance" атты еңбегі 2009 жылы жазылған, ол ақыры "қатесін" мойындап, кешірім сұрады.

Федералды сайлау

2021 жылғы 26 қыркүйектегі Германиядағы федералды сайлауда Лашетке канцлер лауазымы үшін Олаф Шольц (СДПК-ның канцлерлікке үміткері) және Анналена Бербок (Альянс 90/Жасылдардың канцлерлікке үміткері) қарсы бәсекелесуге тура келді. Лашет өзінің қарсыластарынан айырмашылығы, жеке сайлау округінен сайланбады. Ол 1994-1998 жылдары өкілдік еткен және оның сайлау округі болып күтілген Аахен I сайлау округі сайлау күні Жасылдар партиясына өтті. Көпшілік пікір сауалдарының болжамдары расталды: Шольц пен СДПК ең көп дауыс жинады (25,7%), ал Лашет пен ХДС/ХСС тарихындағы ең нашар нәтижені көрсетті (24,1%). Бербок пен Жасылдардың көктемдегі танымалдығының тіпті жартысына да жете алмады, үшінші орынды көңіл көншітпейтін 14,8% дауыспен аяқтады. Үшінші орын үшін күресте FDP Жасылдардан аз айырмашылықпен (11,5%) қалып қойды және «шешім қабылдаушы» рөліне ие болды. Осыны ескере отырып, және олардың арасындағы үлкен идеологиялық айырмашылықтарға қарамастан, сайлаудан кейін саяси ықпалын арттыру үшін ең аз ортақ бөлімді табу мақсатында келіссөздер жүргізе бастады. СДПК мен ХДС/ХСС арасындағы салыстырмалы түрде шамалы дауыс айырмашылығын ескере отырып, соңғысының үкімет құруы да мүмкін. Жасылдар СДПК-ны қолдайды, ал FDP ХДС/ХСС үшін табиғи одақтас болар еді. Федералды сайлауда AfD 10,3%, ал Linke 4,9% дауыс жинады.

Қоршаған орта және климаттың өзгеруі

Лаше климаттың өзгеруін азайту жөніндегі күш-жігерде шешім қабылдауда баяулық танытқаны үшін сынға ұшырады. Солтүстік Рейн-Вестфалияның премьер-министрі ретінде ол штаттың климатты қорғаудағы "алдыңғы қатарда" екенін мәлімдеді. Қоршаған ортаны қорғау ұйымдары бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Оның қызмет ету кезеңінде Солтүстік Рейн-Вестфалияда жел энергетикасын дамыту "тоқтатылды", ал оның басшылығымен штат үкіметі үш көмірмен жұмыс істейтін электр стансаларын 2038 жылғы соңғы мерзімнен бұрын кезең-кезеңмен жабуды жүзеге асырды. WDR мемлекеттік телеарнасы хабарлағандай, стансаны жабуға дейін департамент Шульце Фёкингтің отбасы фермасындағы шошқа шаруашылығына қатысты айыптауларды тергеп отырған.

Еуропалық интеграция

Еуропалық интеграция бойынша Лаше халықаралық терроризм мен ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес, сондай-ақ энергетикалық саясат сияқты мәселелерде Еуропалық Одақты нығайтуға ұмтылады. Ол сондай-ақ Еуропалық Комиссияның төрағасы ЕО сайлаушыларымен тікелей сайлануын қалайды. Еуропалық қарыз дағдарысы кезінде Лаше қарыз дағдарысын кеңінен шешуге бағытталған "ашық талқылауды" ұсынды, онда еурооблигациялар да болуы мүмкін. Ол Грекияның Еуроаймақтан шығуы Оңтүстік Еуропадағы жағымсыз құбылыстарға әкелуі мүмкін екенін айтты: "Грекияның шығуы НАТО мүше мемлекетінің бірінде тұрақсыздық тудыруы мүмкін. Ресей мұндай жағдайда Грекияға миллиардтаған доллар көмек көрсетуге дайын тұр". 2011 жылдың қазанында ол Джордж Соростың бірыңғай валютадағы дағдарысқа Еуропалық Одақтың көбірек араласуын талап ететін ашық хатына қол қойды. 2020 жылы ғана Лаше француз президенті Эммануэль Макронмен үш рет кездесті. Женс Шпанмен бірге Лаше Франция президенті Макронның шақыруымен 2020 жылы Парижде Бастилия күні тойлауға қатысты, бұл Францияда COVID-19 пандемиясы кезінде француз азаматтарына көмектескендері үшін алғыс белгісі болды. Ерекше қонақтарға арналған құрмет ретінде Макрон Лашені Элизе сарайының бағына шақырды.

Әлеуметтік саясат

Лаше 2015 жылғы еуропалық көші-қон дағдарысы кезінде канцлер Меркельдің көші-қон саясатын жақтады. 2016 жылы Лаше, «бурқаға тыйым салу» туралы ұсыныстарды «жалған тартыс» деп атап, маңыздырақ мәселелерден назар аудару деп санайды. Бірақ, оның партиясы кейіннен осы саясатты өзекті мәселе ретінде қабылдады. 2017 жылдың маусым айындағы парламенттік дауыс беруге дейін Лаше Германияда бір жынысты неке енгізуге қарсылығын білдірді, тіпті бұл конституцияға қайшы келеді деді. 2021 жылғы Германияның федералды сайлауында Лаше қалалық мәжілісте өзгеше ұстаным білдірді, бір жынысты некеге дауыс берген болар еді деп мәлімдеді. 2018 жылы Лаше Хамбах орманының қырылуына қарсылық білдірген ағаш үйлерін «заңсыз иеленген аймақтар» деп сипаттап, RWE компаниясының орманды тазалауға құқығы бар екенін айтты. «Мемлекеттік билік қолданыстағы заңның орындалуын қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді», - деді ол неміс мемлекеттік телеарнасы WDR-дың ток-шоуында.

Сыртқы саясат

Лаше Германияны әлемдік саяси қиындықтарға жеткілікті дайын емес деп санайды. Оның пікірінше, елде Ресей мен АҚШ сияқты ірі державалардан тәуелсіз сыртқы саясатты жүргізуге ниет жоқ. Лаше сонымен қатар Еуропалық Одақтың стратегиялық ойлау мен іс-қимылға көбірек бейімделуін қалайды, ол "жаһандық саясатқа дайын болуы керек" дейді. 2015 жылы Лашеттің неміс мүдделерін қорғамағаны үшін сынға ұшыратты, себебі АҚШ барлау агенттіктері неміс азаматтары мен бизнесін заңсыз тыңдап отырғаны белгілі болды. Неміс сарапшыларының бағалауынша, 2000 жылы американдық өнеркәсіптік тыңшылық салдарынан ұрланған өнертабыстар мен даму жобаларынан жылына кем дегенде 10 миллиард еуролық экономикалық зиян келген. Осы мәліметтерге қарамастан, Лаше Ангела Меркельдің саясатын қолдады, ол ағып шыққан құжаттарда неміс жұртшылығы мен Бундестагтың қысымын "күтіп шығу" арқылы мойындамау екені анықталды. Лашеттің кейбір сыншылары оны президент Владимир Путиннің үкіметіне жұмсақ көзқараспен қарастырады. Лаше "Солтүстік ағыс-2" жобасын, Қытаймен жақындасуды қолдайды және Германияның 5G желісінен Huawei компаниясын шығаруға қарсы. Алайда Германияның Ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі федералды кеңсесі Лашеттің ұстанымын қолдап, Huawei-дің аппараттық және бағдарламалық қамтамасы бойынша жүргізілген жан-жақты тергеулерде ешқандай құқық бұзушылық анықталмағанын және оны алып тастаудың негізі жоқ екенін мәлімдеді. Баркин сондай-ақ Лашеттің Ресейдің Қырымды аннексиялауына байланысты Путинді "шайтанға айналдыруға" қарсы екенін айтады. Сонымен қатар, Лаше Германияның әскери шығындарын арттырып, НАТО аясындағы әскери жүктемені көбірек мойнына алуы керектігін айтты. Ол Бундесвердің Африка, Жерорта теңізі және Малиде жауапкершілікті арттыруы керек екенін атап өтті. 2018 жылы Лаше Руртриеннале өнер және музыка фестивалінде өнер көрсетуден бас тартты, себебі фестиваль BDS қозғалысының жақтастарына өнер көрсетуге рұқсат берді. 2021 жылы ол Израильге қолдау білдірді: "Біз Израильдің жанында ешқандай шектеусіз тұрамыз". 2013 жылы Лаше Вестервелдің 2013 жылы Мысырдағы төңкерістен кейін бұрынғы президент Мохаммед Мурсиді босату туралы талабын сынға алды, себебі Мурсинің билігінде азшылықтар мен христиандар зор зардап шекті. 2023 жылдың қарашасында Лаше Германия үкіметін Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының ES 10/21 қарарына қарсы дауыс бермегені үшін сынады. 2023 жылдың желтоқсанында Лаше 2023 жылғы Газадағы гуманитарлық дағдарысқа байланысты БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриштің БҰҰ Жарғысының 99-бабын қолдануын сынға алды, өйткені бұл екі стандартына әкелуі мүмкін және БҰҰ-ның беделін төмендетуі мүмкін: "Dieser Artikel wurde nicht gezogen, als 500.000 Menschen in Syrien ums Leben kamen, nicht als Russland die Ukraine angriff oder bei Hunderttausenden zivilen Opfern im Jemenkrieg."

Жеке өмір

Лаше балалық шағынан бергі сүйіктісі Сюзанна Малангреге үйленген. Олар Сюзаннаның әкесі, белгілі кәсіпкер Генрих Малангре басқарған католик балалар хорында бала кезінде танысқан. 1985 жылы олар неке қиып, отбасын құрды.