Кіріспе
Қарыз алушының қарыздарды жауапкершілікпен өтеу туралы тіркелме, АҚШ-тағы кредиттік балдар туралы толық ақпарат. Кредиттік тарих – қарыз алушының қарыздарды жауапкершілікпен өтеу туралы тіркелме. Кредиттік есеп – банктер, несие карталары компаниялары, қарыз өндіру агенттіктері және үкіметтер сияқты бірнеше көздерден алынған қарыз алушының кредиттік тарихының тіркелмесі. Қарыз алушының кредиттік балы – болашақтағы төлемді өтеуге кешігуді болжау үшін кредиттік есепке және басқа да ақпарат көздеріне қолданылатын математикалық алгоритмнің нәтижесі. Кредиттік бюролар өздерінің 52 миллион кредиттік есепті зерттеу нәтижелерін келтіріп, есептердегі деректердің өте дәл екенін көрсетті. Тұтынушылар туралы деректер индустриясының қауымдастығы АҚШ Конгресінде тұтынушылар наразылық білдірген есептердің екі пайызынан кемі қателік болғандықтан жойылғанын мәлімдеді. Дегенмен, кредиттік есептердегі ақпараттың қателіктерге бейімдігі туралы кең тараған алаңдаушылық бар. Сондықтан Конгресс қателіктерді және қателіктер туралы пікірлерді жоюға бағытталған бірқатар заңдарды қабылдады. Егер АҚШ тұтынушысы кредиттік есептегі ақпаратты дауласа, кредиттік бюро деректерді тексеруге 30 күні бар. Осы тұтынушылардың дауларының 70 пайызы 14 күн ішінде шешіледі, содан кейін тұтынушыға шешім туралы хабар беріледі. Кредит берушінің тұтынушыға несие немесе қарыз беруіне әсер ететін тағы бір фактор – табыс. Барлық басқа жағдайлар тең болғанда, табыс жоғары болған сайын тұтынушыға қол жеткізе алатын несие көлемі артады. Алайда, несие берушілер несиені беру туралы шешімді қарызды өтеу қабілетіне (табысқа) және қарыз алушының жауапкершілігіне (кредиттік есепке) негіздеп қабылдайды, бұл тұрақты және уақтылы төлемдер тарихымен анықталады. Бұл факторлар несие берушілерге несие беруді және қандай шарттармен беруді анықтауға көмектеседі. Қаржылық қызметтер индустриясында тәуекелге негізделген баға белгілеу кеңінен қабылдануымен, бұл есептің маңыздылығы одан да артты, себебі ол әдетте жылдық пайыздық мөлшерлемені (ЖПМ), жеңілдік кезеңін және несие картасының немесе қарыздың басқа да шарттық міндеттемелерін таңдау үшін қолданылатын жалғыз элемент болып табылады.
detailed information about credit scores in the United States
A credit history is a record of a borrower's responsible repayment of debts. A credit report is a record of the borrower's credit history from a number of sources, including banks, credit card companies, collection agencies, and governments. A borrower's credit score is the result of a mathematical algorithm applied to a credit report and other sources of information to predict future delinquency. The credit bureaus point to their own study of 52 million credit reports to highlight that the data in reports is very accurate. The Consumer Data Industry Association testified before the United States Congress that less than two percent of those reports that resulted in a consumer dispute had data deleted because it was in error. Nonetheless, there is widespread concern that information in credit reports is prone to error. Thus Congress has enacted a series of laws aimed to resolve both the errors and the perception of errors. If a US consumer disputes some information in a credit report, the credit bureau has 30 days to verify the data. Over 70 percent of these consumer disputes are resolved within 14 days and then the consumer is notified of the resolution. The other factor in determining whether a lender will provide a consumer credit or a loan is dependent on income. The higher the income, all other things being equal, the more credit the consumer can access. However, lenders make credit granting decisions based on both ability to repay a debt (income) and willingness (the credit report) as indicated by a history of regular, unmissed payments. These factors help lenders determine whether to extend credit, and on what terms. With the adoption of risk based pricing on almost all lending in the financial services industry, this report has become even more important since it is usually the sole element used to choose the annual percentage rate (APR), grace period and other contractual obligations of the credit card or loan.
Кредиттік есептер мен баллдарды алу және түсіну
Тұтынушылар әдетте несиелік агенттіктерден несиелік есептерді сұрап, қажет болған жағдайда ақпаратты түзетуді талап ету арқылы өздерінің несиелік тарихын тексеруі мүмкін. АҚШ-та «Әділетті несиелік есептілік туралы» заң несиелік есептерді құрастыратын компанияларға қолданылады. Бұл компаниялардың қатарында үш ірі несиелік агенттік – Experian, Equifax, TransUnion, сондай-ақ белгілі бір клиенттерге, оның ішінде микроқаржы ұйымдарына, коммуналдық қызметтерді ұсынатын компанияларға, казиноларға, үй иелеріне, медициналық қызмет көрсетушілерге және жұмыс берушілерге қызмет ететін арнайы несиелік агенттіктер бар. «Әділетті несиелік есептілік туралы» заңның бірінші талабы – осы заңға бағынатын несиелік агенттіктер, кез келген тұтынушының сұрауы бойынша жылына бір рет несиелік есептің тегін көшірмесін ұсынуға міндетті. Канада үкіметі «Несиелік есеп пен несиелік рейтингіңізді түсіну» деген тегін жарияланымды ұсынады. Бұл жарияланымда қолданылатын белгілер мен кодтардың түсіндірмелерімен бірге несиелік есеп пен несиелік рейтингінің үлгілері келтірілген. Сонымен қатар, онда несиелік тарихты қалай құруға немесе жақсартуға, сондай-ақ жеке басын ұрлау белгілерін қалай анықтауға болатындығы туралы жалпы ақпарат бар. Жарияланымды http://www.fcac.gc.ca, Канаданың Қаржылық тұтынушылар агенттігінің сайтынан табуға болады. Канада тұрғындары үшін қағаз түріндегі көшірмелерді қосымша төлемсіз тапсыруға болады. Кейбір елдерде жекеменшік несие бюроларынан өзге, несиелік деректерді орталық банк та сақтайды. Атап айтқанда, Испанияда Орталық несиелік тізілімін Испания банкі жүргізеді. Бұл елде жеке тұлғалар несиелік есептерін тегін алуға болады, оларды онлайн режимінде немесе пошта арқылы сұрап алуға болады.
Иммигранттардың несие тарихы
Кредиттік тарих көбінесе бір ел шегінде қалады. Тіпті бір кредиттік карта желісінде немесе бір көпұлтты кредиттік бюрода да ақпарат түрлі елдер арасында бөліспейді. Мысалы, Equifax Canada АҚШ-тағы Equifax-пен кредиттік ақпаратты бөліспейді. Егер адам көп жыл бойы Канадада тұрып, содан кейін АҚШ-қа көшсе, АҚШ-та несие алуға өтініш берген кезде, АҚШ-тағы кредиттік тарихының болмауына байланысты, тіпті туған елінде өте жақсы кредиттік рейтингі болса да, мақұлдалмауы мүмкін. Иммигрант жаңа елде кредиттік тарихын бастапқыдан құруға мәжбүр болуы мүмкін. Сондықтан иммигранттарға несие картасы мен ипотека алу қиынға түседі, себебі олар жаңа елде бірнеше жыл тұрақты табыспен жұмыс істегеннен кейін ғана мүмкін болады. Кейбір несие берушілер басқа елдердегі кредиттік тарихты ескере алады, бірақ мұндай практика жиі кездеспейді. Кредиттік карта компанияларының арасында American Express кредиттік карталарды бір елден екіншісіне ауыстыра алады, осылайша кредиттік тарихты қалыптастыруға көмектеседі.
Кредиттік тәуекелдер
Жағымсыз кредиттік тарих, сондай-ақ суб-прайм кредиттік тарих, мәртебесіз кредиттік тарих, нашар кредиттік тарих, нашар кредиттік тарих және нашар кредиттік тарих деп аталады, бұл теріс кредиттік рейтингті білдіреді. Кредиторлар мен басқа да несие берушілер үшін ақша немесе капитал беру мақсатында теріс кредиттік рейтинг көбінесе қолайсыз саналады. АҚШ-та тұтынушының кредиттік тарихы кредиттік бюролар немесе тұтынушыларды есепке алу агенттіктері арқылы кредиттік есеп ретінде жинақталады. Бұл агенттіктерге берілетін мәліметтерді негізінен кредиторлар ұсынады және олар жеке тұлғаның кредитормен қарым-қатынасының егжей-тегжейлі жазбаларын қамтиды. Төлем тарихы, кредиттік лимиттер, ең жоғары және ең төмен баланстар, мерзімі өткен қарыздарды өндіріп алу үшін жасалған кез келген шаралар сияқты есеп туралы толық ақпарат тұрақты түрде (әдетте ай сайын) хабарланады. Бұл ақпарат несие берушіге несие мақұлдауға және қандай шарттарда мақұлдауға болатынын анықтау үшін қарастырылады. Кредит кеңінен таралған сайын, кредиторлар үшін несие картасы және несие өтінімдерін уақтылы және тиімді бағалау мен мақұлдау қиындады. Бұл мәселені шешу үшін кредиттік рейтинг енгізілді. Кредиттік рейтингтің артықшылығы – ол несиені көбірек тұтынушыларға қолжеткізуді және оны арзанға ұсынуды қамтамасыз етті. Кредиттік рейтинг – бұл өтініш берушінің жалпы кредиттік қабілеттілігін сипаттайтын сандық мәнді құру үшін арнайы математикалық алгоритмді пайдалану процесі. Көбінесе сандарға негізделген рейтингтер (АҚШ-тағы тұтынушылар үшін 300-ден 850-ге дейін) басқа қарыз алушылармен салыстырғанда кредиттік тарихты статистикалық талдайды және қаржылық тәуекелдің деңгейін бағалайды. Адамға немесе компанияға ақша қарыз беру тәуекелмен байланысты болғандықтан, кредиттік рейтинг кредиторларға осы тәуекелді жылдам және "алдын ала пікір білдірмей" бағалаудың стандартизацияланған тәсілін ұсынады. Барлық кредиттік бюролар кредиттік рейтингті қосымша қызмет ретінде ұсынады. Кредиттік рейтинг қарыз алушының несие немесе басқа да кредиттік міндеттемелерді қайтару ықтималдығын олардың қарыз алу және қайтару тарихы, алған кредитінің түрлері және кредиттік тарихының жалпы ұзақтығы сияқты факторларға сүйене отырып бағалайды. Рейтинг неғұрлым жоғары болса, кредиттік тарих та соғұрлым жақсы болады және несиені уақтылы қайтару ықтималдығы да соғұрлым жоғары болады. Егер кредиторлар көптеген кешіктірілген төлемдерді немесе төлемдерді жинауда қиындықтарды хабарласа, рейтинг төмендейді. Сол сияқты, жағымсыз сот шешімдері және өндіріп алу агенттігінің қызметі туралы хабарланған кезде рейтинг одан да төмендейді. Үйреншікті қарыздар немесе мемлекеттік тізімдерге енгізілген жазбалар рейтингті төмендетіп, теріс кредиттік рейтинг немесе жағымсыз кредиттік тарих деп аталатын жағдайды тудыруы мүмкін. Тұтынушының кредиттік бағасы – бұл олардың несиесінің мөлшеріне қатысты несиелерінің сомасы, барлық шоттарын уақтылы төлеуге қабілеттілігі, несиеге қанша уақыттан бері ие болғандығы, пайдаланған несие түрлері және сұраулар саны сияқты факторлардан есептелетін сан. Үш ірі тұтынушыларды есепке алу агенттігі – Equifax, Experian және TransUnion кредиторларға кредиттік рейтингтерді сатады. Fair Isaac осы тұтынушыларды есепке алу агенттіктері қолданатын кредиттік рейтингтерді әзірлеушілердің бірі болып табылады. Тұтынушының FICO рейтингін есептеудің толық әдісі күрделі. Тұтынушының FICO рейтингінің бір факторы – оның кредиттік тарихының тексерілуі. Егер кредитор кредиттік рейтингті сұраса, бұл кредиттік рейтингтің сәл төмендеуіне әкелуі мүмкін. Өйткені, жоғарыда айтылғандай, салыстырмалы түрде қысқа мерзімде көптеген сұраулар тұтынушының қаржылық қиын жағдайда екенін көрсетеді.
Салдарлар
Кредиттік есептердегі ақпаратты кредиттік агенттіктер жеке тұлғаларға немесе компанияларға несие беруді қарастыратын ұйымдарға сатады. Бұл ақпарат «Әділ несие беру туралы» заңда белгіленген «рұқсат етілген мақсатқа» ие басқа да субъектілерге де қолжетімді. Теріс кредиттік рейтингтің салдары, әдетте, несие берушінің несиеге қатысты өтінішті тиімді шарттармен мақұлдауының төмендеуі болып табылады, тіпті мақұлдамауы да мүмкін. Кредиттік рейтинг неғұрлым жоғары болса, пайыз соғұрлым төмен, ал кредиттік рейтинг неғұрлым төмен болса, пайыз соғұрлым жоғары болады. Жоғары пайыздық мөлшерлемелер төмен кредиттік рейтингі бар адамдардың арасындағы төлемді жүзеге асыру қаупінің артуын өтеу үшін қолданылады. АҚШ-та нашар кредиттік рейтингіне байланысты сақтандыру, тұрғын үй және жұмысқа орналасудан бас тарту мүмкін. Жаңа зерттеулер жұмыс іздеушілердің кредиттік тарихын жұмыс берушілердің тексеріп отыратынын көрсетіп отыр, бұл олардың жұмысқа орналасуына кедеріл келтіруде. Шамамен әрбір төртінші жұмыссыз америкалық жұмысқа өтініш берген кезде кредиттік тексеруден өтуге міндетті болған. Бұл құбылыстың кең ауқымы АҚШ әкімшілігі үшін маңызды мәселеге айналды. Федералдық ережелер жұмыс берушілердің жұмысқа үміткерлердің кредиттік тексеруін жүргізуге рұқсат алуын талап етеді, бірақ жұмысқа қабылдамау себебін ашуды міндеттеу мүмкін емес. Кредиттік есептік агенттіктер кредиттік тарихтың «жағымсыз» екенін анықтамайды. Бұл шешімді жеке несие беруші немесе кредитор қабылдайды; әрбір кредитор өздерінің талаптарына сәйкес келетін ұпайларға қатысты өз саясатын жүргізеді. Кредиторлардың талаптарына сәйкес келетін нақты ұпайлар көбінесе бәсекелестік себептерге байланысты өтініш берушіге жарияланбайды. АҚШ-та кредитор несиеден бас тарту себебін өтініш берушіге дереу хабарлауға және шешім қабылдауда пайдаланылған деректерді ұсынған кредиттік есептік агенттігінің атын және мекенжайын беруге міндетті.
Зорлық-зомбылық
Саналы тұтынушылар мен қылмыстық ниеті бар адамдар несие алу үшін несиелік рейтинг жүйелеріндегі осал тұстарды анықтап, оларды пайдалана алды. Мысалы, бұрын несиелік картаға ие болу, адамның одан әрі несие алу мүмкіндігін едәуір арттыруы мүмкін, ал жеке құпиялылық мәселелері алаяқтықтың анықталуына кедерілдіруі мүмкін. Кейбір телекоммуникация компаниялары мен олардың несиелік бюролармен арадағы байланысы, үкіметтегі нақты ақпаратқа үшінші тараптың қол жеткізуін шектеуші жеке құпиялылық блоктарын пайдаланып, жалған несиелік файлдар жасауға мүмкіндік берді. Несиелік есептеу жүйесі несие берушілерді де, қарыз алушыларды да қорғауға арналған, бірақ осы жүйеде мүмкіндікті пайдаланушыларға қолдануға болатын кемшіліктер бар. Несиелік жүйені теріс пайдаланудың себептері мен әдістеріне мыналар жатады: «айналым», «жедел» несие өтінімдері, қайта-қайта несие тексеру, таңдамалы несие тоқтату, жеке несие емес, шағын бизнеске арналған өтінімдер, «қосымша несие алу» және 2017 жылдың сәуір және қыркүйек айларында Equifax компаниясында болғандай, хакерлік шабуылдар. Сонымен қатар, несиелік бюролардың өздері де тұтынушыларға қатысты алаяқтық әрекеттер жасауы мүмкін. 2013 жылы АҚШ-тың Тұтынушылардың қаржылық қорғалу бюросы Equifax және TransUnion компанияларына клиенттерді қызметтерінің құны туралы жаңылыстыруы үшін 23,3 миллион доллар айыппұл салды. 1 доллар деп жарнамаланған қызметтердің құны жылына 200 долларға дейін жетеді.