Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тай ұлты партиясы немесе Чарт Тай партиясы (พรรคชาติไทย, ) – Таиландтағы консервативті саяси партия. 2008 жылдың 2 желтоқсанында Таиландтың Конституциялық соты оны 2007 жылғы Таиландтың жалпы сайлауында сайлау заңдарын бұзғаны үшін Халық билігі партиясы және Бейтарап демократиялық партиясымен бірге таратып жіберді. Осыдан кейін көптеген депутаттар Тай ұлты даму партиясын (Тайланд ұлтының даму партиясы) құрды, ол Тай ұлты партиясының жалғасы болды.
Thai Nation Party, or Chart Thai Party (พรรคชาติไทย, ) was a conservative political party in Thailand. It was dissolved by the Constitutional Court of Thailand on December 2, 2008, along with the People's Power Party and the Neutral Democratic Party, for having violated electoral laws in the 2007 Thai general election. Thereafter, most MPs founded the Chart Thai Pattana Party (Thai Nation Development Party), which became the Thai Nation Party's successor.
Құрылтай және алғашқы сайлаудағы табыстары
Тай ұлты партиясы 1974 жылы фельдмаршал Пхин Чоонхаванның ұлы Чатичай Чоонхаван, оның туыстары Прамарн Адирексарн және Сири Сириоттин құрған. Олар сол кездегі, оған сияқты генерал-майорлар еді. Үшеуі де фельдмаршал Пхин құрған әскери, экономикалық және саяси мүдделер тобы – "Раджакру кланына" жатты. Партия 1973-1976 жылдардағы салыстырмалы түрде либералды және демократиялық жылдары тай саясатының оңшыл және әскерилеушіл қанатын ұсынды. 1976, 1979, 1983 және 1986 жылдары өткен кезекті сайлауларда партия тұрақты түрде екінші ең ірі партия болып табылды. 1980-ші жылдары партия идеологиясынан бас тартты. Ол кез келген жағдайда биліктегі коалицияға кіруге тырысқан "үкіметтік партия" болды.
The Thai Nation Party was founded in 1974 by Chatichai Choonhavan, son of Field Marshal Phin Choonhavan, and his in laws Pramarn Adireksarn and Siri Siriyothin, who were at the time major generals like him. The three belonged to the "Rajakru clan", a military, economic and political interest group established by Field Marshal Phin. The party represented the rightist and pro military wing of Thai politics during the relatively liberal and democratic years from 1973 to 1976. In the subsequent elections 1976, 1979, 1983 and 1986, the party consistently was the second strongest party. During the 1980s, the party deideologized itself. It was a "government party" that tried to be part of the ruling coalition at any rate.
Шатихай және Банхарн үкіметтері
1988 жылғы жалпы сайлауда Тай ұлты партиясы ең көп дауыс жинады, нәтижесінде оның басшысы Чатичай Чоонхаван премьер-министр болды. Чатичай Тайландтың он жылдан астам уақыттан бері демократиялық жолмен сайланған бірінші премьер-министрі болды. Чатичайдың үкіметі мемлекеттік қаражатты бөлуде мүшелерінің ашық күресіне байланысты "бюфет кабинеті" деп аталды. Тай ұлты партиясы парламенттің рөлін күшейтуді жақтады, онда провинциядан келген, байлыққа ие болған және саяси амбициялары артып келе жатқан көптеген бизнесмендер өкілдік етті, бұл дәстүрлі түрде күшті, бірақ демократиялық легитимділігі жоқ әкімшілікке қарсы болды. 1991 жылы Чатичайдың үкіметі әскери төңкеріспен құлатылды. Төңкерісшілер премьер-министрді және кабинет мүшелерінің бірнешеуін "көзге түспейтін байлыққа" ие болды деп айыптады. 1992 жылғы наурыздағы жалпы сайлаудан кейін Тай ұлты партиясы – енді әуе бас маршалы Самбоун Рахонг басқаратын, төңкеріс жетекшісі генерал Сучинда Крапрайон басшылығымен Әділет және Бірлік партиясы (Самакхи Там) басқарған әскери қолдауы бар коалицияға қосылды. 1992 жылғы Қара мамырдағы көшедегі наразылықтар мен қанды тарату кезінде бұл партия "шайтан партияларының" бірі саналды. Партияның бір фракциясы бұл одақты қабылдамай, партиядан шығып, Ұлттық даму партиясын (Чарт Паттана) құрды. Оған бұрынғы Тай ұлты партиясының басшысы және премьер-министр Чатичай жетекшілік етті. 1992 жылы демократияға оралғаннан кейін Тай ұлты партиясы Демократтар партиясының жетекшісі Хуан Лекпай үкіметіне қарсы негізгі оппозициялық күшке айналды. 1993 жылғы өкілдік сауалнамада респонденттердің 50%-ы Тай ұлты партиясын елдегі ең жемқор партия деп атады. 1994 жылы миллиардер құрылыс мердігері және "Суфан Буридің құдасы" Банхарн Сильпа Арча партия төрағасы болды. Партия 1995 жылғы сайлауда жеңіске жетті, бірақ бұл сайлауда дауыс сатып алу кең таралған. Банхарн премьер-министр болды, бірақ оның үкіметтік коалициясы 1996 жылдың қарашасында ыдырады. Жаңа сайлаудан кейін Чарт Тай Чавалит Йонгчайюдхтың қысқа мерзімді үкіметіне қарсы оппозицияда болды. 1997 жылдың қарашасында ол Демократтар партиясының премьер-министрі Чуан Лекпайды қолдаған жеті партиялық коалицияға қосылды.
In the general election of 1988, the Thai Nation Party won the most votes, resulting in its leader Chatichai Choonhavan becoming the prime minister. Chatichai was the first democratically elected Prime Minister of Thailand in over a decade. Chatichai's government became known as the "buffet cabinet" for its members scrambling overtly over the distribution of public funds. The Thai Nation Party advocated a reinforcement of the role of Parliament, in which many businessmen from the province were represented who had gained wealth and growing political ambitions, vis à vis the traditionally powerful, but not democratically legitimised administration. Chatichai's government was deposed by a military coup d'état in 1991. The putschists accused the Prime Minister and several other members of the cabinet of having acquired "unusual wealth". After the March 1992 general election, the Thai Nation Party — now led by Air Chief Marshal Somboon Rahong — joined a military sponsored coalition led by the Justice Unity Party (Samakkhi Tham), under coup leader General Suchinda Kraprayoon. During the street protests and bloody crackdown of Black May 1992, it was therefore considered one of the "devil parties". One of the party's factions rejected this alliance and left the party to found the National Development Party (Chart Pattana). It was led by former Thai Nation leader and Prime Minister Chatichai. After return to democracy in 1992, the Thai Nation Party became the main opposition force against the Democrat led government of Chuan Leekpai. In a 1993 representative survey, 50% of the respondents identified the Thai Nation Party as the most corrupt of the country. In 1994 Banharn Silpa archa, a billionaire construction building contractor and "godfather of Suphan Buri", became the party's chairman. The party won the 1995 elections that were heavily tainted with vote buying. Banharn became Prime Minister, but his government coalition broke as early as in November 1996. After new elections, Chart Thai was in opposition against the short lived government of Chavalit Yongchaiyudh. In November 1997, it joined a seven party coalition supporting Democrat Prime Minister Chuan Leekpai.
Таксиндің премьер-министрлік кезінде
2001 жылғы сайлауда Тай ұлты партиясы 500 орынның 41-ін жеңіп, ең ірі партия – халыққа бағытталған «Тай Рак Тай» партиясымен коалициялық үкімет құрды, оған бұрын Тайксин Шинаватра жетекшілік еткен және оның негізін қалаушылардың бірі болған. 2005 жылғы сайлауда партия танымал саясаткер және бұрынғы «массаж салонының» иесі Чувит Камольвизиттің қолдауына қарамастан, бірқатар орынды жоғалтты. Партия халықтың дауысының 11,4%-ын және 500 орынның 27-сін жеңіп алды. Саяси қайшылықтарға байланысты «Chart Thai» партиясы кейіннен «Тай Рак Тай» партиясымен жасасқан коалициядан шығып кетті. Партия, сондай-ақ екі ірі оппозициялық партиямен бірге, 2006 жылғы сәуірде өткен сайлауды бойкоттап, жаңа «Тай Рак Тай» партиясы басқаратын үкімет құру мүмкін болмауына үміттенді.
In the 2001 elections, the Thai Nation Party won 41 out of 500 seats and formed a coalition government with the largest party, the populist Thai Rak Thai, formerly led and co founded by tycoon Thaksin Shinawatra. The party lost some seats in the 2005 elections, despite the support of the popular politician and former "massage parlour" owner Chuwit Kamolvisit. The party won 11.4% of the popular vote and 27 out of 500 seats. Due to policy conflicts, the Chart Thai Party subsequently defected from the coalition with the Thai Rak Thai party. The party, along with the 2 other largest opposition parties, boycotted the elections of April 2006 hoping to make it impossible for a new Thai Rak Thai led government to form.
2006 жылғы төңкерістен кейін
Тай ұлты партиясы 2007 жылғы жалпы сайлауға қатысып, дауыс берудің 8,87% -ын (480 орынның 37-і) жеңіп, Халық билігі партиясынан (бұрынғы Тай Рак Тай мүшелері басқарған) және Демократтар партиясынан кейін үшінші орын алды. 2008 жылдың қаңтар айында Тай ұлты партиясы Халық билігі партиясы (PPP) және тағы бес партиямен бірге алты партиялық коалициялық үкіметке қосылды. Коалиция мүшелері Халық билігі партиясы және Матчимамен бірге Тай ұлты партиясы Конституциялық сотпен 2008 жылдың 2 желтоқсанында таратылды, партия басшыларына Таиланд саясатына бес жылға тыйым салынды, 2007 жылғы сайлау кезінде сайлау алаяғы жасады деген айыптар қойылды. Партиялардың атқарушы емес депутаттарына жаңа немесе қолданыстағы партияларға өтуге 60 күн берілді. Чарт Тай және Матчима партияларының депутаттары жаңа үкімет құру үшін Халық билігі партиясының депутаттарымен бірігіп жұмыс жасайтындарын мәлімдеді, бірақ партия таратылғандықтан бұл жоспар орындалмады. Содан кейін Чарт Тай партиясының көптеген бұрынғы депутаттары мен мүшелері Чарт Тай Паттана партиясын (Тай ұлтының даму партиясы) құру үшін бас қосты, ол 2008 жылдан бері коалициялық үкімет құрамында қалып отыр.
The Thai Nation Party participated in the 2007 general election and won 8.87% of the vote (37 of 480 seats), coming in third after the People Power Party (led by former Thai Rak Thai members) and the Democrats. In January 2008, the Thai Nation Party joined the PPP and five others in the six party coalition government. Along with the coalition members People Power Party and Matchima, the Thai Nation Party was dissolved by the Constitutional Court on December 2, 2008, with party executives banned from Thai politics for five years, amid charges of electoral fraud during the 2007 election. The non executive MPs of the parties were given 60 days to defect to new or existing parties. MPs from the Chart Thai and Matchima parties announced that they would stick with MPs from the PPP party in forming a new government, but failed to do so due to the party dissolution. Thereafter, most former Chart Thai MPs and members convened to found the Chart Thai Pattana Party (Thai Nation Development Party), which has been part of the coalition government since 2008.