Кіріспе

Америкалық жазушы (1832–1911)

Ханна Татум Уайталл Смит (7 ақпан 1832 – 1 мамыр 1911) – АҚШ-тағы қасиеттілік қозғалысы мен Ұлыбританиядағы жоғары өмір қозғалысының діни лекторы және авторы. Ол сонымен қатар әйелдердің сайлау құқығы және тыйымшылық қозғалыстарында да белсенділік танытқан.

Алғашқы жылдар

Филадельфияда дүниеге келген Смит, Нью-Джерсидегі көрнекті және ықпалды квакерлер әулетінен шыққан. Ханна Татум Уайтл – Джон Микл Уайтл мен Мэри Татум Уайтлдың қызы. Оның ең әйгілі атасы – Энн Купер Уайтл.

Мансап

1851 жылдың 5 қарашасында Ханна Роберт Пирсолл Смитке үйленді. Смиттер Пенсильвания штатының Германтаун қаласына қоныстанды. Олар 1858 жылы Куакерлер қауымынан белгілі бір дәрежеде алшақтады, бірақ миссис Смит Куакерлердің іліміне деген сенімін сақтап, өзінің Куакер тарихымен және дәстүрлерімен мақтан тұтты. Смиттерге алдымен Плимут бауырластары, содан кейін методист жаңғырушылары зор әсер етті. Веслиандық қасиеттену ілімінің ықпалымен, сондай-ақ Куакерлік оқулар мен спиритизмнен алған әсерлердің нәтижесінде миссис Смит пен оның күйеуі Кесвик теологиясын қалыптастырып, таратуға кірісті. Уильям Бордман, Роберт пен Ханна Смиттерді Қасиеттілік қозғалысына спикерлер ретінде қосылуға дайындаған тәрізді. 1873-1874 жылдары олар Англияның әртүрлі аймақтарында, соның ішінде Оксфордта лекция оқыды, «жоғары өмір» және «қасиеттілік» тақырыптарын насихаттады. Бұл лекциялар спиритуалистер лорд және леди Маунт Темплдің демеушілігімен өткен Бродленд конференциясындағы негізгі кездесуден кейін болды. 1874 жылы Ханна Әйелдердің Христиандық Ұстамдылық Одағын (WCTU) құруға көмектесті. Сол жылы Смиттер Германия мен Швейцарияға сапар шегіп, бірнеше ірі қалаларда уағыз айтты. 1875 жылы олар Англияға оралып, Брайтон қаласында жиын өткізді. Робертке қатысты туындаған жағдай Англияға жасаған сапарына тосқауыл қойды. Роберт Смиттің үздіксіз адалдығы және миссис Смиттің әйелдер рөліне қатысты феминистік көзқарастары, сол заманғы патриархалдық идеологияға қайшы келді, олардың некесіне үлкен шиеленіс туғызды. Алайда, осы кезде Ханнаның WCTU-дағы жұмысы және оның 1875 жылы жарық көрген «Бақытты өмірдің христиандық құпиясы» атты кітабы халықаралық деңгейде кеңінен танымал болды. 1885 жылдың тамызында Жаңа Зеландиядан келген WCTU әлемдік миссионері Мэри Клемент Ливитт Ханна Смиттен Англиядағы байланыстарды сұрап хат жазды: «Мен Оклендтегі Англикан миссионері, құрметті мырза Хиллмен таныстым, ол Құдайдың адал қызметшісі және менің басты көмекшім. Ол өзінің рухани жетістігі үшін сізге алғыс айтады. Мен сіздің жазбаларыңызды көптеген үйлерде кездестірдім және Англиядағы сіздің жиындарыңызға қатысқан бірнеше адаммен таныстым». 1888 жылы Смиттер отбасы Англияға көшті, себебі олардың қызы Мэри ағылшын адвокаты Фрэнк Костеллоға үйленді. Кейін олар ажырасып, Мэри сыншы Бернард Беренсонға тұрмысқа шықты. Олардың кіші қызы Элис Пирсолл Смит Англияда философ Бертран Расселлмен танысып, үйленді. Логан Пирсолл Смит эссеші және сыншы болды. Ханна Уайтл Смит барлығы жеті бала туды, бірақ олардың тек үшеуі – Мэри, Элис Пирсолл және Логан Пирсолл – ересек жасқа жетті. Оның немересі Марта Кэри Томас Америкадағы алғашқы әйел-декан және белсенді суфражист болды. Ханна Уайтл Смит 1911 жылы Англияда қайтыс болды.

Жазулары мен мұрасы

Ханна Уайтл Смиттің 1875 жылғы «Қуанышты өмірдің христиандық құпиясы» кітабы – христиандық мистика және практикалық қасиеттілік теологиясының өте танымал еңбегі. Ол бүгінге дейін кеңінен оқылып келеді. 1903 жылы ол «Құдайдың өзімшілдіксіздігі және оны қалай ашқаным» атты рухани өмірбаянын жазды. Осы кітаптың көптеген басылымдарында оның христиандық универсалист болу жолын түсіндіретін үш тарау жіберілген. Ханна Уайтл Смит 1906 жылы, 1911 жылы қайтыс болғанға дейін бес жыл бұрын «Барлық жұбаныш Құдайы» деген еңбегін жазды.