Кіріспе

Композиттік дәліз (немесе CK) – бірнеше купеден тұратын теміржол вагоны, олардың бір бөлігі стандартты класс (бұрынғы екінші, кейін үшінші класс), ал қалғандары бірінші класс, және олар бүйірлік дәліз арқылы байланыстырылған.

Тарих

Композиттік вагондар темір жолдың алғашқы жылдарынан бері қолданылып келген стандартты дизайн болды, бұл темір жол компаниясына бір вагонда әртүрлі сыныпты жолаушыларды тасымалдауға және шығындарды азайтуға мүмкіндік берді. Л.Т.С. Рольттің "Қызыл қауіп" кітабында 1873 жылғы 2 тамызда Уиган қаласынан өте жазаға ұшыраған пойыздың құрамында Каледония темір жолының композиттік вагоны болғаны айтылады. Ерте композиттік вагондарда вагондар арасында дәліздер немесе өткелдер болған жоқ.

Қақпалы қор

Пойыз вагондары арасындағы өткелдер енгізілгеннен кейін, жолаушылар мен қызметкерлерге пойыз бойымен еркін жүруге мүмкіндік беретін бүйірлік дәліздер жасалды, соның арқасында купеде отырған жолаушылардың жайлылығы бұзылмады, және осылайша әртүрлі типтегі бүйірлік дәлізді вагондар дамыды.

Қақпалы емес қор

Көптеген ірі теміржол компаниялары қала маңындағы бағыттарда қолдану үшін "CL" (канатты вагондар үшін "CK"-ға қарама-қарсы) таңбасымен жүретін, дәлізсіз композиттік вагондарды да жасады. Оларда бір класс бөлімшелерін орталық әбдүрахетке жалғайтын бүйірлік дәліз, ал екінші класс бөлімшелерін басқа әбдүрахетке жалғайтын ұқсас дәліз болды. Осылайша, бірінші класс жолаушылары бірінші класс бөлімшелері арасында еркін жүре алды, ал үшінші/екінші класс жолаушылары да өздерінің бөлімшелерінде еркін қозғала алды, бірақ класс арасында немесе басқа вагондармен байланыс болмады. Әртүрлі теміржол компанияларына тиесілі мұндай бірнеше вагон сақталған. Олардың ішінде Оңтүстік-Шығыс және Чатем компаниясына тиесілі 1133 нөмірі Уайт аралының Бу теміржолында сақтаулы тұр, бірақ қазіргі уақытта шассисі жөндеуде. Солтүстік Йоркшир Моорс теміржолында LNER Томпсон үлгісінің 88339 нөмірі де толық жөндеу күтіп тұр. Ұлыбританияның әртүрлі теміржол желілерінде жеті BR үлгісі сақталған, бірақ 2018 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, олардың тек төртеуі ғана жұмыс істеп тұр: 43010 Стивенсон теміржол мұражайында, 43012 Лланголлен теміржолында, 43041 Солтүстік Норфолк теміржолында және 43003 Кели және Уорт аңғары теміржолында.

Үлкен төрт

1923 жылы "Grouping" тобында құрылған "Үлкен төрттік" британдық теміржол компанияларының бәрі де дәлізді купелі вагондарды пайдаланды.

BR Mk1 нұсқасы

1951 жылдан бастап салынған Британдық темір жолының Mark 1 CK вагоны төрт бірінші және үш үшінші сыныпты (1956 жылдан бастап екінші сынып) купелерге ие болды, 1-ші және 2-ші сынып купелерін бөлетін вестибюль және дәлізді бөлу үшін жылжымалы есік (көбінесе ашық қалдырылатын) болды. Екі нұсқасы болды: Midland, Scottish және Eastern / North Eastern аймақтары үшін 126-шы сызба бойынша салынған вагондарда екінші сыныптағы купелерде алты орындықтан, арқасына бүктелетін қол тіреуіштермен жабдықталған, ал Southern және Western аймақтары үшін 128-шы сызба бойынша салынған вагондар, Лондонға көптеген жолаушыларды тасымалдағандықтан, әр екінші сынып купесінде сегіз орындықтан және қол тіреуіштер болмаған. Екінші сынып орындықтары серіппелі ішкі құрылымды ұзын тіреуіштермен жабдықталған. Бірінші сынып купелерінде алты жолаушы отыруға арналған, қол тіреуіштері орындықтар арасындағы бөлігіштерге көтеріліп, жастықшалардың арасын бөлетін. Орындықтардың үстінде толыққанды жайлылық үшін алты жеке шаршы жастықшасы бар төменгі тіреуіш болды. Кейінгі жылдары, вагондар аймақтар арасында қайта бөлінген кезде, кейбіреулері Батыс аймағында қол тіреуіштерін бүктелген күйде бекітті. Mark 1 CK вагоны стандартты сыныпты (SK) қамтитын вагондармен бірдей көп кездесетін, екі типті де бірінші сыныпты (FK) вагондардан көптеп басып өтетін. Сондай-ақ, тежегішті композиттік дәліз (BCK) вагоны да болды, бірақ ол бұдан сирек кездесетін. Ашық салонды вагондар қазір операторлық компаниялар үшін басымдыққа ие болғандықтан, осы типтегі вагондардың ешқайсысы қазіргі таңда басты желіде күнделікті пайдаланылмайды. Бірнеше вагондар мұра желілерінде әлі де жұмыс істеп жүр, мысалы, суретте көрсетілгендей 16071 нөмірі Лланголен темір жолында, ал Солтүстік Йоркшир Моорс темір жолы үш мысалды тіркеді: 15745, 16156 және 16191, олар Уитби мен Баттерсби арасындағы Эск аңғары желісінде пайдалануға арналған, ал 16191 2017 жылы толық жөндеуден өткен соңғы вагондардың бірі болып табылады.