Кіріспе

Кристофер Мартин (шамамен 1582-1621) және оның отбасы тарихи 1620 жылғы Мейфлауэр кемесінің Жаңа әлемге жасаған сапарына қатысты. Ол бастапқыда "Спидуэлл" кемесі теңізге лайықсыз деп табылғанға дейін, осы кемедегі жолаушылардың басқарушысы болды, содан кейін "Мейфлауэр" кемесінде Джон Карвер оны алмастырғанға дейін басшылық етті. Ол "Мейфлауэр шартының" қол қойғандарының бірі болды. Ол және оның отбасы Плимут колониясындағы алғашқы қыста қайтыс болды.

Ерте өмір

Кристофер Мартин алғаш рет Англияның Эссекс графтығындағы Грейт-Бёрстедтің тізімінде 1607 жылы Мэри Проу есімді жесірге үйленгенімен тіркелді. Брэдфордтың айтуынша, Бэнкс "Биллирикеден (Биллерикей сол кезде Гт. Берстедке қарасты шағын елді мекен болған) Эссекстен келді, содан кейін басқа да адамдар олармен бірге жүру үшін келді." Ол саудагер болған, бірақ жеті жылдық оқудан өтпегендіктен, ол 1607 жылы басқа саудагер Джордж Хиллс сотқа шақырғанда қиындыққа тап болды. Соттың нәтижесі белгісіз, бірақ Мартин келесі жылдары өзінің мүлкін едәуір арттыра алды. Мартин мен оның әйелі Мэридің жалғыз баласы Натаниел 1609 жылы Грейт-Бёрстедте дүниеге келді. Мэри бұл некеге бұрынғы некесінен туған ұлы Соломон Проуды да алып келді, ол, әдетте, жас бала болған. 1609 жылы Кристофер Мартин сол жылы архидиаконның сапарында болуға таңдалған мүлік иелерінің бірі болды. Тізімдерде ол 1620 жылы Биллерикейде тұрғаны және оның отбасы шіркеумен қайтадан проблемаға тап болғаны көрсетілген, бұл жолы оның ұлы Натаниел мен әкесі Соломонның мінез-құлқына байланысты болды. Бұл балалардың пастордың нақтылау сұрақтарына берген жауаптарының қайшылығына байланысты болды. 1620 жылдың 3 наурызында Мартин Архидиакондық сотта "оның ұлы (Соломон Проу) әкесінің атын бергеніне жауап бергені үшін" сотталды. Содан кейін Мартиннің өзі шіркеу шенеуніктері тарапынан, ол шіркеу басқарушысы болған кезеңдегі қаржылық есептерін ұсынбағаны үшін айыпталды. "Мейфлауэр" сапарына дайындық кезінде қаржылық жазбалармен байланысты мәселелер де туындады. Шамамен 1620 жылдың басында Мартин отбасымен бірге Америкаға "Мейфлауэр" кемесімен көшуге дайындық жасады. Оның ұлы Натаниел отбасымен бірге "Мейфлауэр" кемесімен саяхаттамағанының себебі белгісіз – ол қайтыс болған болуы мүмкін, бірақ Страттонның пікірінше, Натаниел 1620 жылы Англияда тірі болған және "Мейфлауэр" кемесі кеткен кезде отбасымен бірге жүрмеген болуы мүмкін. Ол туралы басқа ештеңе белгілі емес. Кристофер Мартин Англиядан кетуге дайындық үшін "Мейфлауэр" кемесіне отырғанға дейін бірнеше жыл бұрын жерлерін сатуға кіріскен. Мұндай сатудың бірі 1617 жылдың 22 маусымында, ал соңғысы 1620 жылдың 8 маусымында тіркелді. Кейінгі тарихи жазбаларында Брэдфорд Мартиннің саяхатқа дайындыққа қатысуының себептерін түсіндіреді – Лейдендіктердің (Саудагер) Әуеншілердің жіберген "Шет елдіктердің" бірі олардың агенттері Джон Карвер мен Роберт Кушманның Англияда ақша жинау және саяхат үшін азық-түлік сатып алу жұмысын толықтыруы тиімді деп ойлаған, "олардың көмегіне аса қажеттілік болмағандықтан, барлық күдіктерден немесе ерекшеліктерге қызғаныштан сақтану үшін." Кристофер Мартиннің мінез-құлқына жақсы ниеттің әсері болмады. Мартин дереу өзінің билігін теріс пайдалануды бастады, өйткені Карвер мен Кушманнан бөлек, азық-түлік сатып алуға құқығы бар Мартин қалаған тауарын сатып алып, оның бағасы туралы ойланбады. Мартин Карвер мен Кушманмен бірге сыра, шарап, кептірілген нан, тұздалған сиыр және шошқа еті, кептірілген бұршақ, балық аулау құралдары, мылтық, қару-жарақ, киім-кешек, құрал-саймандар, үндістерге арналған сауда тауарлары және кеме құрылымын қолдау үшін пайдалы болатын бұрандалы домкрат сияқты азық-түлік пен жабдықтарды сатып алуға міндетті болды. Карвер мен Кушман Лондон мен Кентербериде азық-түлік жинады, ал Мартин Саутгемптонда, Англияның оңтүстік жағалауындағы маңызды портта, басқалардың тілегіне қарамастан, қалағанын жасады. Ол кеңес сұрамады (немесе қабылдамады), ал Америкаға кетер алдында қаржысы азайғанда, оның қаржылық жазбалары туралы сұрақтар қойылды, ол Лейден шіркеуінің күдігіне ашуланып, өзінің жазбаларын ешкімге көрсетуден бас тартты.

Спидвеллде

Неге Лейден қауымы Мартинге қатысты үлкен алаңдаушылықтарына қарамастан, оны "Спидуэллге" – "Мейфлауэрдің" кіші серік кемесіне – отыруға жоспарланған жолаушылардың басқарушысы етіп тағайындағаны белгісіз. Лейдендіктер де бұл шешімді өкінді, бірақ "Спидуэлл" сапарға шықпағандықтан, өкініштері ұзаққа созылмады. "Спидуэллдегілердің" бірі Роберт Кушман, Кристофер Мартин туралы Лондондағы досына жазған хатында былай деп баяндайды: "ол біздің кедей адамдарымызды оның аяқ киімін сүртуге лайық емес деп қорлап, кемсітті"; және "мен онымен сөйлесем, ол бетіме шабады, бүлікшіл дейді және ешқандай шағым тыңдалмайды"; сондай-ақ, ол жолаушылар жағаға түссе, қайтып оралмайды деп қорқып, оларды жағаға шығуға жібермейді, олар қашып кетпесін деп алаңдайды. "Теңізшілер де оның білімі жоқ нәрселерге араласып, басқаруға тырысқан батылсыздағына наразы болып, кейбіреулері оған зиян келтіруді қалауда, ал басқалары кемеден кететінін айтады, бірақ ең жақсысы – ол оларды күлдіріп, мазаққа айналдырады". "Спидуэлл" Атлантикалық мұхитты кесіп өтуге жарамсыз болып шықты, көптеген жолаушылар Лондонға қайтуға мәжбүр болды, бұл оларға үлкен қаржылық шығын әкелді, ал қалғандары "Мейфлауэрге" көшті, ол тым толып кетті. 1620 жылдың 6/16 қыркүйегінде "Мейфлауэр" Англияның Плимут қаласынан жолға шықты. Шағын, 30 метрлік кемеде 102 жолаушы және 30-40 шамасындағы экипаж өте тар жағдайда болды. Екінші айдың соңына қарай кеме батыстан соққан қатты желге тап болды, кеменің ағаш конструкциясы қатты дірілдеді, теңіз суын тоқтатуға арналған тығындар бұзылып, жолаушылар тіпті төсек орындарында да суға малып, ауырып жатты. Бұл, бірнеше ай бойы дұрыс тамақтанбау және санитариялық жағдайлардың нашарлығымен қосылғанда, көптеген саяхатшылардың, әсіресе әйелдер мен балалардың өліміне себеп болды. Сапар барысында экипаж мүшесі мен жолаушының біреуі қаза тапты, бірақ ең жамансы олар мақсатына жеткеннен кейін болды, бірнеше ай ішінде жолаушылардың жартысы суық, қатал және бейтаныс Жаңа Англия қысында қайтыс болды. Кейп-Кодқа келгеннен кейін Кристофер Мартин "Мейфлауэр келісіміне" қол қойды, бірақ оның кемегер ұлы Соломон, әлі жасөспірім болғандықтан, қол қоюға жеткілікті жасқа толмаған. Оның қызметшісі Джон Лангемор да, сол кезде жасөспірім болған, "Мейфлауэр келісіміне" қол қоймады.

Отбасы

Мұнда келтірілген отбасы туралы ақпарат Англияда «Мейфлауэр» зерттеушісі және өмірбаян жазушысы Кейлеб Джонсонның жаңа зерттеулеріне сәйкес, бұрынғы ақпаратты толықтырады. Зерттеуде Мэри Проуэрдің алғашқы отбасы және осы некеден туған балалары туралы мәліметтер келтірілген, олардың көпшілігі бұрын хабарланбаған. Көптеген қазіргі ұрпақтар осы балалардың ұрпақтары ретінде «Мейфлауэр» ұрпақтары деп танылуы мүмкін. Кристофер Мартин 1606/07 жылдың 26 ақпанында Эссекс графтығындағы Грейт-Бурстед приходында жесір Мэри Проуэрге (Prower) үйленді. Мэри ( ) Проуэрдің 1570 жылдардың ортасында туған болуы мүмкін, себебі оның алғашқы баласы шамамен 1594 жылы дүниеге келген. Оның шежіресі белгісіз. Автор Кейлеб Джонсон Мэри (Проу) Мартин «Мейфлауэр» кемесімен жолаушы ретінде келгендіктен, оның бес баласының «Мейфлауэр» ұрпақтары саналатынын қостырады. Оның ұлы Соломон «Мейфлауэр» кемесіне «бакушақ» ретінде келіп, 1620 жылдың желтоқсан айында қайтыс болғаны мәлім. Тағы екі баласы – Джон және аты-жөні белгісіз бала – нәресте шағында көз жұмды. Джонсон сондай-ақ, егер Мэри (Проу) Мартиннің ұрпақтары әлі тірі болса, олар үлкен ұлы Эдвард Проуэрдің (Кіші) немесе қызы Мэри Проуэрдің ұрпақтары болуы керек екенін айтады. Джонсон қызы Мэридің аман қалғанын растайтын жазба таппады, бірақ Эдвард Проуэрдің аман қалғанына, үйленгеніне және бірнеше баласы болғанына дәлелдер бар екенін мәлімдейді. 1621 жылдың 19 тамызында Эдвард Проуэр мен оның әйелі Дороти Ұлы Берстедтегі тұңғыш баласының крещение рәсімін тіркеп, оған Соломон Проуэр деген есім қойды. Джонсон Эдвардтың жеті ай бұрын Плимутте ағасы Соломонның қазасы туралы естіп, баласына оның құрметіне есім қойғанын айтады. Бұл бала 1622 жылдың қаңтарында қайтыс болды, сондықтан Эдвард Проуэр келесі баласына, 1622 жылдың қарашасында крещение рәсімінен өткен баласына да Соломон деп ат қойды. 1628 жылдың тамызында олар қызы Мартаның крещение рәсімін өткізді. «Мейфлауэр» жолаушысы Мэри (Проуэр) Мартиннің немерелері есейіп, үйленген және қазір Англияда немесе басқа елдерде тұрып жатқан адамдардың ата-аналары болуы мүмкін ұрпақтарды қалдырған болуы мүмкін.

Кристофер Мартиннің қайтыс болуы және отбасы

Мартиннің асырап алған ұлы Соломон Проу 1620 жылғы 24 желтоқсанда, Плимут портын зерттеу басталған сәтте қайтыс болды. 1621 жылдың қаңтар айының басында Кристофер Мартин ауыр сырқатқа шалдықты, ал 6 (немесе 7) қаңтарда губернатор Джон Карвер құрлыққа жасаған сапарынан кейін «Майфлауэр» кемесіне оралды. Кристофер Мартин келесі күні, 1621 жылғы 8 қаңтарда қайтыс болды деп есептеледі. Мэри Мартин бірнеше күннен кейін, 11 қаңтарда дүниеден озды. Екеуі де «жалпы ауруға» шалдығып қайтыс болды. Сол қыста олардың қызметшісі Джон Лэнгмор да қайтыс болды. Брэдфорд былай деп жазды: «Мырза Мартин, ол және оның барлық туыстары, алғашқы жұқпалы аурудан қайтыс болды, кеме келгеннен көп ұзамай». Кристофер Мартиннің өлімі Плимут колониясының болашағында тууы мүмкін қиындықтардың алдын алды. Кристофер Мартин Плимут қаласындағы Коулс Хилл зиратында жерленген. Оның әйелі Мэри де Коулс Хилл зиратына қойылды. Отбасы Плимут қаласындағы Коулс Хиллдегі Паломниктер ескерткіш қабірінде мәңгі есте қалды. Қабірдегі үш жазуда «Кристофер Мартин және оның әйелі», «Соломон Проуэр» және олардың қызметшісі Джон Лэнгмор/Лангерман, «Джон Лангмор» деп көрсетілген. Соломон Проуэр мен Джон Лангерман да, әлдеқайда көптеген «Майфлауэр» жолаушылары сияқты, Коулс Хиллге жерленген болуы мүмкін, өйткені кеме Кейп-Кодтан жылжығаннан кейін алғашқы қыста қайтыс болғандардың барлығы сонда жерленген. 1920 жылы, «Майфлауэр» кемесінің теңізге шығуына 300 жыл толуына орай, Англияның Эссекс графтығындағы Билеркейдегі Біріккен реформатор шіркеуінде Мартин отбасына арналған ескерткіш тақта ашылды, олар осы қаладан «Майфлауэр» кемесімен көшіп келген. Тақтада Кристофер Мартин, Мари Мартин, Соломон Проуэр және Джон Лангерман есімдері жазылған.

Кристофер Мартиндер отбасымен бірге "Мейфлауэр" кемесінде саяхаттап жүрген қызметшілер

Соломон Проу. Кристофер Мартиннің қызметшісі және әкесінен туған ұлы. Ол «Мейфлауэр келісіміне» қол қоймады, яғни оның он жетіге толмағанын, шамасы 1600 мен 1606 жылдар аралығында туғанын көрсетеді. Ол Эссекс округынан шыққан болуы мүмкін, Мартин отбасы да сонда туған. «Мейфлауэр» Жаңа әлемге келген алғашқы айларда Мартин отбасының барлық мүшелері қайтыс болды. Соломон Проу 1620 жылдың 24 желтоқсанында, Пилигримдердің қонысы үшін Плимут портын зерттеуге бірнеше күн қалғанда көз жұмды. Джон Лангемор. Кристофер Мартиннің қызметшісі. «Мейфлауэр келісіміне» қол қоймағандықтан, жасөспірім болған болуы мүмкін. Оның тегі туралы ештеңе белгілі емес, бірақ ол Мартин отбасымен бірге Эссекс округынан келген болуы мүмкін. Мартин отбасының барлық мүшелері сияқты ол да алғашқы қыста қайтыс болды.