Кіріспе

Украиналық Уикипедия (Українська Вікіпедія) – ақысыз онлайн-энциклопедияның украин тіліндегі нұсқасы. Алғашқы мақала 2004 жылдың 30 қаңтарында жазылды. Украиналық Уикипедияде мақалалар бар, және ол – ең ірі Уикипедия нұсқасы. 2022 жылғы мәлімет бойынша, Украинадағы екінші ең көп қаралған тілдік Уикипедия болып табылады, 90 миллион бет қаралыммен, орыс Уикипедиясынан (100 миллион бет қаралыммен) кейін қалады. Тарихи түрде басымдығын сақтап келген орыс тіліндегі нұсқамен салыстырғанда, украин тіліндегі нұсқаға деген қызығушылық артып келе жатыр, бұл соңғы жылдардағы байқалатын үрдіс.

Мақалалардың сапасы мен танымалдылығы

Украиналық Уикипедияда басқа барлық Уикипедиялардан көбірек қамтылған білім саласы – кен өндіру тақырыбы, себебі Донецк ұлттық техникалық университетінің профессоры Владимир Билецкийдің зор үлесі бар. Билецкий «Тау-кен энциклопедиясын» пайдаланып, украин Уикипедиясына осы тақырып бойынша 10 000-нан астам мақала жазған. Белсенділік байқалатын салалардың бірі – «Вики сүйеді ескерткіштер» жобасы, мәдени және тарихи ескерткіштерге арналған жыл сайынғы халықаралық фотосурет байқауы. 2012 жылы украиндық википедистер 36 қатысушы елдің ішінде суреттерді жүктеу саны бойынша 4-орынға ие болды. Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін екі тіл арасындағы айырмашылық одан әрі азайды, ал 2022 жылдың қазанында ол он миллион бет қаралымға дейін төмендеді (Украинада орыс тілінде 100 миллион, украин тілінде 90 миллион бет қаралым), бұл ең төменгі көрсеткіш. Көптеген студенттер украин Уикипедиясын әдебиеттік шығармалар, жазушылар және мектептік оқу бағдарламасының басқа да бөліктері туралы ақпарат алу үшін пайдаланады, сондықтан украин Уикипедиясының бет қаралымдары жаз айларында әдетте жартысына азаяды. Бұл тенденция бұрынғы кеңестік кеңістіктегі көптеген басқа Уикипедияларда да байқалады, соның ішінде қазақ және өзбек Уикипедияларында. Алайда, 2023 жылдан бастап бұл тенденцияның әсері азаюда. 2023 жылдың шілдесінде Украинада украин тілінде 61 миллион, ал орыс тілінде 87 миллион бет қаралым тіркелді, бұл 2021 жылдың шілдесіндегі 72 миллиондық айырмашылықтан (112-ден 40-қа дейін) кем.

Мақалалар

Украиналық Уикипедияның кейбір мақалалары түрлі көздерден алынған, мысалы, Украина тану энциклопедиясы (шамамен 6500 мақала), Украина Совет энциклопедиясы, Подкова және Шуст редакциялаған Украина тарихының анықтамалығы, Владимир Билецкийдің Кен өнер энциклопедиясы және мемлекеттік органдардың ресми ақпарат көздерінен.

Украина тілінің тарихы

Украиналық Уикипедиядағы мақалалардың көп бөлігі украин тілінің даму тарихына арналған. 2012 жылдың тамызында жүргізілген зерттеуде «украин тілі» терминін қамтитын 8000-нан астам мақала және «украин тілінің тарихы» терминін қамтитын 1400-ден астам мақала тіркелді. Зерттеу авторы олардың жиынтығы тілдің тарихы мен ұғымдарын жақсы қамтиды деген қорытынды жасады. Украина тілінің тарихы туралы мақалалар украин тілінде жарық көрген діни кітаптар, грамматикалық оқулықтар, уақыт өте келе фонетикадағы өзгерістер, украин каллиграфиясы, кеңес кезеңіндегі украин тілінің тарихы, тілге жасалған құқықбұзушылық әрекеттер және ресей үкіметі тарапынан украин тіліне тыйым салу туралы материалдарды қамтиды. Украиналық Уикипедияда кем дегенде бір рет өңдеу жасаңыз, және көптеген айларда кем дегенде 3 мың белсенді пайдаланушы болады. Украина халқының саны азайып бара жатқандықтан, Украиналық Уикипедия 2010 жылдар мен 2020 жылдардың басында белсенді үлескерлердің санының үнемі артып келе жатқанын тіркеді. «Викимедиа Украина» – «Викимедиа қорының» Украинадағы бөлімшесі. Оның міндеті Украинада «Википедияны» насихаттау. Онлайн редакциялардан басқа, «Викимедиа Украина» «Викимарафонды» ұйымдастырады, ол Украинаның әртүрлі қалаларында украин википедистерінің үйлестіруімен мақалалар жасау семинарларын қамтитын мақалалар жасау байқауы болып табылады. «Викимарафон» қаңтар айының соңында өтеді, ол 2004 жылдың 30 қаңтарында украин тіліндегі «Википедияның» құрылған күнін еске алуға арналған. «Викимарафон» семинарлары және байқаудың өзі украиндық БАҚ-та кеңінен жарияланды. Украиналық «Википедияға» ең көп үлес Украинадан түседі. Олардың көп бөлігі Украинаның астанасы Киевтен. Украиналық википедистердің көптеген отаны болып табылатын басқа украин облыстары – Львов және Донецк облыстары.

Жарықсыздық

2014 жылдың 21 қаңтарында украиналық Уикипедия қауымдастығы Украинадағы сөз бостандығын шектеп, порталға қауіп төндіретін «диктатуралық заңдарға» наразылық ретінде күн сайын сағат 16:00-ден 16:30-ға дейін порталға қолжетімділікті тоқтатуға шешім қабылдады. 2022 жылдың мәліметі бойынша, украин Уикипедиясына күн сайын шамамен 3,6 миллион адам кіреді.