Кіріспе

Бангалор қаласын қызмет көрсететін әуежай, Карнатака штаты

HAL әуежайы – Үндістанның Карнатака штатының астанасы Бангалор қаласын қызмет көрсететін әуежай. Қала орталығынан шығысқа қарай 12 шақырым қашықтықта орналасқан, бір ұшу-қону жолағына ие және тәулік бойы жұмыс істейді. Hindustan Aeronautics Limited (HAL) мемлекеттік қорғаныс компаниясы әуеайлақтың иесі болып табылады және Үндістан қарулы күштерімен бірлесіп сынақтар жүргізеді. Сондай-ақ, әуежай жоспарланбаған азаматтық рейстерді, жалпы, бизнес және VIP авиациясын қамтамасыз етеді. 60 жылдан астам уақыт бойы қалаға барлық ішкі және халықаралық рейстерді қабылдады. Үндістанның Әуежайлар басқармасы (AAI) оның азаматтық анклавын, ресми түрде «Бангалор халықаралық әуежайы» деп аталатынын жапты. Хирачанд, оның әріптестері және Майсур үкіметі бірлесіп Hindustan Aircraft Limited (қазіргі Hindustan Aeronautics Limited, немесе HAL) компаниясын құрды және 1940 жылдың желтоқсанында нысанның іргетасын қалады, ол бір айдан кейін жұмыс істей бастады. 1941 жылы осы жобаға отарлық үкімет те қосылды. Жапондықтардың Перл-Харборға шабуыл жасауынан кейін, 1942 жылдың сәуірінде британдықтар HAL-ды өз бақылауына алды, соның салдарынан әуеайлақты да пайдалануға алды. Кейіннен АҚШ-тың 10-шы әуе күштеріне Бангалор қаласында ұшақтарын жөндеуге рұқсат берді, ал келесі жылы американдықтар зауытты басқара бастады. Соғыс аяқталғаннан кейін Үндістан үкіметі әуежайды қайтадан өз бақылауына алды. Алты жылдан кейін тағы үш әуе компаниясы да осы әуежайға рейстер жасап, Оңтүстік Үндістанның бірнеше қалаларымен байланыс орнатты. Ұлттық үкімет барлық ішкі тасымалдаушыларды Indian Airlines деп аталатын бір компанияға біріктірді, ол 1970 жылға қарай Бангалордан алты қалаға тікелей рейстер ұйымдастырды. Сонымен қатар, реактивті ұшақтар да осы уақытқа дейін әуежайға жетіп, Caravelles Хайдарабад және Бомбей қалаларына рейстер жасады. 1980–1981 қаржы жылында HAL әуежайы шамамен 550 000 жолаушыға қызмет көрсетті. 1990 жылдары Бангалордың әлемдік беделінің артуы және қарқынды экономикасы HAL әуежайында жолаушылар санының тез өсуіне әкелді. 1991 жылы терминал арқылы күніне 1000 жолаушы өтіп жатса, 1997 жылы бұл көрсеткіш алты есеге артты. Бұдан басқа, 1995 жылдың қаңтарында Air India Бангалорға алғашқы халықаралық бағытын – Сингапур қаласын ұсынды. Әуе қатынасының өсуіне байланысты Үндістанның Әуежайлар басқармасы (AAI) ұшу-қону жолағына және тағы бір терминалға аспаптық қону жүйесін орнатты. Екі қабатты ғимараттың келу бөлімі бір мезгілде 700 ішкі және 300 халықаралық жолаушыға қызмет көрсете алатын болды, ал кету аймағы 300 халықаралық жолаушыға арналған. 1999 жылдың қаңтарында өткен ашылу салтанатында сол кездегі премьер-министр Атал Бихари Ваджпаи қаланың қарқынды өсуі кеңейтудің тек қысқа мерзімді көмегін тигізерін, сондықтан үкімет басшылары жаңа әуежай салуға жұмыс істеуі керек екенін атап өтті. Осы онжылдықтың басында HAL өзінің әуеайлағын коммерциялық әуе компанияларымен бөліскісі келмейтінін мәлімдеген кезде, жаңа әуежай салу жоспары пайда болды. Компания әуежайдың жеріне ие болды және AAI-дің азаматтық анклавынан басқа барлық нысандарды басқарды. Жеке компаниялар тобы жаңа әуежай жобасына қызығушылық танытып, Карнатака үкіметімен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Келісімде әуежай рейстері жаңа нысан ашылғаннан кейін жаңа нысанға ауысатыны көрсетілген. Консорциум HAL-ды қолдағанмен, жаңа әуежайдың табысты болуын қамтамасыз ету үшін азаматтық анклавтың жұмысын тоқтату қажет екенін талап етті. Кәсіпорындар бұл жобадан бас тартса да, ол біртіндеп ілгеріледі. 2000 жылы Бангалор әуежайына алғашқы шетелдік тасымалдаушы Royal Nepal Airlines ұшағы қонып, Катмандуға рейстер жасады. Бір жылдан кейін Lufthansa Airbus A340 ұшақтарын пайдалана отырып, Франкфуртқа рейстерді іске қосты, бұл Оңтүстік Үндістан мегаполисінің Еуропамен тікелей байланыс орнатқанын білдірді. Бангалордың IT және басқа да салалары өркендеуді жалғастырды, бұл онжылдықтың дамуымен жолаушылар санын одан әрі арттырды. Air Deccan 2003 жылы әуежайда алғашқы базасын құрды. Екі жылдан кейін Бангалор Үндістандағы ішкі рейстер бойынша ең көп жүретін әуежайлардың тізімінде үшінші орынды иеленді, сонымен қатар халықаралық саяхатшылардың саны да артты. 2006 жылы HAL азаматтық операциялардың өркендеуі компанияның іс-әрекетіне кедергі келтіріп отырғанын, ол ұшудан бастап ұшақ прототиптерін бағалауға дейін созылып отырғанын айтты. Шындығында, өткен қаржы жылында әуежай жылдық 3,5 миллион жолаушыға арналған қуатынан 1,6 есе көп жолаушыға қызмет көрсетті. Меморандумға сәйкес, жаңа әуеайлақ ашылғаннан кейін 25 жыл бойы HAL әуежайында коммерциялық рейстерге тыйым салынды. Көптеген жолаушылар әуежайға үлкен жүктеме салып, терминалдарда тығырылыс пен тұрақтарда орын таппау мәселесін тудырды. Сонымен қатар, ұшу-қону жолағында тек 8 тұрақ орыны болғандықтан, көптеген рейстер кешіктірілді. Жаңа әуежай дайын болуға тағы бірнеше жыл бар екенін ескере отырып, AAI қазіргі жағдайды жақсарту үшін әртүрлі шаралар қолданды. Тығырылысқан әуе кеңістігіне алаңдаған шенеуніктер ішкі әуе компанияларын рейстерді қосуды және ең көп жүк көлемі байқалатын уақытта рейстер санын азайтуды қарастыруға шақырды. Бұл аралықта әуежай әрекеттілігін сақтап қалды. 2007 жылы оны 10 ішкі және 11 шетелдік тасымалдаушы қызмет көрсетті, ал 2007–2008 қаржы жылында терминалдар арқылы 10 миллионнан астам жолаушы өтті.

Жолаушылар санының көрсеткіштері (сәуір-наурыз)
Кезең (сәуір-наурыз) Жолаушылар саны (млн) Өзгеріс пайызы Сілтеме
2001–'02 2.28
2002–'03 3.03 +33.0
2004–'05 4.11 +29.3
2006–'07 8.12 +43.7

Азаматтық операцияларды ауыстыру

Жаңа әуежайдың құрылысы аяқталуға жақын келгенде, қалада азаматтық анклавтың жабылуына байланысты пікір таластар күшейді. Жергілікті бизнес лидерлері және басқалар, мысалы, биліктің BIAL-дің потенциалды бәсекелесін жоюға тырысып жатқанын айтты. Тіпті HAL Бангалор филиалының бас директоры да кейбір ішкі рейстерді сақтап қалуды қолдады, себебі ол әуе саяхатына деген зор сұраныстың қалада екі әуежайдың болуын орынды деп есептейді. Сонымен қатар, қорғаныс компаниясы жолаушылар терминалдарының ашық болуы өзінің басты мәселесі емес екенін мәлімдеді. Карнатака үкіметі BIAL-ге HAL әуежайының қысқа қашықтыққа қатынайтын рейстерді қабылдауына рұқсат беруді ұсынды, бірақ компания өз позициясын өзгертпеді. 2008 жылғы 23 мамырда штаттың жоғары соты, жаңа әуежайдың ашылуын кейінге жылдыру туралы жергілікті ұйымның өтінішін қабылдамады, соның нәтижесінде әуежайлар арасындағы жолаушылар және жүк рейстерінің ауысуы түн ортасында жүзеге асты. Дегенмен, бір ұшақ 24 мамыр күні сағат 1:30-ға дейін HAL әуежайынан ұшып қозғалмады, себебі жаңбырлы ауа райы келіп жатқан рейстің кешігуіне себеп болды. Наразылықтарды ескере отырып, сот орталық үкіметке және BIAL-ге азаматтық анклавтың болашағын анықтау үшін 12 апта берді. Осы аралықта HAL азаматтық анклавты қайта ашу және әуежайдың кірісін арттыру мақсатында BIAL және үкіметпен бірнеше рет келісімдер жүргізді. Қорғаныс министрлігі HAL-ді қолдағанмен, BIAL бірнеше жыл бойы концессиялық келісімді өзгертуге қарсы тұрды. Алайда, 2020 жылы компания Кемпеговда әуежайы толық қуатпен жұмыс істегеннен кейін, HAL әуежайында жолаушылар рейстерін қайта бастау мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.

Құрылыстар мен операциялар

HAL әуежайы 90/270 градусқа бағытталған және 3306 х 61 метр өлшемді бір асфальт ұшу-қону жолағына ие. Ол I санаттағы аспаптық қону жүйесімен жабдықталған және Boeing 747 сияқты ірі ұшақтарды қабылдай алады. Әуеайлақ тәулік бойы жұмыс істейді, сонымен қатар 30 тұрақ орыны және екі тікұшақ алаңы бар. Әуежай жоспарланбаған азаматтық рейстерді, оның ішінде VIP рейстерін, чартерлік рейстерді және жедел жәрдем рейстерін қабылдайды. Дегенмен, ол төтенше жағдайларда Кемпеговда халықаралық әуежайына балама ретінде көбінесе пайдаланылмайды; AAI жолаушыларды қабылдау үшін терминал ғимараттарын енді күтпейді және концессиялық келісімге сәйкес, әуежайға ешбір әуе компаниясы қона алмайды. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, азаматтық авиация министрлігі, егер келісім БИАЛ-ға қатысты болмаса, әуе компанияларына HAL әуежайына бағыт беруге рұқсат беруді көздеп отыр. Қорғаныс саласында HAL және Үндістан армиясы әуеайлақтан сынақ ұшуларын жүргізеді. 1963 жылдың 21 қазанында Үндістан Әуе Күштеріне тиесілі Fairchild C 119 Flying Boxcar ұшағы жерге қонуға дайындалып келе жатқанда ағаштарға соқтығысып, борттағы 21 адамның 8-і қаза тапты. 1990 жылдың 14 ақпанында Indian Airlines 605 рейсі, Airbus A320, соңғы тұрақта 92 адам қаза болды. 1996 жылдың 28 желтоқсанында Blue Dart Aviation Boeing 737 ұшағы қиын жағдайда, ортасынан ауытқып қонды, ұшақ пен ұшу-қону жолағына зақым келтірді. 2004 жылдың 12 ақпанында HAL Rotary Wing Academy қолданыстағы тікұшақ апатқа ұшырап, екі адам жарақат алды. 2005 жылдың 26 қазанында Үндістан Әуе Күштерінің МиГ-21 ұшағы құлап, ұшқышы қаза тапты. 2006 жылдың 11 наурызында 40 жолаушысы мен 4 экипаж мүшесі бар Deccan ATR 72 ұшағы ауыр қонды. Ауыр жарақаттар болған жоқ, бірақ ұшақ жарамсыз деп танылды. 2006 жылдың 4 мамырында Transmile Air Services 727 2F2F ұшағының сол жақ қанатындағы жанармай бакіне зақым келді. 2006 жылдың 21 тамызында Kiran Mark II оқу ұшағы дөңгелектері шықпағандықтан фюзеляжымен қонды. 2007 жылдың 6 маусымында Шри-Ланкалық жүк тасымалдаушы Antonov An 12 ұшағы ұшу-қону жолағында қозғалтқышын жоғалтты. 2009 жылдың 6 наурызында HAL әуежайынан ұшып шыққан NAL Saras ұшағының прототипі Бидади маңындағы далаға құлап, үш адамнан тұратын сынаушы ұшқыштар тобы қаза тапты. 2019 жылдың 1 ақпанында HAL компаниясы модификациялаған Үндістан Әуе Күштерінің Mirage 2000 ұшағы қабылдау рейсі кезінде 09-шы ұшу-қону жолағында сәтті қонбай, әуежай периметрінен 500 метр қашықтықта құлап, өртеніп кетті. Екі ұшқыш та қауіпсіз жерге түсті, бірақ өртенген қиындылардың үстіне түсіп, қаза тапты.