Кіріспе
Канадалық саясаткер Энтони Майкл Джерард Рота (15 мамыр 1961 жылы туған) – Канада Парламенті Палатасының 37-ші спикері, 2019 жылдан 2023 жылы отставкаға шыққанға дейін қызмет еткен. Либералдық партия мүшесі, қазіргі уақытта Ниписсинг—Тимискаминг сайлау округінің парламент депутаты (MP) болып табылады. Бұрын 2004 жылдан 2011 жылға дейін Ниписсинг—Тимискаминг округін парламентте өкілдік еткен. 2019 жылы ол Парламент Палатасымен 43-ші Парламентте спикер болып сайланды және 2021 жылы 44-ші Парламентте қайта сайланды. 2023 жылдың 27 қыркүйегінде ол Парламент Палатасында бұрынғы Вафен СС "Галиция" украиналық жауынгері Ярослав Хунканы құрметтеуіне байланысты спикер лауазымынан кетті, бұл 2023 жылғы спикер сайлауын тудырды.
Anthony Michael Gerard Rota (born May 15, 1961) is a Canadian politician who served as the 37th speaker of the House of Commons of Canada from 2019 until his resignation in 2023. A member of the Liberal Party, he currently serves as the member of Parliament (MP) for the riding of Nipissing—Timiskaming. He previously represented Nipissing—Timiskaming as MP from 2004 to 2011. In 2019, he was elected by the House of Commons to be the speaker in the 43rd Parliament and in 2021 was re elected in the 44th Parliament. On September 27, 2023, he resigned as speaker due to the honouring of former Waffen SS "Galicia" Ukrainian veteran Yaroslav Hunka in the House of Commons, triggering the 2023 speakership election.
Ерте өмір және мансап
Рота 1961 жылы Онтарионың Норт-Бэй қаласында Италияның Козенца қаласынан шыққан отбасында дүниеге келген. Ол Вильфрид Лориер университетінің саяси ғылымдар бакалавры, Алгонкин колледжінің қаржы саласындағы дипломы және Оттава университетінің бизнес-әкімшілік магистрі дәрежесін алған. Сайлануға дейін Рота Онтарио айманы бойынша Өнеркәсіптік зерттеулерге көмек бағдарламасының аймақтық менеджері болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Оттавадағы Канада технологиялық желісінде қызмет етті және жеке секторда жұмыс тәжірибесі бар. Ол ағылшын, француз, итальян және испан тілдерін мүдірген.
Саяси мансап
Рота өзінің саяси мансабын муниципалдық деңгейде бастады, 1994 жылдан 1997 жылға дейін Солтүстік Бей қалалық кеңесінің қалалық кеңесшісі болды, сондай-ақ қаланың жоспарлау және экономикалық даму комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 2004 жылдың басында ол Канада Либералдық партиясынан Ниписсинг—Тимискаминг округінен үміткерлікке ие болды, екінші турда бәсекелес үміткерлер Сьюзан Черч, Хью Маклачлан және Джо Синикропты 52% дауыспен жеңіп шықты. Сол жылдың маусым айында өткен жалпы сайлауда ол консерватор үміткер Ал Макдональдты аз айырмамен жеңді. Рота 2006 жылғы сайлауда қайта сайланды, ол Консервативтік партияның Питер Чирикосын, Жаңа демократиялық партияның (NDP) Дейв Флуриін және Жасыл партияның Мег Пурдиін жеңіп алды. 2008 жылғы сайлауда ол тағы да сайланды. Ол Либералдық партия фракциясының төрағасы және Солтүстік Онтарио үшін Федералды экономикалық даму бағдарламасы бойынша сыншы ретінде жұмыс істеді. Рота 2011 жылғы сайлауда қайта қатысып, Консервативтік партияның Джей Аспинінен 14 дауыспен жеңілді. Айырмашылықтың аз болуына байланысты автоматты сот есебінен дауыстар қайта саналып, нәтиже 18 дауысқа дейін нақтыланды. 2011 жылғы сайлаудағы жеңілістен кейін ол Онтарионың Солтүстік Бей қаласындағы Ниписсинг университетінде оқытушы болып жұмыс істеді. 2015 жылғы сайлауда Рота қайтадан Либералдық партиядан үміткер болып, Аспинді жеңіп, 42-ші Канада Парламентінің депутаты болды. 2015 жылдың 9 желтоқсанында ол Толық мәжілістер комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2019 жылғы сайлауда ол қайта сайланды.
Төменгі палатаның спикері ретінде
2019 жылғы Федералды сайлаудан кейін 43-ші Канада Парламенті кезінде ол 2019 жылғы 5 желтоқсанда өзі, Жоэль Годин, Кэрол Хьюз, Джефф Риган (өткен Парламентте спикер болған) және Брюс Стэнтон арасында өткен тізімдік дауыс беру нәтижесінде Төменгі палатаның 37-ші спикері болып сайланды. Ротаның жеңісінен кейін консерваторлар оның осы лауазымға таянуы үшін оларға риза болу керектігін мәлімдеді. Олар күш көрсету мақсатымен фракция отырысында Реганды қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады. Олар тізімдік бюллетеньде Реганды төменгі орынға қойды. 2020 жылдың 17 маусымында Рота Блок Квебекоис депутаты Ален Терриенді расист деп атағаннан кейін НДП жетекшісі Джагмит Сингхті Парламент палатасынан шығаруға бұйырды.
Құжаттарды сотқа ұсынуға қарсылық
2021 жылдың шілдесінде Либералдық үкімет спикер Ротаны сотқа шақырудың бұрын-соңды болмаған қадамын жасады, себебі Рота үкіметтің парламент мүшелері сұраған құжаттарды ұстап қалуға заңдық құқығы жоқ екенін анықтады. Сұралған құжаттар 4-деңгейлі вирустардың үлгілерін Виннипегтегі Ұлттық микробиологиялық зертханадан Қытайдың Ухань вирусология институтына берумен және зертхананың екі ғалымын жұмыстан босатумен байланысты болды. Кейіннен спикер Рота Канаданың Халық денсаулығы агенттігінің президенті Иэн Стюартты, ПХАК-тың парламентке деген "сыйқысыздығы" үшін сөккенімен, Стюарт осы өңделмеген құжаттарды ұсыну туралы палата мен комитеттердің бірнеше бұйрықтарын орындамағаннан кейін болды. Либералдық үкіметтің заңдық шағымы соттардың Вестминстер жүйесінде парламенттік өкілеттіктерді жоққа шығара алатынына қатысты. Спикер Рота соттың палатаның жұмысына қатысты ешқандай құзыреті жоқ екенін және заңның өз институттарына қалай қолданылатынын тек Парламент ғана шеше алатын қағиданы сақтады. Либералдық үкімет кейіннен премьер-министр Джастин Трюдо тамыз айында сайлау жариялап, Парламентті таратып, осылайша палата алдындағы барлық мәселені, ПХАК құжаттарын ұсыну туралы бұйрықтарды қоса, тоқтатты. 2021 жылдың 22 қарашасында Рота Төменгі палатаның спикері болып қайта сайланды.
Ашу-ыза және отставка
2023 жылдың 22 қыркүйегінде Украина президенті Владимир Зеленскийдің Канада парламентіне жасаған сапасынан кейін Рота парламенттік галереяда Солтүстік Бей қаласынан келген украин-канадтық зейнеткер Ярослав Хунканы таныстырып, құрмет көрсетті. Ол Хунканы Бірінші украин дивизиясы үшін күрескен "соғыс батыры" деп атады, сондай-ақ: "Бүгін біздің палатамызда екінші дүниежүзілік соғыста украиндық тәуелсіздік үшін орыстарға қарсы соғысқан, қазір 98 жасында да әскерлерді қолдауын жалғастырып келе жатқан украин-канадтық соғыс ардагері бар. Оның аты – Ярослав Хунка. Оның Солтүстік Бейден және менің Ниписсинг—Тимискаминг сайлау округінен екенін айтуға мақтан тұтамын. Ол – Украинаның және Канаданың батыры, оның барлық қызметі үшін оған алғыс айтамыз. Рақмет" деді. Ротаның сөзінен кейін Хункаға барлық партия мүшелері екі рет тұрып қол шапалақлады. Кейіннен БАҚ-та Хунканың екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның Ваффен СС-інің 14-ші Ваффен Гренадерлік дивизиясының (сонымен қатар 1-ші Галисия дивизиясы деп те аталады) құрамында болғаны анықталды; бұл бөлім Польша, Словакия және Австрия—Словения шекарасында партизандарға қарсы жазалау шараларын жүзеге асырған. Рота бастапқы мәлімдемесінен екі күн өткен соң кешірім сұрап, "Украина президентінің сөйлеген сөзінен кейін жасаған сөздерімде мен галереядағы бір адамды таныдым. Кейіннен мен өз шешімімді өкіндіретін қосымша ақпарат алдым" деді. Рота "Канададағы және әлемдегі еврей қауымдастықтарынан" кешірім сұрады және өз әрекеті үшін жауапкершілікті мойындады, Украина делегациясының және басқа депутаттардың Хунканы танитынын білмегенін айтты. Келесі күні саяси партиялар мен ұйымдар оның отставкаға кетуін талап етті. 26 қыркүйекте Рота 27 қыркүйекте күшіне енетін Мәжіліс спикері лауазымынан кетуін жариялады. Рота Канада тарихында отставкаға кеткен жетінші Мәжіліс спикері болды және 1986 жылы Джон Бослиден кейін алғаш рет осы қадамға барды.
Қалалық
1994 жылғы Солтүстік Бей қалалық кеңесі сайлауы. 10 сайланатын үміткер
Үміткерлер Дауыс %
Линн Беннетт (X) 9,913 6.95
Энтони Рота 9,070 6.36
Питер Хэндли 9,055 6.35
Лори Кидд 8,859 6.21
Джордж Мароозис (X) 8,651 6.07
Джек Смайли (X) 8,571 6.01
Джей Аспин (X) 8,528 5.98
Уэйн Поэта 8,346 5.85
Терри Талантино 7,545 5.29
Арне Шмидт (X) 7,480 5.24
Фрэнк О'Хаган (X) 7,178 5.03
Сара Кэмпбелл 6,902 4.84
Дон Кинг (X) 5,819 4.08
Питер Бейкер 5,404 3.79
Джиллиан Спенсер 4,823 3.38
Дик Прескотт 4,069 2.85
Берни Макдональд 3,646 2.56
Престон Куирт 3,297 2.31
Герри Кардинал 3,181 2.23
Кевин Кендалл 3,037 2.13
Майлз Петерс 2,778 1.95
Майк Желинас 2,310 1.62
Луис Браун 2,007 1.41
Скотт Портер 1,348 0.95
Билл Филипп 814 0.57