Кіріспе

Португалия телеарнасы – TVI (Televisão Independente – «Тәуелсіз Телевидение») – 1993 жылы іске қосылған Португалияның төртінші құрлықтағы телеарнасы. 2005 жылдан 2019 жылға дейін Португалияда ең көп тамашаланған арна болды. SIC және RTP1 арналарымен тікелей бәсекелеседі. Португалиядағы жеті құрлықтағы тегін арнаның бірі және екі жекеменшік тегін арнаның бірі.

Тарих

Компания 1991 жылғы 25 наурызда 46 католик мекемесі, компания және кәсіпкерлер тобы тарапынан құрылды. Мақсаты – 1990 жылғы желтоқсанда басталган жеке телеарнаға арналған екі бос орынның біріне лицензия алу болды. Жоба 1992 жылғы 6 ақпанда төртінші арна ретінде жарияланды. Оперативтік функциялар жаңалықтар бөлімі орналасқан Cinema Berna және қалған командаларға арналған Altejo ғимараты арасында бөлінді, екеуі де Лиссабонда орналасқан. Канал португал католик шіркеуінің 1980-ші жылдарға дейін сонатын ескі талабынан туындады. Оның бастапқы мақсаты – «христиандыққа негізделген телеарна» болу еді, оның негізгі қағидалары «моральдық және мәдени кәсіпорын» ретінде анықталған. Арна лицензия алғаннан кейін, «Шіркеу арнасы» екендігі туралы бастапқы ерекшелігінен бас тартты. Діни қызметкер Витор Мелисиас (Encontro) бағдарламасы арқылы күнделікті эфирде болғанымен, жобамен келіспеді, себебі ол арнаның «азаматтық қоғам» деп аталатын діни ұйымдар, кәсіби одақтар, университеттер және басқа да мекемелерді қамтуын қалады. Мелисиас жобаның «утопиялық» екеніне сенді, оның шектеулері «көрермендердің қысымы мен қызметкерлердің тәуелділігі» арқылы күшейді. TVI – SIC бес ай бұрын іске қосылғаннан кейін Португалиядағы екінші жеке телеарна және жалпы төртінші арна. TVI атауымен, бірақ логотипіндегі жалғыз элемент болған «4» ретінде таныстырылған, TVI бастапқыда Rádio Renascença, RFM, Universidade Católica Portuguesa, Público, Editorial Verbo және União das Misericórdias сияқты бірнеше танымал католик шіркеуінің мекемелеріне тиесілі болды. Antena 3 Televisión (La Vanguardia, ABC Prensa Española, Manuel Martín Ferrand (4,3%), Rafael және Manuel Jiménez de Parga, Europa Press және Grupo Zeta), Люксембургтік Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion (CLT, қазір RTL Group), Sonae, Скандинавиялық SBS Broadcasting Group және ITV Yorkshire Television TVI-дің шағын үлесіне ие болды. Акционерлік құрылым көптеген жеке акционерлерге бөлінді. Бұл католиктердің басым үлесі TVI бағдарламаларын христиандық құндылықтарға бағыттады. Іске қосылған алғашқы жылдары TVI «балама» телеарна рөлін атқарды, эфир уақытының бір бөлігін нақты аудиторияға арнады, таңертеңгі бөлігі үй шаруасындағы әйелдер мен қарттарға, ал күндізгі бөлігі жастарға арналды. Бастапқыда эксперименттік көрсетілімдерден кейін, сол жылдың қазан айында тұрақты көрсетілімге көшті. 1993 жылғы 20 ақпанда 5,5 сағаттық арнайы бағдарламамен іске қосылды. Кешкі эфир сағат 20:00-де арнаның мазмұнын таныстыратын арнайы бағдарламамен басталды, содан кейін «Табиғи» фильмі көрсетілді (сол кезде португалдық жер үсті теледидарында фильмдерді ең үздік уақытта көрсету қалыпты жағдай еді). Арнаның мәнін көрсететін алғашқы жарнама – «Halls Mentholyptus» жарнамасы болды, онда шіркеу хорының монахының ауру тамағы суреттелген. Басты жаңалықтар бағдарламасы «Informação 4» кешкі сағат 22:50-де тікелей эфирде басталды. TVI-нің бастапқы кестесі негізінен халықаралық көркем фильмдерден, Лауро Антониодан таңдалған, кейбір шетелдік телесериалдардан және ұлттық өндірістің көп бөлігінен тұрды. Ерекше ұлттық өндірістердің қатарында Португалиядағы жеке телеарна үшін жасалған алғашқы теленовела – «Telhados de Vidro», жексенбі күні таңертең Carlos Alberto Moniz жүргізген балалар бағдарламасы «A Casa do Tio Carlos» және Флорела Квирозбен бірге португалдық сериал «Cos(z)ido à Portuguesa» бар. Жозе Нуно Мартинс бағдарламалардың алғашқы директоры болды. Католик шіркеуінің арнаның мазмұнына араласуы толық болды, мақсаты «өте таныс бағдарламалармен тұрақты станцияны құру» болды, бірақ Лиссабонның кейбір бөліктерінде қабылдаудың болмауы сияқты қиындықтарға тап болды, арнаның алғашқы апталарында «өте күшті күш-жігер» және «әуесқойларға берілген» «әуесқойлықпен басқарудың ақымақтық нұсқалары» болды. Монахтар, монахындар және басқа да адамдар өз ақшаларын қайтаруды күтіп, арнаның акционерлері болды. Бірінші жылы TVI-нің үлесі 6,6%-ды құрады. 1994 жылы TVI алдағы жылдары болатын дағдарыстың алғашқы белгілерін байқады. Келесі жылы Rádio Renascença және Католик шіркеуі өздерінің акцияларының көп бөлігін британдық зейнеткерлер қорына сатып, арнадан шықты. Арнаның қаржылық жағдайы нашарлады, төрт арна үшін «өте кішкентай» деп саналатын жарнама нарығында арнаға жарнамадан түсетін табыс табу қиын болды. Шетелдік инвесторлардың кіруіне қарамастан, арна өзінің құрылтайшылық жарғылық қағидаларына адал болғысы келді, бірақ, екінші жағынан, жарнамалық кірістерді алу үшін тартымды кестеге ие болғысы келді. Мұндай екіталай ойлану өлімге әкелді. Бұл кезеңде TVI американдық сериалдары мен фильмдерімен танымал болды, соның ішінде «X Files» және «Baywatch», сондай-ақ испандық «El gran juego de la oca» («Ойыншық қаз») және Antena 3 арнасынан импортталған «Farmacia de Guardia» есімді бағдарламалар бар. SIC-тің Globo арнасымен жасаған келісімін үлгі еткен Antena 3 арнасымен жасалған келісім Banesto қаржылық дағдарысқа ұшырағандықтан күшін жойды. Соның салдарынан, бағдарламалар тізімі қайтадан төменгі бағалы ұсынысқа айналды, ұлттық мазмұнның мөлшері азайтылды және шетелдік телесериалдарды импорттауға көбірек назар аударылды, себебі бұл арзан нұсқа еді. 1996 жылы Карлос Круз бағдарламалар директоры болып тағайындалды, мақсаты күтілетін 15%-дық үлесге қол жеткізу болды. TVI португалдық теледидардағы танымал тұлғаларды, соның ішінде Мануэл Луис Гоуша мен Артур Албарранды шақырды, бірақ көрермендер саны күтілгеннен төмен болды – RTP2-ден жоғары, бірақ SIC және RTP1 сияқты ең жоғары рейтингті екі арнадан төмен болды – және 1997 жылы терең қаржылық дағдарысқа ұшырады. 1998 жылдың маусымында жаңа басқару тағайындалды. Арнаны құрылғаннан бері қолдаған он тоғыз католик мекемесі барлығы шығып кетті. TVI Sonae, Lusomundo және Grupo Cisneros жетекшілігіндегі консорциум тарапынан сатып алынды, бұл Media Capital және Antena 3 ұсынған ұсыныстарды басып озды, соңғысы бұрынғы үлестік иесі болды. Antena 3 Televisión Испан футбол лигасына эксклюзивті құқықтарға ие болған кезде арнаның бақылауын қамтамасыз ету үшін (өзінің португалдық серігімен бірге) 1,3 миллиард песеталық капиталды ұсынуға келісті. Cisneros-тің қатысуы саяси дауға әкелді, оппозиция жетекшісі Марсело Ребело де Соуза консорциум үкімет тарапынан TVI-дің қарыздық пайызын төмендету үшін пайдалы болғанын мәлімдеді. TVI-нің жаңаруы 1997 мен 1999 жылдар арасында Media Capital толыққанды сатып алған кезде болды, бұл Португалиядағы ең маңызды медиа конгломераттарының бірі, содан кейін португалдық өндірістің көбірек бағдарламаларын көрсетуге басталды, соның ішінде теленовелалар. 1999 жылдың наурыз айында TVI TV Cabo-дан бұрынғы жарнама директоры Хосе Эдуардо Монизді жұмысқа алды. Оның келуі бағдарламалардың бағытын өзгертуге әкелді, басқа арналардан көрермендерді тартуға бағытталған стратегиялар жасалды. Белгілі бір күндері пимба музыкалық концерттерімен тәжірибе жасағаннан кейін, арна 29 сәуірде Мигель Соуза Таварес жүргізетін бағдарламаны көрсетуге міндеттенді, оның аты сол кезде құпия сақталды. Бағдарлама оның атын немесе мазмұнын тікелей атамай, жарнамаланды, бірақ Мониз бен Таварес арасындағы күрделі қарым-қатынасты көрсетті. Сонымен қатар, TVI D&D Audiovisuais өндірген «Nossa Gente» сағаттық бағдарламасын кешкі уақытта көрсетті, бұл ерекше хоббилері бар адамдарға бағытталған. Сол жылғы Пасха аптасында TVI шетелдік мини-сериалдарға арналған кестесін резервтеді. Жыл TVI-нің ұлттық өндірісінің сәттілігіне байланысты ондық цифрмен өскен жалғыз телеарна ретінде танылды, соның ішінде «Todo o Tempo do Mundo» және т.б.

Сын

2010 жылдың шілдесінде TVI телеканалы "Моранос ком Ачукар" жасөспірімдер сериалындағы екі еркек кейіпкердің арасындағы сүйісқандығына цензура қойды, себебі бұған "Ұлттық қарсылық" деген фундаменталисттік жақтас ұйым қысым көрсеткен. Бұл қиыстыру үлкен наразылық тудырып, гомофобияның көрінісі ретінде кеңінен қабылданып, танылды. Кем дегенде 10 азаматтық қоғам ұйымы қиылып қалған эпизодты қайта орнатуды талап етті. 2015 жылдан бастап TVI гомосексуалдық сахналарды цензуралауды тоқтатты және Португалияда осының маңызды символына айналды. 2015 жылы TVI әлі де 4:3 форматында хабар таратты, бірақ бастапқыда 16:9 PAL plus форматында хабар таратуға және дамытуға Еуропалық қаражат алған. Дегенмен, телеарна директорлар кеңесі 2015 жылдың қыркүйегінде өз арналарының 28 қыркүйекте "Санта-Барбара" сериалының тұсаукесерімен бастап, ал 3 қазан күні, жалпы сайлаудан бір күн бұрын кең экранды форматқа көшетінін хабарлады. Кейбір көрермендер арнаны түн ортасынан кейін АҚШ телесериалдарын көрсетуіне сынға алды. TVI-дің ең басты эфир уақыты тікелей бәсекелесі SIC сияқты, негізінен теленовеллалар, көрермендердің қатысуымен өтетін викториналар және реалити-шоулар сияқты өз өндірісіндегі бағдарламаларға арналған.