Кіріспе
Ми су құбырын қоршаған ядро. Периакведуктивті сұр (PAG, сондай-ақ орталық сұр деп те аталады) – мидың автономдық функциясында, мотивациялық мінез-құлықта және қауіпті күйзелістерге мінез-құлық жауабында маңызды рөл атқаратын ми аймағы. ПАГ сонымен қатар төмен түсетін ауырсынуды бақылаудың негізгі орталығы болып табылады. Онда ауырсынуды басатын энкефалин өндіретін жасушалар бар. Периакведуктивті сұр – мидың ортаңғы бөлігінің тегментуміндегі ми су құбырының айналасында орналасқан сұр зат. Ол ядро рафе магнусына проекция жасайды және төмен түсетін автономды жолдарды да қамтиды. Спинноталамус жолының сезімтал ауырсыну және температура талшықтары спиномезенцефальдық жол арқылы ПАГ-ға ақпарат жібереді (осы талшықтар омыртқадан басталып, мезенцефалон немесе мидың ортасындағы ПАГ-да аяқталады). Бұл аймақ созылмалы ауырсынумен күресетін науқастарда миды стимуляциялайтын имплантаттарды орнату үшін қолданылған.
The periaqueductal gray (PAG, also known as the central gray) is a brain region that plays a critical role in autonomic function, motivated behavior and behavioural responses to threatening stimuli. PAG is also the primary control center for descending pain modulation. It has enkephalin producing cells that suppress pain. The periaqueductal gray is the gray matter located around the cerebral aqueduct within the tegmentum of the midbrain. It projects to the nucleus raphe magnus, and also contains descending autonomic tracts. The ascending pain and temperature fibers of the spinothalamic tract send information to the PAG via the spinomesencephalic tract (so named because the fibers originate in the spine and terminate in the PAG, in the mesencephalon or midbrain). This region has been used as the target for brain stimulating implants in patients with chronic pain.
Анальгезиядағы рөлі
Мидың периакведуктивті сұр затының стимуляциясы энкефалин бөліп шығаратын нейрондарды белсендіреді, олар ми сабағындағы рафе ядроларына проекциялайды. Рафе ядроларынан бөлінетін 5 HT (серотонин) омыртқа миының дорсальды мүйізіне түседі, онда ол Ламина II-де (яғни субстанция гелатиноза) орналасқан тежегіш интернейрондармен қоздырғыш байланыстар құрайды. Белсендірілген кезде бұл интернейрондар энкефалин немесе динорфин (эндогенді опиоидты пептидтер) бөліп шығарады, олар периферияда белсендірілген ноцицепторлардан ауырсыну сигналын жеткізетін C және A дельта талшықтарының аксондарына тиісінше mu және kappa опиоидты рецепторларына байланысады. Mu опиоидты рецептордың белсендірілуі осы кіріс бірінші реттік нейрондардан P субстанциясының бөлінуін тежейді, ал ол өз кезегінде спиноталамус жолы арқылы таламустың вентролатеральды ядросына (VPL) ауырсыну сигналын жеткізетін екінші реттік нейронның белсенділігін тежейді. Осылайша, ноцицептивті сигнал ауырсыну ретінде қабылданатын қыртыстық аймақтарға, мысалы, алдыңғы цингулятты қабыққа жеткенше тежеледі. Бұл кейде ауырсынудың қақпалық бақылау теориясы деп аталады және периакведуктивті сұр затының (ПАГ) электрлік стимуляциясы дереу және күшті анальгезияға әкелетінімен расталады. Периакведуктивті сұр заты сонымен қатар ауырсынумен байланысты мазасыздық тудыратын бейнелерді қарау арқылы да белсендіріледі. Алдыңғы цингулятты қабық ауырсынуға эмоционалдық жауап беруге, соның ішінде әлеуметтік немесе эмоционалдық ауырсынуға жауапты деп есептеледі. Бұл аймаққа ноцицептивті сигнал беруді азайту жалпы ауырсыну сигналын ғана емес, сонымен қатар ауырсынуға сезімталдықты да азайтады. Бұдан әрі, mu опиоидты рецепторларын белсендіру эмоционалдық ауырсынуға "анальгетикалық" әсер етеді деп көрсетілген.
Қорғаушылық мінез-құлықтағы рөлі
Дорсальды ПАГ нейрондары әртүрлі қорғаныс мінез-құлқы кезінде белсендіріледі. ПАГ-ның арқалық және бүйірлік бөліктерін стимуляциялау мұздай қозғалмауға, жүгіруге, секіруге, тахикардияға, қан қысымының және бұлшық ет тонусының жоғарылауына сипаттама берілген қорғаныс реакцияларын шақыруы мүмкін. Керісінше, қаудальды-жанама ПАГ-ны стимуляциялау қозғалмайтын, босаңсқан позаға, яғни тыныштыққа әкелуі мүмкін, ал оны тежеу локомоторлық белсенділікті арттырады. Қаудальды-жанама ПАГ-ның зақымдануы шартты мұздауды күрт азайтуы мүмкін, ал арқалық бөлігінің зақымдануы туа пайда болған қорғаныс мінез-құлқын азайтады, жануарды дерлік "жайратқандай" етеді.
Репродуктивті мінез-құлықтағы рөлі
ПАГ нейрондары эндорфиндер мен опиатты анальгетиктермен қоздырылады. Сонымен қатар, ол гипоталамустың вентромедиалдық ядросынан жүретін жол арқылы әйелдердің жыныстық мінез-құлқында (lordosis мінез-құлқына қараңыз) маңызды рөл атқарады.
Аналық мінез-құлықтағы рөлі
ПАГ аналық мінез-құлыққа тікелей қатысты болуы мүмкін. ПАГ-да вазопрессин және окситоцин рецепторларының жоғары концентрациясы байқалады, сондай-ақ ол орбитофронтальді қабықпен тікелей байланысқа ие, бұл ПАГ-ның аналық сүйіспеншіліктегі рөлін ойнауы мүмкін. Орбитофронтальді қабық жағымды көріністерге, сезімге және иіс сезуге жауап ретінде белсендіріледі. Оның реакциясы стимуляцияның қарқындылығынан гөрі оның жағымдылығына байланысты. Осы орайда, оның белсенділігі аналық сүйіспеншілікке тән жағымды эмоциялардың бір қырын көрсетеді.