Карлштейн қалысы: Карл IV негізін салған готикалық сарай

Кіріспе

Чехиядағы готикалық қамал Карл IV негізін қалады. Карлштейн қамалы (; Burg Karlstein) – Чехиядағы қамал. Бұл 1348 жылы король Карл IV құрған ірі готикалық қамал. Қамал Императорлық регалияларды, Богемия патшалық жүзік тастарын, қасиетті реликвияларды және басқа да патшалық қазыналарды сақтау үшін пайдаланылды. Карлштейн елдегі ең танымал және көп келінетін қамалдардың бірі.

Орналасқан жері

Карлштейн замкі Праганың оңтүстік-батысында, Орталық Богемия облысының Берун ауданында, сол аттас базар қаласының үстінде орналасқан.

Туризм

Карлштейн – Чехиядағы ең танымал және ең көп баратын қамалдардың бірі. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, ол жылына 200 000-нан астам келушіні қабылдап, ең көп саяхатталатын 5-ші қамал болды.

Тарих

1348 жылы салынған құрылыс жұмыстарын кейін Карлштейннің бурграфы Витус Битов басқарды, бірақ құрылысшының өзі туралы ешқандай жазба қалмаған. Кейбір тарихшылар бұл ғимаратты Матиас Аррас салғанын болжайды, бірақ ол 1352 жылы қайтыс болған еді. Мүмкін, прогрессивті және тапқыр сәулетші болмаған, императордың идеялары мен талаптарынан туындаған күрделі техникалық мәселелерді шеберлікпен және қажетті математикалық дәлдікпен шешкен дарынды инженер болған. Оның орнына, Киелі Рим императоры Карл IV жеке құрылыс жұмыстарын және ішкі әрлеуді қадағалады. Құрылыс шамамен жиырма жылдан кейін, 1365 жылы аяқталды, сол кезде қазынаның "жүрегі" – Ұлы мұнарадағы Қасиетті Крест капелласы – киеленді. Гусит соғыстары басталғаннан кейін, 1421 жылы императорлық регалиялар эвакуацияланып, Венгрия арқылы Нюрнбергке жеткізілді. 1422 жылы қамалға жасалған шабуыл кезінде гусит шабуылдаушылары биологиялық қару қолданды: князь Сигизмунд Корыбут катапульталар арқылы өлі (бірақ обамен ауырмаған) денелерді және 2000 керуен жүктің шөптерін қабырғаларға лақтырып жіберді, бұл қорғаушылар арасында инфекция таратуға мүмкіндік берді. Кейіннен богемиялық тәжіндегі құнды бұйымдар қамалға қайта әкеліп, шамамен екі ғасыр бойы сақталды, кейбір қысқа үзілістермен. Қамал бірнеше реконстркциялардан өтті: 1480 жылдан кейін кеш готикалық стильде, 16 ғасырдың соңында Ренессанс стилінде. 1487 жылы үлкен мұнара өрттен зардап шекті және 16 ғасыр бойы бірнеше өзгерістер енгізілді. 1619 жылы отыз жылдық соғыс кезінде тәж кигізу регалиялары мен мұрағат Прагаға әкелінді, ал 1620 жылы қамал Фердинанд II-ге, Киелі Рим императорына тапсырылды. 1648 жылы шведтер басып алғаннан кейін, қамал құлдырап қалды. Соңында, 1887 және 1899 жылдар аралығында Йозеф Мокер нео-готикалық реконструкция жүргізіп, қамалға қазіргі келбетін берді. Жақын жердегі ауыл қамал салынысымен бірге құрылып, Гусит соғыстарынан кейін Буда деп аталғанға дейін оның атын сақтап келді. 18 ғасырда Будняны деп аталған ол Поучникпен біріктіріліп, Карлштейн деп аталды. Жақын жерде қамалдың атымен аталатын гольф клубы бар.

Founded in 1348, the construction works were directed by the later Karlštejn burgrave Vitus of Bítov, but there are no records of the builder himself. Some historians speculate that Matthias of Arras may be credited with being the architect, but he had already died by 1352. It is likely that there was not a progressive and cunning architect, but a brilliant civil engineer who dexterously and with a necessary mathematical accuracy solved technically exigent problems that issued from the emperor's ideas and requests. Instead, Holy Roman Emperor Charles IV personally supervised the construction works and interior decoration. Construction was finished nearly twenty years later in 1365 when the "heart" of the treasury – the Chapel of the Holy Cross situated in the Great tower – was consecrated. Following the outbreak of the Hussite Wars, the Imperial Regalia were evacuated in 1421 and brought via Hungary to Nuremberg. In 1422, during the siege of the castle, Hussite attackers used biological warfare when Prince Sigismund Korybut used catapults to throw dead (but not plague infected) bodies and 2,000 carriage loads of dung over the walls, apparently managing to spread infection among the defenders. Later, the Bohemian crown jewels were moved back to the castle and kept there for almost two centuries, with some short breaks. The castle underwent several reconstructions: in late Gothic style after 1480, in Renaissance style in the last quarter of the 16th century. In 1487, the big tower was damaged by fire and during the 16th century there were several adaptations. During the Thirty Years' War in 1619, the coronation jewels and the archive were brought to Prague, and in 1620, the castle was turned over to Ferdinand II, Holy Roman Emperor. After having been conquered in 1648 by Swedes, it fell in disrepair. Finally, a neo Gothic reconstruction was carried out by Josef Mocker between 1887 and 1899, giving the castle its present look. The nearby village was founded during the construction of the castle and bore its name until it was renamed to Buda in the wake of the Hussite Wars. Renamed to Budňany in the 18th century, it was merged with Poučník and called Karlštejn. There is a golf club named after the castle nearby.

Сәулет сипаттамалары

Қала Кнежи Хора төбесінің оңтүстік жағында, одан тар ойыспен бөлініп салынған. Бірінші қақпа – екі қабатты, биік жантайлы шатыры бар төртбұрышты мұнара, батыс беткейіндегі ордың үстінде тұрды. Ол қамалдың ішкі жағына кішкентай қақпа арқылы жалғастырылды. Қамалдың ортасында қорғанмен қоршалған бастион орналасқан. Екінші қақпа Бурграф үйінің ауласына алып шықты. Екі кіреберіс те көтергіш көпірлермен жабылатын болған. Бурграф үйі Карлштейн қалашығын құрады, ол екі метр енді қамалмен бекітілген, ал Құдық мұнарасы одан сәл төмен тұрды. Бургравиаттың қамалында үшінші қақпа салынған – ішкі қамалға кіретін басты кіреберіс. Қаланың негізгі бөлігі үш деңгейлі үш бөліктен тұрды, әр деңгей әртүрлі маңызға ие болды. Ең төменгі деңгейде Император сарайы, одан жоғары Мариан мұнарасы және ең биігінде Үлкен мұнара тұрды. Сарай – бір бөліктен тұратын ғимарат, шамамен ені және ұзындығы, шығыс жағы жартылай цилиндрлі мұнарамен жабылған, жер астындағы жертөледен басқа, екі қабатты қабырғалы қабаттары бар; шатыр астындағы үшінші қабат жартылай ағаштан салынған. Жер беті аулаға ашық, ал қалған бөлігі астық сақтауға арналған. Бірінші қабатта үш бөлме орналасқан, ең үлкені – орталық бөлме, сонымен қатар «Шыныққандар залы» деп аталды. Император сарайдың екінші қабатында тұрды, қабат өзін-өзі ұстап тұратын қабырғалармен төрт бөлмеге бөлінген. Үшінші қабатқа спиральді баспалдақпен көтерілуге болады, онда 16 ғасылдың жазбасына сәйкес «императрица және оның сүйікті әйелдері» тұрды. Екінші және үшінші қабаттардың орналасуы мен жабдықталуы шамамен бірдей болды: шығыс жағында жатын бөлмелер, содан кейін қабылдау бөлмесі, зал және батыстағы бөлмелер. Биік және жеке бекітілген Үлкен мұнараның орталық бөлігі – қалың қабырғалы Қасиетті Крест шіркеуі, оның басқа еш жерде ұқсас тұжырымдамасы жоқ. Шіркеудің қауіпсіздігі үшін, әр кілті жеке күзетілген он тоғыз кілті бар төрт есіктің артында мемлекеттік мұрағаттың құнды құжаттары мен мемлекеттік биліктің символдары – Императорлық регалиялар, кейіннен Чехия Коронасы сақталды. Құдық мұнарасы, қамалдың логистикалық орталығы болғандықтан, қамалдың ең бірінші салынған бөлігі болды. Тау-кеншілер Кутна-Хора қаласынан шақырылды, бірақ құдық 700 метр тереңдікке жеткеніне қарамастан су табылған жоқ. Сондықтан жер астынан су әкелу үшін арна қазылды, нәтижесінде бірнеше айға жететін су бағанасы пайда болды. Су қоймасын жылына екі рет суды құйылатын қақпақ арқылы қолмен толтыру қажет болды. Су көзінің болмауы қамалдың стратегиялық осалдығын ескере отырып, жер асты арнасының бар екені тек император мен бурграфқа ғана белгілі мемлекеттік құпия болды. Оның бар екеніне тағы бір білетін адамдар – тау-кеншілер, бірақ құрылыс аяқталғаннан кейін олар қамалдан шыққанда қырғынға ұшырап, ешкім тірі қалған жоқ.

The castle was built upon a promontory from the south side of Kněží Hora hill, divided from it by a narrow sag. The first gate, a square, two storey tower with a tall hip roof, stood above a moat at the western slope of the promontory. It was connected with the rampart traverse by means of a small portal. The traverse was protected by battlement and divided by a covered bastion in the middle. The second gate led to the Burgrave House courtyard. Drawbridges closed both entrances. The Burgrave House formed the Karlštejn settlement, it was fortified with a two meters wide rampart, the Well Tower stood slightly lower. In the burgraviate's rampart a third gate was staved – the main entrance into the inner castle. The core of the castle consisted of three parts placed on three levels differentiated terraces; every level express different importance. On the lowest terrace there stood the Imperial Palace, above it there was the Marian Tower and the Big Tower stood the highest. The Palace is a single tract building, about wide and long, closed in the east by a semi cylinder tower, had – aside of the cellar dug in the rock – the ground floor and two walled floors; the third floor under the roof was built from half timbered work. The ground space is open to the courtyard, the rest was occupied by a granary. Three rooms form the first floor; largest is the central room, the so called Knight Hall. The emperor inhabited the second floor of the palace; the floor was divided into four rooms by self supporting partitions. A spiral staircase connected it with the third floor in which – according to the record from the 16th century – there was a residence of the "empress with her female retinue". The layout and equipment of the second and third floor was approximately the same: bedrooms on the eastern side, then the stateroom, a hall and the rooms in the west. The central area of the high and separately fortified Big Tower, with walls thick, is the Chapel of the Holy Cross; it has no analogy in concept elsewhere in the world. In the safety of the chapel, behind four doors with nineteen locks to each key was guarded independently, the valuable documents of the state archive were kept along with the symbols of the state power – the Imperial Regalia, later the Czech Crown Jewels. The Well Tower, being the logistical centerpiece the castle could not function without, was the first part of the castle to be built. Miners were brought in from the mining town of Kutná Hora, however, water was not encountered even after the depth of the well was , well below the level of the nearby Berounka river. An underground channel was therefore excavated to bring in water from a nearby stream, yielding a water column of , sufficient to last for several months. The reservoir had to be manually refilled roughly twice a year by opening a floodgate. Considering the significant strategic weakness incurred to the castle by the lack of an independent water source, the existence of the underground channel was a state secret known only to the Emperor himself, and the burgrave. The only other persons aware of its existence were the miners, who were however allegedly massacred on their way from the castle after the construction, leaving no survivors.

Қызықты деректер

Аустралияның Солтүстік территориясындағы Батчелор қаласында чех иммигранты сарайдың кішкентай көшірмесін жасаған.