Кіріспе

Регрессиялық модельде сызықтық тәуелділік жағдайы

Статистикада, көп сызықтылық немесе сызықтық байланыс – бұл регрессиялық модельдегі болжамдардың сызықтық тәуелділікте болу жағдайы. Толық көп сызықтылық – болжам айнымалыларының нақты сызықтық қатынасы бар жағдайды білдіреді. Толық сызықтық байланыс болғанда, жобалау матрицасы толық рангдан төмен болады, сондықтан момент матрицасын кері қайтару мүмкін емес. Бұл жағдайда регрессия параметрлерінің бағалаулары дұрыс анықталмайды, себебі теңдеулер жүйесінде шексіз көп шешім бар. Толық емес көп сызықтылық – болжам айнымалыларының дерлік нақты сызықтық қатынасы бар жағдайды білдіреді. Көптеген адамдардың ойынша, Гаусс-Марков теоремасы және ең кіші квадраттарға ең көп қолданылатын максималды ықтималдық негіздемесі тәуелді болжамдар арасындағы кез келген байланыс құрылымына сүйенбейді (бірақ толық сызықтық байланыс кейбір бағдарламалық құралдарда проблема тудыруы мүмкін). Регрессиялық талдаудың бөлігі ретінде сызықтық байланыстағы айнымалыларды жоюдың ешқандай негізі жоқ, және мұндай әрекет ғылыми бұрмалаушылық болып табылуы мүмкін. Эконометристер мен статистиктер толық емес көп сызықтылықты "микронумерозиттілік" деп әжуалы түрде атап, бұл тек жеткіліксіз үлгі көлемімен жұмыс істегенде ғана проблема екенін көрсетеді. Толық сызықтық байланыстың тағы бір жалпы себебі – өте кең деректер жиынтықтарымен (көп айнымалылары бар, бірақ аз бақылаулары бар) жұмыс істегенде ең кіші квадраттарды қолдануға тырысу. Мұндай жағдайларда мағыналы нәтижелер алу үшін Байес иерархиялық модельдеу сияқты жетілдірілген деректерді талдау әдістері қажет.

Сандық мәселелер

Кейде айнымалылар дерлік коллинеар болады. Мұндай жағдайда матрицаның кері матрицасы болады, бірақ ол нашар шартталған. Компьютерлік алгоритм шамамен кері матрицаны есептеуге тырыса алады немесе тырыспауы мүмкін; егер тырысса да, нәтижесінде алынған кері матрицада үлкен дөңгелектеу қателіктері болуы мүмкін. Матрицаның нашар шартталғандығын өлшеудің стандартты шарасы – шарт индексі. Бұл матрицаның кері есептелуінің шекті дәлдіктегі сандармен сандық тұрақтылығын анықтайды, сондай-ақ бастапқы матрицадағы шағын өзгерістерге есептелген кері матрицаның сезімталдығын көрсетеді. Шарт саны – жобалау матрицасының ең жоғары сингулярлық мәнін ең төменгі сингулярлық мәнге бөлу арқылы есептеледі. Коллинеарлы айнымалылар контекстінде, дисперсиялық инфляция факторы – нақты бір коэффициент үшін шарт саны болып табылады.