Кіріспе

Аралас бастамалық адам-компьютерлік жүйелерді жобалау, әзірлеу және іске қосу. Адамға бағытталған есептеу (АБЕ) аралас бастамалық адам-компьютерлік жүйелерді жобалау, әзірлеу және іске қосуды зерттейді. Ол адамдарды түсіну және есептеу артефактілерін жобалаумен айналысатын бірнеше ғылымдардың бірігуінен пайда болды. Адамға бағытталған есептеу адам-компьютерлік өзара әрекеттесу және ақпараттық ғылыммен тығыз байланысты. Адамға бағытталған есептеу көбінесе технологияны қолдану жүйелері мен тәжірибесімен айналысса, адам-компьютерлік өзара әрекеттесу эргономикаға, есептеу артефактілерінің пайдалануына және ақпараттық ғылым ақпаратты жинау, өңдеу және қолдану тәжірибесіне көбірек назар аударады. Адамға бағытталған есептеуді зерттеушілер мен мамандар әдетте компьютерлік ғылым, адам факторы, социология, психология, когнитивтік ғылым, антропология, коммуникацияны зерттеу, графикалық дизайн және өнеркәсіптік дизайн сияқты бір немесе бірнеше ғылымнан шығады. Кейбір зерттеушілер адамдардың есептеу технологияларын қабылдау және оның шамасында өмірлерін ұйымдастыру жолдарына назар аудару арқылы жеке тұлғалар және әлеуметтік топтар ретінде адамдарды түсінуге баса назар береді. Ал басқалары жаңа есептеу артефактілерін жобалау және дамытуға көңіл бөледі.

Мультимедиялық өндіріс

Мультимедиялық өндіріс – медианы жасауға бағытталған адамның қызметі. Мысалы, фотосуретке түсіру, аудио жазу, ремикс жасау сияқтылар. Адамға бағытталған мультимедияда (АБМ) медиа өндірісінің барлық аспектілеріне адам тікелей қатысуы керек. Мультимедиялық өндірістің екі негізгі ерекшелігі бар. Біріншісі – мәдени және әлеуметтік факторлар. АБМ өндіріс жүйелері мәдени айырмашылықтарды ескеріп, олар қолданылатын мәдениетке сәйкес жобалануы тиіс. Екіншісі – адамның қабілеттерін ескеру. АБМ өндірісіне қатысатын адамдар өндіріс процесіндегі тапсырмаларды орындауға қабілетті болуы керек. Адамға бағытталған мультимедия (АБМ) саласы әртүрлі медиа түрлерін – фотосуретке түсіру, аудио жазу және ремикстеу сияқтыларын құру мен дамытуға арналған. АБМ-ді ерекшелендіретін нәрсе – өндіріс процесінде адамның белсенді қатысуына баса назар аудару. Бұл, АБМ жүйелерін нақты мәдени контекстке бейімдеу үшін мәдени айырмашылықтарды ескеру қажеттігін білдіреді. Сонымен қатар, АБМ өндірісінде табысқа жетудің кілті – адамның мүмкіндіктерін тану және тиімді пайдалану болып табылады; бұл белсенді қатысуға мүмкіндік береді және өндірістік тапсырмалардың тиімді орындалуын қамтамасыз етеді.

Мультимедиялық талдау

Мультимедиялық талдау – адамның іс-әрекеті мен әлеуметтік мінез-құлқының автоматты талдауын қамтитын HCM қолданбаларының бір түрі. Оның кәсіби, ойын-сауық және жеке салаларда адамдар арасындағы қарым-қатынасты жеңілдету және жақсарту, сондай-ақ ақпаратқа қол жеткізуді және оны іздеуді ұлғайту сияқты кең ауқымды қолданылу мүмкіндіктері бар. Адамға бағытталған мультимедиядағы (ХСМ) мультимедиялық талдау саласы адамның іс-әрекеті мен әлеуметтік мінез-құлқының автоматты талдауын қамтиды. Бұл қолдану саласы кәсіби, ойын-сауық және жеке жағдайларда жеке адамдар арасындағы байланысты жақсарту және ақпаратқа қол жеткізуді арттыру сияқты көптеген салаларды қамтиды. Мультимедиялық талдаудың мүмкіндіктері мол, себебі ол қарапайым жіктеуден асып, адам мінез-құлқының күрделі нюанстарын түсінуге мүмкіндік береді. Осы арқылы жүйе функционалдығын жақсартуға болады және қолданушыларға жақсартылған тәжірибе ұсынылады.

Мультимедиялық өзара іс-қимыл

Мультимедиялық өзара әрекеттесуді АІТ-ның өзара әрекеттесу саласы деп қарастыруға болады. Адамдардың бір-бірімен қалай және не үшін өзара әрекеттесетінін түсіну ең маңыздысы, осылайша біз осындай байланысты жеңілдететін жүйелер құрастыра аламыз және адамдар компьютерлермен табиғи түрде өзара әрекеттесе алады. Табиғи өзара әрекеттесуге қол жеткізу үшін, әртүрлі мәдени фондардың болуы мүмкін екенін ескере отырып, мәдени айырмашылықтар мен әлеуметтік контекстті ең алдымен қарастыру қажет. Мысалы, мынадай жағдайларды қарастыруға болады: өзара әрекеттесу физикалық ортада жүзеге асатын және нақты уақыт режимінде болатын бетпе-бет байланыс; өзара әрекеттесу физикалық тұрғыдан қашықта болса да, нақты уақыт режимінде сақталатын компьютер арқылы жүзеге асырылатын байланыс; және дереу SMS, электрондық пошта сияқты нақты уақыт режимінде болмайтын компьютер арқылы жүзеге асырылатын байланыс.

Адамға бағытталған жобалау процесі

Адамға бағытталған жобалау процесі – жобалауда қолданылатын мәселелерді шешу әдісі. Бұл процесс, ең алдымен, пайдаланушымен бірге сезімдесуді, өнімнің мақсатты аудиториясын білуді және олардың қажеттіліктерін түсінуді қамтиды. Сезімдесу, зерттеуге және мақсатты аудиторияға нақты сұрақтар қойып, қолдағы өнімге қатысты олардың мақсаттарын тереңірек түсінуге әкеледі. Бұл зерттеу кезеңі өнім нарығындағы дизайн мүмкіндіктерін табу үшін бәсекелестерді талдауды да қамтиды. Дизайнер өнім дизайны үшін пайдаланушы және нарық туралы деректерді жинағаннан кейін, идея табу сатысына көшеді, онда эскиздер мен сымдық схемалар (wireframes) арқылы дизайн шешімдерін ойлап табады. Сымдық схема (wireframe) – ақпараттық архитектураға, кеңістікті бөлуге және контенттік функционалдыққа бағытталған пайдаланушы интерфейсінің цифрлық немесе физикалық бейнесі. Сәйкесінше, сымдық схемада әдетте түстер мен графика болмайды және интерфейстің жоспарланған функционалдығына ғана назар аударылады. Адамға бағытталған жобалау процесін аяқтау үшін екі соңғы қадам бар. Сымдық схема жасау немесе эскизден кейін дизайнер әдетте қағаз эскиздерін немесе төмен сапалы сымдық схемаларды жоғары сапалы прототиптерге айналдырады. Прототиптеу дизайнерге өз дизайн идеяларын одан әрі зерттеуге және жалпы дизайн тұжырымдамасына назар аударуға мүмкіндік береді. Өз дизайнының жоғары сапалы прототипін жасағаннан кейін дизайнер пайдаланушылық сынақтан өткізе алады. Бұл өнімнің мақсатты аудиториясын көрсететін қатысушыларды тартады және оларды нағыз өнімді пайдаланып жатқандай прототип арқылы өткізеді. Пайдаланушылық сынақтың мақсаты – дизайнды жақсарту қажет болатын кез келген мәселелерді анықтау және нағыз пайдаланушылардың өніммен қалай өзара әрекеттесетінін талдау. Тиімді пайдаланушылық сынақ жүргізу үшін пайдаланушылардың мінез-құлқы мен шешімдері туралы жазбалар жасау және пайдаланушы прототипті пайдаланған кезде ойларын айтуын қадағалау қажет.

Академиялық бағдарламалар

Адамға бағытталған есептеулерге қызығушылық арта түскендіктен, көптеген университеттер магистрлер мен бакалаврлар үшін HCC зерттеулері мен оқуына арналған арнайы бағдарламалар ашты.

Пайдаланушы интерфейсінің дизайнері

Пайдаланушы интерфейсінің дизайнері – технология, танымдық ғылым, адам-компьютерлік өзара әрекеттесу, оқу ғылымдары, сондай-ақ психология және социология салаларында тиісті білімі немесе жоғары деңгейдегі тәжірибесі бар адам. Пайдаланушы интерфейсінің дизайнері пайдаланушыға бағытталған дизайн әдістемелерін және икемді әзірлеу процестерін жасайды және қолданады, бұл процестер интерактивті бағдарламалық қамтамасының жалпы қолдануға ыңғайлылығын қамтиды, сонымен қатар өзара әрекеттесу дизайны мен фронтенд-девелопментке баса назар аударады.

Ақпараттық архитектор (АА)

Ақпараттық архитекторлар негізінен пайдаланушылар мен бизнес қажеттіліктерін түсінуге жұмыстейді, осы қажеттіліктерді ең жақсы қанағаттандыру үшін ақпаратты ұйымдастырады. Атап айтқанда, ақпараттық архитекторлар жобалық командада техникалық және шығармашылық даму арасындағы маңызды байланыс ретінде әрекет етеді. Ақпараттық архитектураның қызығушылық салаларына іздеу жүйелері, метадеректер және таксономия кіреді.

NASA/Ames есептеу ғылымдары бөлімі

NASA/Ames Computational Sciences Division-дегі Адамға бағытталған есептеу (HCC) тобы Haughton Mars Project (HMP) мүшесі ретінде Haughton-да зерттеулер жүргізеді. Аналогты зерттеу арқылы Марста қалай өмір сүретініміз бен қалай жұмыс істейтінімізді анықтау мақсатында. HMP/Carnegie Mellon University (CMU) далалық робототехникалық тәжірибелері – HCC ғалымдарға көмектесетін роботтарға қатысты мүмкіндіктерді анықтау үшін Haughton-дағы HMP/CMU далалық робототехникалық зерттеу бағдарламасы бойынша зерттеушілермен бірлесіп жұмыс істейді. Осы жобаның зерттеушілері траверстердегі жұмысты құжаттаған параллель зерттеу жүргізді. Адамдарды, олардың құрал-жабдықтарын және жұмыс ортасын көрсететін құралды пайдалана отырып, симуляциялық модуль құрылды. Бұл модуль Марстағы далалық жұмыста ғалымдарға көмектесетін роботтың жартылай басқарушысы ретінде қызмет етеді. Адам, есептеу және ортаны ескере отырып, HCC саласындағы теория мен техникалар басшылыққа алынады. "Адамның ғарыш кеңістігін зерттеу этнографиясы" – HCC зертханасы ғылыми далалық жұмыстардың этнографиялық зерттеуін жүргізеді, бұл зерттеу ғалымның далалық жағдайдағы өмірінің барлық аспектілерін қамтиды. Бұл зерттеуге Haughton-да қатысушы ретінде бақылау жасау және HCC зертханасының тәжірибесі туралы жазу кіреді. HCC зертханасы адамдардың уақытын, кеңістігін және заттарын қалай ұйымдастыратынын, сондай-ақ мақсаттарына жету үшін бір-бірімен қалай байланыс жасайтынын анықтауға тырысады. Осы зерттеуде HCC зертханасы оқу және түсініктерді өзгертуге баса назар аударады.

Аризона мемлекеттік университетінің танымдық барлық жерде бар есептеу орталығы (CUbiC)

Адамға бағытталған есептеу принциптеріне негізделген Аризона мемлекеттік университетінің Танымдық Жүйелі Есептеу орталығы (CUbiC) көмекші, оңалту және денсаулық сақтау салаларындағы қолданбаларды әзірлейді. 2001 жылы Сетураман Панчанатан құрған CUbiC зерттеулері мультимедиалық есептеудің үш негізгі саласын қамтиды: сезімталдық және өңдеу, тану және үйрену, өзара әрекеттесу және тарату. CUbiC трансдисциплинарлық зерттеулерге ерекше мән береді және технологияны жобалау мен дамыту процесінде адамды орталыққа қояды. Мұндай технологиялардың мысалдары ретінде, көру қабілеті төмен студенттерге сабақтағы ақпаратды қабылдауға және жазбалар жасауға көмектесетін Note Taker құрылғысы, сондай-ақ, көру қабілеті нашар адамдарға сезімталдық арқылы бет-әлпетті жеткізетін VibroGlove құрылғысын атауға болады. 2016 жылы CUbiC зерттеушілері "Адамға бағытталған мультимедиалық есептеу" деп аталатын жаңа парадигманы ұсынды, ол Адамға бағытталған есептеуге (HCC) жақын және пайдаланушының қажеттіліктерін, ерекшеліктерін, мінез-құлқын, соның ішінде когнитивтік қабілеттерін және дағдыларын түсінуге бағытталған, бұл өз кезегінде жеке тұлғаға арналған технологияларды жобалауға мүмкіндік береді. Адамға бағытталған мультимедиалық есептеу HCC-нің мультимедиалық талдау және өзара әрекеттесу аспектілерін күшейтеді, нәтижесінде, технологиялар жаңа пайдаланушыларға бейімделуге қабілетті болады, тіпті олар нақты бір адам үшін жасалған болса да.