Кіріспе
Норвегия монархының ресми резиденциясы – Ослодағы Корольдік сарай (Slottet немесе Det kongelige slott). Ол 19 ғасырдың бірінші жартысында Францияда туған, Норвегия және Швеция королі болған Карл III Иоанн үшін Норвегиядағы резиденция ретінде салынған. Бүгінде сарай қазіргі Норвегия монархының ресми резиденциясы, ал тәж мұрагері Ослоның батысындағы Аскердегі Скаугумда тұрады. Сарай Ослоның орталығындағы Карл Йоханс көшесінің соңында орналасқан және алдындағы Сарай алаңымен қоршалған Сарай саябағына іргелес жатыр.
The Royal Palace (Slottet or Det kongelige slott) in Oslo was built in the first half of the 19th century as the Norwegian residence of the French born King Charles III John, who reigned as king of Norway and Sweden. The palace is the official residence of the current Norwegian monarch while the Crown Prince resides at Skaugum in Asker west of Oslo. The palace is located at the end of Karl Johans gate in central Oslo and is surrounded by the Palace Park with the Palace Square in the front.
Тарих
Сарай құрылысы аяқталғанға дейін Норвегия патшалығы Палетте тұрды – Кристианиядағы бай саудагер Бернт Анкердің 1805 жылы патша резиденциясы ретінде пайдалану үшін мемлекетке сыйлаған әсем қалалық үй. Даниямен одақтың соңғы жылдары Палет Норвегияның вице-корольдеріне тиесілі болды, ал 1814 жылы тәуелсіз Норвегияның тұңғыш патшасы Кристиан Фредерик оны пайдаланды. Бернадот әулетінен шыққан Карл III Джон патшалыққа мұрагер ретінде және кейіннен Норвегия астанасына жиі сапарлары барысында патша ретінде онда тұрды.
Құрылыс
1821 жылы Карл Джон Кристианияның батыс жағындағы тұрақты патша сарайының орнын таңдап, ғимаратты жобалауды офицер және тәжірибесіз сәулетші, Данияда туған Ханс Линстоуға тапсырды. Парламент 150 000 спесиедалерлік жоспарланған шығынды, мемлекеттік облигацияларды сату арқылы қаржыландырылатынын бекітті. Жұмыс 1824 жылы басталды, ал 1 қазан күні 1825 жылы Карл Джон болашақ сарай шіркеуінің алтарының астына негізгі тасты салды. Линстоу бастапқыда тек екі қабатты ғимаратты, ал негізгі фасадының екі жағынан да қанаттары бар жоспарлаған. Құрылыстың қымбатқа түсуі бюджеттен асып кетті, сондықтан 1827 жылы құрылыс тоқтатылып, 1833 жылы қайта басталды. Осы уақыт аралығында Стортинг корольдің екі корольдігі арасындағы жақынырақ одақ құруға бағытталған таныс емес әрекеттеріне наразылық ретінде қосымша қаржы беруден бас тартты. 1833 жылы Линстоу қанаттары жоқ, бірақ үшінші қабаты бар, арзан жоба ұсынды. Корольмен қарым-қатынастың жақсаруы Стортингтің құрылысты аяқтау үшін қажетті қаражатты бөлуіне мүмкіндік берді. Шатыр 1836 жылы жабылды, ал интерьер 1840 жылдардың соңында аяқталды.
Патша сарайының шіркеуі
Патша сарайының 1844 жылы қасиеттелген жеке капелласы бар. Норвегия шіркеуі онда өткізілетін діни қызметтерге жауапты. Бұл жерде Норвегия патшалық отбасының көптеген маңызды шаралары, мысалы, патшалық крещение және конформация рәсімдері өтеді. Сондай-ақ, шіркеу музыкасы мен камералық музыка концерттері де ұйымдастырылады.
Бернадот әулеті кезінде
Патша Карл Джон 1844 жылы қайтыс болғанға дейін өз сарайында тұру бақытын көрмеді, ал оның алғашқы тұрғындары оның ұлы Оскар I және оның патшайымы Жозефина болды. Бірақ көп ұзамай патша отбасына кеңірек жайлау қажет екені анықталды, сондықтан баққа қараған қанаттары кеңейтілді. 1849 жылы салтанатты түрде ашылғанға дейін 1833 жылы алынып тасталған орталық колоннада қайта орнатылып, уақытша тік шатыр әсем әрі қымбат жалпақ шатырмен ауыстырылды. Келесі Бернадот патшалары Карл IV және Оскар II Кристианиядағы патша сарайын пайдалануын жалғастырды, бірақ көп уақытын Стокгольмде өткізді. Король Оскардың әйелі, Нассаулық София, жазда Норвегияда болуды ұнатты, бірақ денсаулығы үшін көбінесе Швеция шекарасына жақын Скиннарбьол елді мекенінде демалды. Оскар II 1905 жылы, Швециямен одақтардың таратылған жылы сарайда болған жоқ, бірақ оның ұлы, сол кездегі тәж мұрагері Густав, одақты сақтап қалу үшін екі қысқа сапар жасады.
Патшаның тұрақты резиденциясы
Бернадоттар әулеті 1905 жылы Норвегия тағынан бас тартып, оның орнына Данияның ханзадасы Карл келді. Ол толық тәуелсіз Норвегияның патшасы болып сайланғанда Хакон VII есімін қабылдады. Хакон сарайды тұрақты түрде пайдаланған алғашқы монарх болды, сондықтан ол, королева Мод және тәж мұрагері Олав көшіп келгенге дейін сарай екі жыл бойы жөнделді. Король Хакон Ослодағы Норвегия Конституциясы күнін мерекелеу кезінде сарай балконынан балалар шеруін қарсы алған алғашқы монарх болды. Сондай-ақ, 1905 жылы Король Хакон VII Мемлекеттік кеңеспен апталық кездесулер дәстүрін енгізді, бұл дәстүр бүгінге дейін сақталып келеді және кездесулер әрқашан патшаның тағы орналасқан сарайдың Кеңес залында өтеді.
Жаңғырту және көпшілікке қолжетімділік
1957 жылдан 1991 жылға дейін патша Олав V билік еткен кезде жөндеуге қаражат жеткіліксіз болды, бірақ нашар салынған бастапқы құрылымға мұндай жөндеу аса қажет еді. Сондықтан патша Олав көбінесе Скаугум мен Бигдой корольдік жыл басында тұратын, бірақ 1968 жылы ұлы, Таңдаулы ханзада Харальд пен оның әйелі, Таңдаулы ханзада Соняға Скаугумді үйлену сыйлығы ретінде берген соң сарайға көшіп келді. Патшалық таққа отырғаннан кейін көп ұзамай Харальд V патша сарайында кең ауқымды жөндеу жұмыстарын бастады. Statsbygg компаниясы жүзеге асырған жөндеу және жақсарту жұмыстарына жаңа өрт дабылы жүйелері, жаңа жуынатын бөлмелер, ас үйлер, кеңселерді салу және сарайдың жалпы құрылымын қайта жаңарту кірді. Патшаны сарайды қанағаттанарлық жағдайға келтіру үшін қажетті қаржы мөлшері сынға түсті, тіпті оның көп бөлігі бір жарым ғасыр бұрын жасалған құрылыс ақауларын жоюға жұмсалды. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, 2001 жылы патша мен патшайым Скаугумнан сарайға көшіп келді, ал Скаугум мұрагер ханзада Хакон мен оның отбасының жаңа үйіне айналды. Сарай, Норвегиядағы барлық патшалық резиденциялар сияқты, Корольдік гвардиясымен қорғалады. 2002 жылдан бастап сарайға қоғамдық экскурсиялар ұйымдастырыла бастады, содан бері жалпы жұртшылық сарайдың жаңадан жөнделгенін және оның сұлулығын көріп тамашалай алады. Күзетшілердің күнделікті ауысымы да соңғы жылдары танымал туристік орынға айналды.
Сарай паркі
Сарай паркі (Slottsparken) – астананың ең ірі саябақтарының бірі, қаланың төңірегін қоршаған қоғамдық саябақ.
Король Соняның өнер қорасы
2017 жылы бұрынғы сарайдың жылқы шаруашылығына арналған ғимараты жаңартылып, көп мақсатты өнер орталығына айналдырылды және «Дроннинг Соня КүнстСталл» деп аталды. Бұл ғимарат өнер галереясы, мұражай және концерт залы ретінде пайдаланылады және қазір жалпы жұртқа ашық.