Кіріспе

Американдық футболда әділ ұстап алудан кейін бос тепкі жасау ережесі

Әділ ұстап алу тепкісі – американдық футболдың кәсіби және жоғары мектеп деңгейлеріндегі ереже, ол әділ ұстап алған командаға доп ұсталған жерден бос тепкі жасауға мүмкіндік береді. Тепкі орындық немесе құлау арқылы жасалуы керек, және егер ол қарсыластың қақпасының бағаналары арасынан өтіп кетсе, үш ұпайлық алаң қақпасы тепкі соққан командаға беріледі. Әділ ұстап алу тепкісі сирек кездесетін ереже саналады және оны сирек қолданады. Көптеген әділ ұстап алулар алаң қақпасының қашықтығынан тыс жерде жасалатындықтан, және әділ ұстап алуды жасаған команда допты иеленеді және бірінші мүмкіндікке ие болады, сондықтан әділ ұстап алу тепкісін жасаудың, ойынды бастауға қарағанда артықшылығы жоқ. Команда, егер ол жартылайдың соңында сағат біткен кезде әділ ұстап алуды жасаса, әділ ұстап алу тепкісін жасауға тырыса алады, себебі әділ ұстап алу тепкісіне мүмкіндік беру үшін жартылай уақытты ұзарту қажет. Кәсіби деңгейде соңғы рет 1976 жылы Сан-Диего Чарджерс командасының ойыншысы Рей Вершинг сәтті тепкі соқты. Әділ ұстап алу тепкісінің тамыры регби футболының ұпайдан соққы жасау ережесінде, ол қазіргі кезде регбидің екі негізгі түрінде де жойылған; ұқсас ереже, белгі, Австралия футболының маңызды бөлігі болып табылады.

Ереже

Fair catch kick ережесі бойынша, ойыншы сәтті fair catch жасағаннан кейін немесе kick catch-ке кедергі келтірген сияқты құқық бұзудың нәтижесінде fair catch алғаннан кейін, оның командасы допты ұстаған жерден соққы жасауға тырыса алады; Мемлекеттік жоғары мектептер қауымдастықтарының ұлттық федерациясы (NFHS) ережелері fair catch немесе fair catch алғаннан кейінгі мүмкіндікті қайта ойнау қажет болған жағдайда да соққы жасауға рұқсат береді. Соққы тікке (place kick) немесе құлатып (drop kick) жасалуы мүмкін; кәсіби деңгейде соққы жасау үшін тіреуіш қолданылмайды, бірақ жоғары мектептерде екі дюймге дейінгі биіктіктегі тіреуіштерді пайдалануға рұқсат етіледі. Егер соққы сәтсіз аяқталса, қарсы команда допты соққы жасалған жерден алады. Егер доп шектен шықпаса, қарсы команда соққыны қайтара алады. Ұлттық футбол лигасының (NFL) ережелері fair catch kick-ті тегін соққы деп санамайды. Дегенмен, екі деңгейдегі журналистер fair catch kick-ті тегін соққы ретінде сипаттайды. XFL (2020) ережелері fair catch kick-ті тегін соққыдан бөлек анықтайды. XFL ережелері бойынша fair catch kick қайтарылмайды және ойын екі команданың біреуі допты иеленгенде аяқталады; формация XFL-дің стандартты соққы формациясынан өзгеше, XFL-дің аунаушы соққы (onside kick) ережелері бойынша орындалады.

Тарих

Американдық футболдағы әділ ұстап алу соққысы регбиден бастау алды. Регбидегі ұқсас ереже, "белгіден гол", допты әділ ұстаған ойыншыға, оны ұстаған жерден қарсыласусыз бос соққы жасауға мүмкіндік берді. Регбидің екі негізгі түрі де бұл ережені жойды: регби лигасы 1922 жылы, ал регби одағы 1977 жылы осы ережені алып тастады. Австралиялық футболда бұл ереже сақталды және Австралия ойынының маңызды бөлігі болып табылады; ауада 15 метрден жоғары лақтырылған допты "әділ ұстап алу" деп атайды, ал оны ұстаған ойыншыға бос соққы беріледі. Әділ ұстап алу соққысы лига құрылғаннан бері NFL ережелерінде бар және NFHS ережелерінде де сақталып келеді. Ұлттық колледждік спорт қауымдастығы (NCAA) футболында әділ ұстап алу соққысы рұхсат етілмейді; NCAA 1950 жылы әділ ұстап алуды жойды, бірақ бір жылдан кейін қайтадан енгізді. Бірақ, әділ ұстап алу ережеге қайта оралғанда, одан кейін соққы жасау мүмкіндігі алынып тасталды.