Қақпашы – командалық спорт түрлерінде қарсыластардың гол соғуын болдырмайтын маңызды ойыншы. Ережелері, жабдықтары және қорғау шаралары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Командалық спорт түрлерінде қарсыластың гол соғуын болдырмаумен айналысатын ойыншы – көптеген командалық спорт түрлеріндегі негізгі қызмет.
Player in sports preventing the opposing team from scoring
the general position in many team sports
Гол соғуды қамтитын көптеген командалық спорт түрлерінде қақпашы (кейде қақпашы, нетминдер, GK, қақпашы немесе кипер деп аталады) – қарсыластың қақпаға соққысын тоқтату немесе ұстап алу арқылы олардың ұпай жинауына тікелей кедергі келтіретін, арнайы тағайындалған ойыншы. Мұндай позициялар банди, ринк-банди, камоги, футбол, гэльдік футбол, халықаралық ережелер футбол, флорбол, гандбол, херлинг, далалық хоккей, мұздық хоккей, роллерлік хоккей, лакросс, рингетт, ринкбол, су полосы және шинти, сондай-ақ басқа да спорт түрлерінде кездеседі. Торға гол соғумен байланысты көптеген спорт түрлерінде қақпашыға қатысты басқа ойыншыларға қолданылмайтын ережелер бар. Бұл ережелер көбінесе қақпашыны қауіпті немесе тіпті зорлық-зомбылық әрекеттердің нысанасы болудан қорғау үшін жасалады. Бұл ең айқын түрде мұздық хоккей және лакросс сияқты спорт түрлерінде көрінеді, онда қақпашылар өз денелерін ойнайтын заттың (мысалы, доп немесе шайба) соққысынан қорғау үшін ауыр қорғағыш жабдықтар мен бет маскасын киюге міндетті. Кейбір спорт түрлерінде қақпашылардың басқа ойыншылармен бірдей құқықтары болуы мүмкін; мысалы, футболда қақпашыға кез келген ойыншы сияқты допты тебуге рұқсат етіледі, бірақ ол шектеулі аймақта допты қолымен ұстауға да құқылы. Басқа спорт түрлерінде қақпашылардың оларға рұқсат етілген әрекеттерімен немесе алаңның немесе мұз айдынының аумағымен шектелуі мүмкін; мысалы, НХЛ-де қақпашылар желінің артындағы шектеулі аймақта шайбамен ойнай алмайды немесе оны қызыл сызықтан өткізе алмайды.
In many team sports that involve scoring goals, the goalkeeper (sometimes termed goaltender, netminder, GK, goalie, or keeper) is a designated player charged with directly preventing the opposing team from scoring by blocking or intercepting opposing shots on goal. Such positions exist in bandy, rink bandy, camogie, association football, Gaelic football, international rules football, floorball, handball, hurling, field hockey, ice hockey, roller hockey, lacrosse, ringette, rinkball, water polo, and shinty, as well as in other sports. In most sports that involve scoring in a net, rules apply to the goalkeeper that do not apply to other players. These rules are often instituted to protect the goalkeeper from being a target for dangerous or even violent actions. This is most apparent in sports such as ice hockey and lacrosse, where goalkeepers are required to wear special equipment like heavy pads and a face mask to protect their bodies from the impact of the playing object (e. g., a ball or puck). In some sports, goalkeepers may have the same rights as other players; in association football, for example, the keeper is allowed to kick the ball just as any other player but may also use their hands to handle the ball in a restricted area. In other sports, goalkeepers may be limited in the actions they are allowed to take or the area of the field or rink where they may be; in the NHL, for example, goalkeepers may not play the puck in the restricted areas behind the net or take the puck across the red line.
Қауымдастық футболы
Футболда әр команданың қақпашысы (GK) өз командасының қақпасын қорғайды және ойын ішінде ерекше құқықтарға ие. Қақпашының басты міндеті – доптың қақпаға енуін тоқтату. Қақпашы – командадағы допты ұстауға, лақтыруға және құтқаруға қолдары мен қолдарын пайдалана алатын жалғыз ойыншы, бірақ тек өз жазалау алаңында. Қақпашылар төрешінің және екі команданың да негізгі формасынан өзгеше, айқын түсті жейде киюі керек, сонда төреші оларды оңай тани алады. Басқа ерекше талаптар жоқ, бірақ қақпашылар әдетте қосымша қорғаныш жабдықтарын, мысалы, төселген киім киюге рұқсат етіледі. Көптеген қақпашылар қолғап киіп, қолдарын қорғайды және допты жақсы ұстауға мүмкіндік алады. Ойын алаңындағы әр ойыншы сияқты, олар да тізе сақтандырғыштар киюі керек. Қақпашыға допты ұстауға, сондай-ақ соққы беруге немесе допты қақпадан қайтаруға рұқсат етіледі. Қақпашы көбінесе қолдарын көтеріп, әуедегі биік допқа қарсы тиімді әрекет ете алады, шабуылшы баспен ойнауға тырыспас бұрын допты ойнайды. Қақпашы допты ұстаған кезде, оны тебуге немесе лақтыруға, немесе жерге қойып, аяғымен ойнауға рұқсат етіледі. Ойынның ресми ережелері қақпашының допты ұстағаннан кейін алты секунд ішінде қайта ойнатуын талап етеді; алайда, төрешілер қақпашы уақытты ысырап етуге тырыспаса, өз қалауынша әрекет етеді. Қақпашы допты бақылауға алғаннан кейін, қарсылас ойыншылар допты ойнауға тырыспауы керек және қақпашыға соққы беруге мүмкіндік беруі керек. Егер доп әуеде болса, төрешілер әдетте қорғалмаған қақпашыға артықшылық береді, егер қарсы команданың қақпашысы мен алаң ойыншысы допты бірдей таласса. 1936 жылы «Сандерленд» футбол клубының қақпашысы Джимми Торптың қазасы ойыншыларға енді қақпашыны аяғымен ұруға рұқсат етілмейтін ереженің қалыптасуына ықпал етті. Сол маусымда лигада жеңіске жеткеніне қарамастан, «Сандерлендтің» маусымы трагедиямен аяқталды. Жас қақпашы «Рокер Паркте» «Челсиге» қарсы өткен ойында арттан пас алғаннан кейін допты ұстағаннан кейін бас және кеудеге алған соққыдан қайтыс болды. Ол ойынды аяқтағанға дейін қатысты, бірақ кейін үйде құлап, төрт күннен кейін қант диабеті мен жүрек жеткіліксіздігінен, «қарсы команданың қатал әрекеттерінен күшейген» ауруханада қайтыс болды. Қақпашыға жазалау алаңында қолдарын пайдалануға рұқсат берілсе де, командаласы қасақана тепкен доптарға қолдарын пайдалануға рұқсат етілмейді (кері қарай бағытталған болуы міндетті емес). Мұндай жағдайларда қақпашы допты аяғымен ойнай алады, бірақ оны ұстай алмайды. Бұл ереже тек тепкен допқа ғана қолданылады. Басымен немесе басқа тәсілмен теппеген допты қақпашы ешқандай жазасыз ұстай алады. Бұл ережені бұзу қарсы командаға тікелей емес еркін соққы береді. Командаласы бұрып жіберген допты қақпашы ұстай алады, себебі бұру – мақсатты әрекет емес. «Артқа пас» ережесі 1990 жылдардың басынан бері халықаралық футболда және көптеген кәсіби және әуесқой лигаларда қолданылып келеді, бірақ жас ойыншылар лигалары ережені қолданбауды таңдауы мүмкін. «Артқа пас» ережесі Ойын ережелерінің 12-ші тармағында көрсетілген. Қақпашы әдетте команданың бүкіл алаңды көретін жалғыз ойыншысы болғандықтан, ол көбінесе команда қорғаныста болған кезде, мысалы, еркін соққы немесе бұрыш соққысы кезінде команданың ұйымдастырушысы ретінде әрекет етеді. Бұл қақпашының дауысы күшті болуын және оның дауысы қорғаныс аймағында естілуін білдіреді. Өз кезегінде, олардың командаластары берілген нұсқауларды тыңдай білуі және оларға жауап бере білуі керек.
In football, each team's goalkeeper (GK) defends their team's goal and has special privileges within the game. The goalkeeper's main job is to stop any penetration of the ball into the goal. The goalkeeper is the only player in the side who may use their hands and arms to catch, throw, and save the ball, but only within their own penalty area. Goalkeepers are required to wear a distinctive color jersey, separate from the referee's jersey color and either team's regular jersey color, so the referee can easily identify them. There are no other specific requirements, but goalkeepers are usually allowed to wear additional protective gear, such as padded clothing. Most goalkeepers also wear gloves to protect their hands and enhance their grip of the ball. Like every player on the pitch, they are required to wear shin guards. The goalkeeper is allowed to catch the ball and is also allowed to punch or deflect the ball away from the goal. The goalkeeper generally has a significant advantage on a ball high in the air by raising their arms and play the ball before an attacker can attempt a header. When the keeper picks up the ball, they are allowed to kick it or throw it, or to place it on the ground and play it with their feet. The official Laws of the Game stipulate that the goalkeeper must redistribute the ball within six seconds after picking it up; however, referees often use their discretion as long as the goalkeeper is not obviously attempting to waste time. Once the keeper establishes possession of the ball, opposing players are not allowed to attempt to play the ball and must give the goalkeeper room to attempt a kick. Referees usually give an advantage to an unprotected goalkeeper if a ball is in the air and both the goalkeeper and a field player of the opposing team are challenging for the ball. The 1936 death of Sunderland A. F. C. goalkeeper Jimmy Thorpe shaped the development of the rule by which players were no longer allowed to raise their foot to a goalkeeper with control of the ball in their arms. Despite winning the league that season, Sunderland's season was marked with tragedy after the young goalkeeper died as a result of a kick in the head and chest after he had picked up the ball following a backpass in a game against Chelsea at Roker Park. He continued to take part until the match finished, but collapsed at home afterwards and died in hospital four days later from diabetes mellitus and heart failure 'accelerated by the rough usage of the opposing team'. Though the goalkeeper is generally allowed to use their hands in the penalty area, they are not allowed to use their hands on balls that have been deliberately kicked to them by a teammate (it does not have to go backwards). In such situations, the goalkeeper may play the ball with their feet but cannot pick it up. The rule applies only to a ball that is kicked. A ball that is headed or otherwise not kicked may be picked up by the goalkeeper without penalty. An infringement of this rule results in an indirect kick for the opposing team. A ball that is merely deflected by a teammate may still be picked up by the goalkeeper since a deflection is not a deliberate play. The "back pass" rule has been followed in international football and in most professional and amateur leagues since the early 1990s, but leagues for younger players may choose not to enforce the rule The back pass rule is listed in Law 12 of the Laws of the Game. As the goalkeeper is usually the team's only player who can see the entire field, they often act as the organizer of the team when it is defending, such as on a free kick or a corner kick. This means the goalkeeper needs to be loud, with a voice that can project over the defensive area of the pitch. In turn, the players on their team need to be able to listen and respond to directions given to them.
Топтама
Бандиде қақпашы өз командасының қақпасын қорғайды және ойын ішінде белгілі бір артықшылықтарға ие, бұл Халықаралық Банди Федерациясы бекіткен Банди ойнау ережесінің 6-бөлімінде реттеледі. Қақпашының негізгі міндеті – доптың қақпаға енуін тоқтату. Қақпашыға допты алты секундқа дейін ұстауға рұқсат етіледі, содан кейін оны босату керек. Ол допты қорғаушыға лақтыруы немесе тікелей шабуылға жіберуі мүмкін. Егер доп қақпа сызығынан өтіп кетсе, әртүрлі жағдайлар туындайды: егер қорғаушы допқа соңғы тиіскен болса және доп қақпа бағаналарының арасына түссе, ол өз қақпасы болып есептеледі; егер доп бағаналардың сыртынан өтіп кетсе, бұрыштан соққы беріледі. Егер доп шабуылшының таяғымен соңғы рет тиісіп, бағаналар арасынан өтіп кетсе, гол есептеледі немесе гол есептелмейді (офсайд немесе шабуылшы команданың ереже бұзуы). Егер доп шабуылшыдан қақпа бағаналарының сыртындағы қақпа сызығынан өтіп кетсе, қақпашы қақпаның екі жағынан ілінген тордан жаңа допты алып, төрешілердің сигналсыз жаңа допты ойынға енгізе алады. Қақпашы – допты қолымен ойнауға рұқсат етілген жалғыз ойыншы (бірақ тек өзінің айып алаңында). 6.1-ережеге сәйкес, қақпашы төрешіге шатасу тудырмау үшін екі команданың түсінен өзгеше түсті жейде киюі керек. Қақпашылар допты ұстауға көмектесетін төсемді қолғаптар, үлкен тізе сақшылары, төсемді свитер және бет маскасы бар шлем киеді.
In bandy, the goalkeeper defends their team's goal and has specific privileges within the game, which is regulated in section 6 of the Bandy Playing Rules set up by the Federation of International Bandy The goalkeeper's main job is to stop any penetration of the ball into the goal. The goalkeeper is allowed to hold the ball for six seconds before they have to release it. They may drop it to a defender or chuck it directly into attack. If the ball passes the goal line, it is followed by different actions: if a defender last touches the ball, the reaction is an own goal if the ball goes between the goalposts; if it passes outside the goalposts, the reaction is a corner stroke. If last touched by an attacker's stick and passes between the posts, the reaction is a goal or a disallowed goal (offside or an infringement from the attacking team). If the ball passes from an attacker over the goal line outside the goalposts, the goalkeeper may retrieve a new ball from a cage hanging on the goal's either side and put the new ball in play with no signal from the referees. The goalkeeper is the only player who may use their hands to play the ball (although only within their own penalty area). According to Rule 6.1 the goalkeeper is required to wear a jersey with a different color from either team's jersey color to avoid confusion for the referee. Goalkeepers wear padded gloves to aid in catching the ball, large shinpads, a padded sweater, and a helmet with a face mask.
Чехияның қол добы
Чех гандболында қақпашы – ойын кезінде допты тепкілеуге рұқсат етілген жалғыз ойыншы, және тек қана қақпа аймағында допты қорғаған кезде (басқа ойыншылар допқа тек тізеден жоғары ғана тие алады). Шабуылшылар қақпа аймағына кіре алады, бірақ оның ішінде допты атуға құқығы жоқ. Қақпашы қарсы команданың қорғаныс аймағына кіре алмайды. Егер доп қақпадан бұрылмаса, қақпашының қақпа аймағының сыртына шығып кеткен жағдайда, қақпашы айып тастау орындайды. Төреші айып тастаулар мен бос лақтырулар алдында қақпашыны ауыстыруға рұқсат беруі керек. Қақпашылардың жейдесінің түсі басқа ойыншылардың жейдесінен өзгеше болуы тиіс.
In Czech handball the goalkeeper is the only player allowed kick the ball during play, and only if defending a shot inside the goal area (other players may only have contact with the ball above the knee). Attackers may enter the goal area but not shoot from inside it. The goalkeeper may not enter the other team's defensive third. Goalkeepers take penalty throws when the ball goes out of play behind their goal area with no deflection from the goal. The referee must allow a change of goalkeepers before penalty and free throws. Goalkeepers must wear a different colour jersey from the other players.
Далалық хоккей
Хоккейден қақпашы, әдетте, кең ауқымды қорғаныш жабдықтарын киеді, оның ішінде шлем, бет және мойын қорғағыштары, кеуде және аяқ төсегі, қол немесе шынтақ қорғағыштары, арнайы қолғаптар (сол қолғап тек допты тоқтатуға арналған, ал оң қолғап та осы функцияны атқарады, бірақ сонымен қатар қақпашыға өз таяғын ұстап, пайдалануға мүмкіндік береді), тізе сақтандырғыштар (падтар деп аталады) және аяқ киімге арналған жапқыштар (кикерлер деп аталады). Қолғаптар, тізе сақтандырғыштар және кикерлер көбінесе қақпашыны қорғайтын және жақсы серпілу қасиеттеріне ие арнайы жоғары тығыздықты көбіктен жасалады. Қақпашы да таяқпен жабдықталады, ол қақпашыларға арналған немесе қалыпты ойынға қолданылатын таяқ болуы мүмкін. Мамандандырылған қақпашы таяқтарының өлшемдері алаңдағы ойыншылардың таяқтарына сәйкес болуы керек, бірақ олар бір қолмен тиімді пайдалану және допты соғудың орнына тоқтату үшін жасалған. 2007 жылдан бастап командалар 11 алаң ойыншысымен ойнауға құқылы, және ешкімнің қақпашының артықшылықтары болмайды. Егер қақпашы қолданылса, олар екі санаттың біріне жатады: толық жабдықталған қақпашы, егер қарсыластың қақпашысына қарсы айыппұл соққысын орындау үшін тағайындалмаса, міндетті түрде шлем киюі керек, ерекше түсті жейде киюі және кемінде аяқ және тізе сақтандырғыштарын (қол және дененің жоғарғы бөлігін қорғау міндетті емес) киюі керек; немесе олар тек шлем киюді таңдай алады. Қақпашыға допты ойнату немесе бұру үшін денесінің кез келген бөлігін пайдалануға рұқсат етіледі, бірақ олар оның ойынына кедергі келтіре алмайды (мысалы, үстіне жатып алып) және мұны тек қана гол шеңберінің (немесе "D" аймағының) ішінде ғана жасай алады. "D" аймағының сыртында олар алаңдағы ойыншылармен бірдей ережелерге бағынады және тек таяқтарымен допты ойнауға құқылы. Шлем киген қақпашылар өз командасының 23 метрлік сызығынан өтуге құқылы емес, айыппұл соққыларын орындайтын қақпашылар ерекшелік жасайды. Дегенмен, тек шлем киюді таңдаған қақпашыға оны шешуге рұқсат етіледі және егер ол ойын алаңында қалдырылмаса, алаңның кез келген бөлігінде ойынға қатыса алады және тіпті шлемін ауыстыруға уақыты болмаса да, қақпашының артықшылықтарын сақтай алады. Айыппұл соққысын немесе айыппұл бұрышын қорғағанда шлем кию міндетті.
In field hockey, the goalkeeper generally wears extensive protective equipment including helmet, face and neck guards, chest and leg padding, arm or elbow protectors, specific gloves (the left glove is designed purely to block the ball, the right glove also has this function but in addition is designed to permit the goalkeeper to hold and use his or her stick), lower leg guards (known as pads) and shoe covers (known as kickers). The gloves, pads and kickers are almost always made of special high density foam material that both protects the goalkeeper and has excellent rebound qualities. The goalkeeper is also equipped with a stick; either one designed for goalies or one as used for normal play. Specialist goalkeeper sticks must conform to the same dimensional limitations as field players' sticks but are designed for optimal use with one hand and for blocking rather than hitting the ball. From 2007 teams may elect to play with 11 field players, and no one has the privileges of a goalkeeper. If a goalkeeper is used, they fall into one of two categories: a fully equipped goalkeeper must wear a helmet, unless they are nominated to take a penalty stroke against the opposing goalkeeper, wear a different colored shirt and at least foot and leg guards (arm and upper body protection is optional); or they may opt to wear only a helmet. The goalkeeper is allowed to use any part of their body to play or deflect the ball, although they can't obstruct its play (for example by lying on top of it), and they can only do so within the goal circle (or "D"). Outside the D they are subject to the same rules as field players and may only use their stick to play the ball. Goalkeepers who are wearing a helmet are not permitted to pass their team's 23 m line, with the exception of goalkeepers who take penalty strokes. However, a goalkeeper who has elected to wear only a helmet is permitted to remove it and provided it is not left on the field of play, they may take part in the game in any part of the pitch, and retain their goalkeeping privileges, even if they do not have time to replace the helmet before making a save. It is compulsory to wear a helmet when defending a penalty stroke or penalty corner.
Флорбол
Флорболда қақпашы өз командасының қақпасын қорғайды және ойын барысында белгілі бір ережелерді сақтауға міндетті. Қақпашы – допты ойнау үшін қолын пайдалана алатын жалғыз ойыншы. Қақпашылардың таяқтары болмайды, олар қақпа алдында тізе бүгіп, қақпаға бағытталған соққыларды тойтаруға тырысады. Қақпашы допты иеленген кезде, оны ойынға қайта енгізу үшін 3 секунд уақыты бар. Қақпашы допты қақпа алдынан тыс жерде, тек тепкілеген кезде ғана бақылай алады. Қақпашылар ойынды бастаудың маңызды бөлігі болып табылады, себебі олар жылдам шабуыл үшін допты лақтыра алады. Лақтырған кезде доп орта сызықты кесіп өтуден бұрын қақпашының өз жағына тиюі керек. Қақпашылар өз командасының ойынды ұйымдастыруда да маңызды рөл атқарады, өйткені олар алаңды жақсы көреді. Қақпашыға кез келген түйісу (соққы, кедергі және т.б.) еркін соққыға немесе 2 минуттық айыппұлға әкеледі. Мұз хоккеіндегідей, егер айыппұл кешіктірілсе немесе ойынның соңғы сәттерінде команданың теңестіру үшін гол қажет болса, қақпашы қосымша шабуылшымен ауыстырылуы мүмкін. Кейбір лигаларда қақпашылар гол соғады, бірақ бұл барлық лигаларда кездеспейді. Флорбол ойынында, мысалы, мұз хоккеінен көбірек гол соғылады, себебі ойынның өте қарқынды темпі және жылдам соққылардың болуына байланысты. Қақпашылар үшін міндетті жабдықтар – маска, қақпашы жейдесі, шалбар және арнайы аяқ киім. Көптеген қақпашылар қолғап та киеді. Олар сондай-ақ тізе сақтандырғыштар, шынтақ қорғағыштары, аяқ қорғағыштары, спорттық трусы және дене бронясы сияқты қосымша қорғаныш жабдықтарын да қолдануы мүмкін. Кейбір жасөспірімдер/тәуелсіз лигаларда көптеген қақпашылар қақпашы жейдесін кимейді, бірақ капюшонды киімдерді таңдайды.
In floorball, the goalkeeper defends their team's goal and has specific rules to follow within the game. The goalkeeper is the only player who may use their hands to play the ball. Goalkeepers do not have sticks, and they move in the goal crease on their knees, attempting to save the shots on goal. When the goalkeeper has possession of the ball, they have 3 seconds to throw it back into the game. The goalkeeper may not control the ball outside of his crease, except when kicking it. Goalkeepers are an essential part of starting plays, as they can throw the ball for a quick offensive chance. When throwing, the ball has to touch the goalkeeper's own side first before crossing the center line. Goalkeepers are also important in organizing their team's games, as they see the whole field better. Any contact against the goalkeeper (slashing, interference etc.) will result in a free shot or a 2 minute penalty. Like in ice hockey, the goalkeeper may be substituted for an extra attacker, if a delayed penalty occurs, or if his team needs a goal to tie the game in the final moments of the game. Goalkeepers may score goals, although this is not the case in some leagues. In floorball games, more goals are often scored than in, for example, ice hockey, because of the extremely quick tempo of the game and fast shots. The only mandatory equipment for goalkeepers are masks, goalie shirts, goalie pants and shoes. Most goalkeepers also wear gloves. They may also optionally wear other protective equipment, such as knee pads, elbow guards, shin guards, jocks and torso armor. In some junior/independent leagues, many goalkeepers don't even wear goalie shirts, but hooded tops .
Гелл футболы
Гейл футболында қақпашының басты міндеті – команданың қақпасын тікелей қорғап, қарсы команданың гол соғуын болдырмау. Гол, топ қақпадан өткен кезде саналады; шабуылдаушы команда 3 ұпай алады. Қақпашы – допты жерде ұстай алатын жалғыз ойыншы, бірақ тек қана кішкентай тіктөртбұрыш ішінде.
In Gaelic football, the goalie's main task is to prevent a goal from being scored against his side by directly defending the team's goal. A goal occurs when the ball passes through the goal; the attacking team is awarded 3 points. The goalie is the only player who may handle the ball on the ground, and only inside the small rectangle.
Желідегі футбол
"Гол тенді" термині американдық футболындағы позицияларды сипаттауда, бастапқыда шабуыл сызығынан ең алыс орналасқан қорғаныс позициясын белгілеу үшін қолданылған. Кейін бұл термин қолданудан тоқтатылып, қорғаныс фулбек, ал содан кейін қазіргі заманғы еркін қауіпсіз (немесе допты қайтарушы, тепкі қойылған жағдайларда) терминдерімен алмастырылды. Футбол немесе гэль футболынан айырмашылығы, "гол тенді"/қауіпсіз ойыншы қақпа тіректерін физикалық түрде қорғамайды, себебі олар жерден жоғары орналасқан және көптеген ойыншылардың жете алмайтын жерде болады (Ұлттық футбол лигасы 1985 жылы қақпаны сақтауды заңсыз деп жариялады; ойынның басқа деңгейлерінде мұндай ереже жоқ). Сонымен қатар, футболдың басқа түрлерінен өзгеше, "гол тенді" позициясындағы ойыншының допты басқаруға артық құқығы жоқ. Қақпашы сияқты жауапкершілік туындауы мүмкін жағдайлардың бірі – канадалық футболда, онда доп аяқаймақтан қайтарылмаса, бір ұпай беріледі. Әдетте қорғаныс командасы сол бір ұпайды мойындайды, бірақ кейде одан бас тарту көшбасшылыққа қауіп келтіруі мүмкін. Сондықтан, "гол тенді" допты қайтарып алу үшін пайдаланылуы мүмкін, оны аяқаймақтан шығарып жіберу үшін немесе, әдетте, ойынның соңғы секундтарында, допты қайтадан ойынға енгізу үшін немесе ұпайдың берілмеуін қамтамасыз ету үшін шекарадан шығару үшін қолданылады.
The term "goal tend" was used in early descriptions of American football positions to describe the defensive position farthest back from the line of scrimmage. Eventually the term became obsolete and was replaced by the term defensive fullback, then to its modern term free safety (or punt returner in kicking situations) Unlike in soccer or Gaelic football, the goal tend/safety does not physically protect the goalposts, as they are elevated above the ground and mostly out of the reach of any player (the National Football League also explicitly outlawed goaltending in 1985; no such rule exists in other levels of the game ). Also, unlike other codes of football, goal tends have no special ball handling privileges. One situation in which a goalkeeper like responsibility can arise is in Canadian football, where a single point is awarded for a kicked ball that is not returned out of the end zone. While standard practice is for defending teams to concede the single point, situations often arise where conceding that point could jeopardize a lead. A goal tend can thus be employed to recover the ball and either return it out of the end zone or, generally if it is in the closing seconds of a game, punt the ball back into play or out of bounds to ensure the point is not conceded.
Гандбол
Гандболда қақпашы – командадағы жалғыз ойыншы, оған бүкіл жарыс бойында 6 метрлік аймақта болуға рұқсат етіледі. Қақпашы екі қол, екі аяқ және т.б. сияқты дененің кез келген бөлігімен тек қорғаныс 6 метрлік аймақта ғана допты сақтай алады. Егер доп 6 метрлік аймақта жерде қалса, қақпашы допты иеленеді; ал егер доп 6 метрлік аймақтан жоғары, ауада болса, қарсылас 6 метрлік аймаққа баспай-ақ секіріп допты ұстауға тырыса алады. Қақпашы қарсыластың жартысына ұзақ пасты жіберіп, жылдам шабуылға қатыса алады. Гандбол қақпашысының киімдеріне ұзын жеңді жейде, ұзын шалбар және кез келген дене қорғанысы (мысалы, термобельдік немесе қорғаныш тостаған) жатады.
In handball, the goalkeeper is the only player in the team who is allowed to stay in the 6 meter zone throughout the whole competition. A goalkeeper is allowed to save the ball with all parts of their body, including two hands, trunks, two legs and so on, only within the defending 6 meter zone. Whenever the ball is left on the ground within the 6 meter zone, the goalkeeper owns the possession of the ball; while whenever the ball is in the air above the 6 meter zone, the opponent can still jump in to grasp the ball without stepping in the 6 meter zone. A goalkeeper can participate in offense by long passing the ball to a teammate in the opposing half court for a fast break score. The common handball goalkeeper clothing includes a long sleeve jersey, long trousers, and any body protection (such as base layer or protective cup) .
Атып тастау
Ұрып-соғуда қақпашының басты міндеті – команданың қақпасын тікелей қорғап, қарсы команданың гол соғуын болдырмау. Қақпашы гол соғылғаннан немесе доп қақпадан тыс кеткеннен кейін "пукаут" (допты тепкілеу) жасайды. Доп қақпадан өткенде гол соғылады, ал шабуылдаушы командаға 3 ұпай беріледі. Қақпашыға қатысты ерекше ереже бар: қарсыластар қақпашы допты ұстап тұрғанда кішкентай параллелограмм ішінде оны тікелей физикалық күшпен тоқтата алмайды. Егер қақпашы кішкентай параллелограммнан шығып кетсе, ол барлық ойыншыларға қолданылатын ережелерге бағынады. Қақпашы команданың қалған ойыншыларынан өзге түсті жейде киеді, мысалы, команда көк жейдеде ақ әріптермен ойнаса, қақпашы көк әріптермен бірдей үлгідегі ақ жейде киеді. Көптеген қақпашылар допты тоқтатуға көмектесу үшін кеңірек беті бар (жазық бет) арнайы шыбық қолданады.
In hurling, the goalkeeper's main task is to prevent a goal from being scored against their side by directly defending the team's goal. The goalkeeper also takes "puckouts" after a score or wide ball. A goal occurs when the ball passes through the goal; the attacking team is awarded 3 points. The goalkeeper has one specific rule pertaining to him, opposing players may not directly physically challenge the goalkeeper while they are in possession of the ball in the small parallelogram, while if the goalkeeper leaves the small parallelogram, they are subject to the same rules as all other players. The goalkeeper wears a different color jersey, e. g., if a team has blue jerseys with white font, the goalkeeper will wear a white jersey of the same design with blue font. Most goalkeepers use a specific hurley with a wider bas (flat face) to aid shot stopping .
Мұз үстіндегі хоккей
Мұз хоккейінде қақпашыларды көбінесе "қақпашылар" немесе жай ғана "голкиперлер" деп атайды. Олар өз командаларының гол зонасын (қалқаны) шайбаның соққыларын тоқтатып, қарсы команданың гол соғуына кедергі келтіретін қорғайды. Голкипер әдетте голдың қисығы деп аталатын, қалқанның алдындағы аймақта немесе оның жанында ойнайды (көбінесе жай ғана қисық немесе қалқан деп аталады). Соққылардың күштілігіне байланысты, голкипер денесін тікелей соққыдан қорғауға арналған арнайы жабдықтар киеді. Басқа көптеген спорт түрлері сияқты, әр командадан бір уақытта тек бір голкипер ғана алаңда болуға рұқсат етіледі.
In ice hockey, goalkeepers are more commonly referred to as "goaltenders" or simply "goalies". They defend their team's goal zone (net) by stopping shots of the puck from entering the net, thus preventing the opposing team from scoring. The goaltender usually plays in or near the area in front of the net called the goal crease (often referred to simply as the crease or the net). Because of the power of shots, the goaltender wears specific equipment designed to protect the body from direct impact As is true with most other sports, only one goaltender is allowed to be on the playing area for each team at any one time.
Халықаралық футбол ережелері
Халықаралық ережелер футболында, австралиялық футбол (қақпашысы жоқ) және гэльдік футболдың аралас түрінде, қақпашының басты міндеті – гол соғылуына кедергі келтіру. Гол, шабуылдаушы ойыншының кез келген бөлігінен секіріп, қақпадан өткен кезде болады; шабуылдаушы команда 6 ұпай алады.
In International rules football, a hybrid game between Australian rules football (which does not have a goalkeeper) and Gaelic football, the goalkeeper's main task is to prevent a goal from being scored. A goal occurs when the ball comes off any part of an attacking player and passes through the goal; the attacking team is awarded 6 points.
Қораптық лакросс
1930 жылдары жабық лакросс немесе қорапша лакросс құрылысымен бірге, мұзды хоккей алаңынан өзгеше динамикаға ие лакросс ойыны үшін ерекше қақпашылар пайда болды.
Since the creation of indoor or box lacrosse in the 1930s, a unique form of lacrosse goaltender was formed for the different dynamics of lacrosse on an ice less ice hockey pad.
Лакросс
Ерлер лакросында тағайындалған қақпашыға 40 дюймнен 72 дюймге дейінгі ұзындықтағы таяқ ұстауға рұқсат етіледі, ал қақпашының таяғының басының ені 12 дюймға дейін болуы мүмкін. Бұл алаңдағы ойыншылардың таяқтарынан әлдеқайда үлкен, бұл соққыларды тоқтатуға көмектеседі. Қақпашы допты ұстап алғанда және оны таяғымен басқара бастағанда, ол қорғаныш аймағының ішінде допты төрт секундқа ғана ұстай алады (мерзімі ойын деңгейіне байланысты болуы мүмкін). Төрт секунд ішінде қақпашы допты пас беруі немесе қорғаныш аймағынан шығуы керек. Ол шығып кеткеннен кейін, допты ұстап тұрып, қайтадан қорғаныш аймағына кіре алмайды. Қорғаныш аймағының ішінде (радиусы 9 фут) шабуылдаушы ойыншылар қақпашыға немесе оның таяғына тиіспеуі керек. Бұл "қақпашыға кедергі келтіру" деп есептеледі және жартылай алаңға тегін доп беру арқылы жазаланады. NCAA/MLL ережелері мен қақпашы иілген кездегі халықаралық ережелер арасында маңызды айырмашылық бар: NCAA/MLL ережелері бойынша, доп босатылғаннан кейін де қақпашының таяғына тиісуге тыйым салынған және бұл кедергі деп есептеледі. Халықаралық ережелерде қорғану, допты ұстау тоқтағанда аяқталады. Доп босатылғаннан кейін қақпашының таяғына тиюге рұқсат етіледі. Қақпашы допқа қолымен тие алады, бірақ оны басқаруға немесе ұстауға рұқсат етілмейді. Әйелдер лакросында қақпашы допты ұстап алғанда, ол қорғаныш аймағының ішінде он секундқа допты ұстай алады. Кедергі келтіру ережесі ерлер лакросына ұқсас; ерлер ойынынан айырмашылығы, әйел қақпашыға допты басқаруға немесе тіпті қолымен ұстауға рұқсат етіледі. Ерлер мен әйелдер лакросында қақпашылар міндетті түрде қалқан мен 4 нүктелі иектік қорғаныш, мойын қорғанышы, қолғаптар мен кеуде қорғанышын киюі керек. Ерлер ойынында қорғаныш тостағанды қолдану қажет, себебі бұл түсінікті. 2007 жылдан бастап әйел қақпашыларына да жамбас қорғаныштары мен тізе сақтандырғыштары қажет болып отыр. Оларға рұқсат болғанымен, көптеген қақпашылар қосымша қорғаныш жабдықтарын, соның ішінде шынтақ және иек қорғаныштарын, жамбас қорғаныштарын, тізе сақтандырғыштарды және ұзын шалбарды киюді қаламайды.
In men's field lacrosse, the designated goalkeeper is allowed to have a stick from 40inches to 72inches long and the head of a goalkeeper's crosse may measure up to 12inches wide. This is significantly larger than field players' heads to assist in blocking shots. Once a goalkeeper makes a save and has control of the ball in his crosse (stick), he may only remain in possession of the ball inside the protective crease for four seconds (the length may depend on the level of play). Before the four seconds is up, the goalkeeper must either pass the ball or leave the crease. After leaving, he may not re enter the crease with possession of the ball. While inside the crease (nine feet in radius), offensive players may not make contact with the goalie or his stick. Doing so is declared "goalie interference" and is penalized by a free clear to the half field line. There is a significant difference between NCAA/MLL rules and international rules regarding a pass while the goalkeeper is inside the crease: under NCAA/MLL rules, contact with a goalie's stick while in the act of passing, even after the ball is released, is prohibited and considered interference. Under international rules, protection ends when possession ends Contact with a goalie's stick after the ball is released, is legal. A goalie is allowed to make contact with the ball with his hand, although he is not allowed to control it or pick it up. In women's lacrosse, once a goalkeeper makes a save and has control of the ball in her crosse, she may remain in possession of the ball inside the crease for ten seconds. The interference rule is similar to men's lacrosse; unlike in the men's game, a woman goalkeeper is allowed to control or even pick up the ball in her hand. In both men's and women's lacrosse, goalkeepers are required to wear a helmet and 4 point chinstrap, a throat protector, gloves, and a chest protector. Use of a protective cup is, for obvious reasons, required in the men's game; thigh pads and shin guards are also being required for women goalkeepers as of 2007 Although they are permitted to, few goalkeepers elect to wear optional protective equipment, including elbow and shoulder pads, thigh pads and shin guards, and long sweatpants.
Желілік доп
Нетболда қақпашының (ҚҚ) рөлі – қарсыластардың гол соғуын болдырмау. Бұл пас пен лақтыруларды бұрып алу, ұстап алу, сәтсіз лақтырулардан соққан допты жинау және қарсыластардың лақтыру шеңберіндегі орналасуына стратегиялық түрде әсер ету арқылы іске асырылады. Қарсыластардың лақтыру шеңберіне тек қақпашы мен қақпаны қорғаушының кіруіне рұқсат етіледі, одан қарсы команданың шабуылшысы мен қақпаға лақтырушысы барлық голдарды соғуы тиіс. Қақпашы әдетте қарсы команданың қақпаға лақтырушысын қорғайды. Нетболдың жалпы ережелеріне сәйкес, қақпашы допты ұстап тұрған ойыншының тұру орнынан кемінде үш фут қашықтықта болуы керек, әйтпесе қарсы тараптың ойыншысына кедергі жасағандықтан жаза беріледі, онда қақпашы ойыншының жанында тұрып, доп лақтырылғанға дейін ойыннан шығарылуы керек. Қақпашы алаңның қорғаныс бөлігінде болуы керек.
In netball, the role of the Goal Keeper (denoted GK) is to prevent opposing players from shooting. This can be done by deflecting and intercepting passes and shots, collecting rebound balls from failed shots, and strategically influencing opposing players' positions in the shooting circle. Only the positions Goalkeeper and Goal Defence are allowed within the opposing shooting circle, from within which all scoring shots must be taken by the other team's Goal Attack and Goal Shooter. The Goal Keeper usually defends the opposing team's Goal Shooter. In accordance with the general rules of netball, the Goalkeeper must be a minimum of three feet away from the landing foot position of a player in possession of the ball when attempting to block, otherwise an obstruction penalty pass/shot is awarded to the other side's player in which the Goal Keeper must stand by the player's side and out of play until the ball is thrown. The Goal Keeper must stay within the defensive third of the court.
Шинти
Шинти және әйелдер шинтиінде қақпашы ғана допқа қолымен тиісуге рұқсат етіледі. Бірақ, бұл допты ұстап немесе бағып алуға қатысты емес, және бұл заңды қимыл "соқпа" деп аталады, ал бұл ереже тек он ярдтық аймақта ғана қолданылады. Қақпашы, қалған ойыншылар сияқты, допты тоқтату үшін каман/таяқты, кеудесін, екі аяғын бірге немесе бір аяғын жерге тигізіп пайдалана алады. Қақпашылардың басқа ойыншылардан өзге түсті жейде киюі керек.
In shinty and women's shinty the goalkeeper is the only player allowed to touch the ball with their hands. However, this does not extend to catching or holding the ball and the legal move is described as a 'slap', and the exception only applies within the ten yard area. The goalkeeper, like the rest of the players, may also use the caman/stick, the chest, two feet together or one foot on the ground to block the ball. Goalkeepers must wear a different colour jersey from the other players.
Су полосы
Су полосының қақпашыларына бес метрлік аймақта болу кезінде сақтауға арналған ерекше ережелер беріледі, оның ішінде екі қолмен допқа тиюге, тұруға және жұмырылған жұдырықпен допты ұруға мүмкіндік бар. Дегенмен, қақпашы жартылай сызықты кесіп өте алмайды, ал қақпашы емес ойыншылар өте алады. 2006 жылғы ереже өзгерісіне сәйкес, NFHS 2006–2007 жылғы жүзу/суға секіру және су полосы ережелер кітабында төрт және жеті метрлік сызықтар бес метрлік сызыққа біріктірілді. Жаңа ережелерге сәйкес, қақпашы алаң ережелеріне (бір қолмен) бағынып, 5 метрлік сызықтың артына өте алады, бірақ жартылай сызықты кесіп өте алмайды және екі қолмен ойнауға құқығы жоқ. Жаңа бас киімдерге қатысты ережелерге сәйкес, қақпашының бас киімі үй командасы үшін қызыл/қою түсті, ал сырт командасы үшін қызыл/ақ түсті болуы керек. Қақпашының нөмірі 1, 13 немесе 15 болуы тиіс, ал әйелдер үшін: қақпашы бас киімінің астында қызыл жүзу шапқасын кию міндетті, команданың қою түсті жүзу шапқасын киюге рұқсат жоқ, себебі ресми бас киім шешілген жағдайда қақпашыны алаңдағы ойыншылардан ажырату қиын. USWP және NCAA ережелері шамалы өзгеше. Су полосының қақпашысы қолғап немесе дене қорғанысы болмайтын, ең аз қорғалған қақпашы болып табылады.
Goalkeepers in water polo are given specific rules to follow when inside the five meter area including the ability to touch the ball with two hands, the ability to stand, and the ability to punch the ball with a clenched fist. However, the goalkeeper may not cross the half distance line while non goalkeeper players can. The rule change in 2006, according to the NFHS 2006–2007 swimming/diving and water polo rulebook, made the four and seven meter lines merge into a five meter line. A goalie may now, under revised rules, go beyond the 5m line according to the field rules (one hand) and not pass the half line and use two hands. The new cap rules resulted in a goalie cap must now be in quarters alternating red/dark for home and red/white for away, the goalie must be number 1, 13, or 15, and for females: a red swim cap must be worn under the goalie cap, a team's dark swim cap is no longer acceptable as it is hard to distinguish a goalie from field players if the official cap is off. USWP and NCAA rules vary slightly. The water polo goalkeeper is the least protected goalkeeper without gloves or body protection.
Мүшелер монеталар мен пошта маркаларында
Қақпашылар футболдағы ең қиын позициялардың бірі саналады, сондықтан олар елдің мәдениетіне зор әсер ете алады. Кейбір коллекционерлік монеталар мен медальдарда қақпашылар бейнеленген, мысалы, 2004 жылдың 12 мамырында шығарылған австриялық 5 евролық «Футболдың 100 жылдығы» монетасы. Монетада футболшының сәтті соққысы көрсетілген, доп фондық суреттегі австриялық қақпашы Самуэль Алидің (әлі ауада) басынан өтіп, қақпаға барады.
Goalkeepers are regarded as one of the hardest positions to play therefore they can have a huge impact on a countries culture. Goalkeepers have been used on some collectors' coins and medals such as the Austrian 5 euro 100 years of football coin that was minted on 12 May 2004. The coin depicts a successful shot by a footballer, shown in the background, with the ball just passing the Austrian goalkeeper, Samuel Ali (still in the air) into the goal.