Шәмкір ауданы: географиясы, экономикасы және тарихы
Shamkir District
Шамкир ауданы – Әзірбайжанның солтүстік-батысында орналасқан 66 ауданның бірі. Халқы 219 500, астанасы – Шамкир қаласы. Географиясы, экономикасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әзірбайжан ауданы
District of Azerbaijan
Шәмкір ауданы – Әзірбайжанның 66 ауданының бірі. Ол елдің солтүстік-батысында орналасқан және Газах-Товуз экономикалық аймағына жатады. Аудан Гадабай, Товуз, Самух, Гойгол және Дашкасан аудандарымен шектеседі. Оның орталығы және ең ірі қаласы – Шәмкір. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, аудан халқы 219 500 адамды құрайды. Қазіргі заманғы салынған ескерткіштердің қатарында 1975 жылы Шәмкір қаласында салынған Жеңіс кешені, Дүйәрлі ауылындағы мешіт, 1980 жылы салынған Чинарлы елді мекеніндегі Жеңіс кешені, 1990 жылы ашылған Шәмкір қаласының Сәрхан және Нахыршылар шағын аудандарындағы Қара қаңтар құрбандарына арналған мемориалдар, 1991 жылы ашылған Ашық Хусейн Шәмкірли ескерткіші, Әли Аға Шихлинский бюсті, 1992 жылы Кешіли ауылында салынған мешіт, 1993 жылы Мұхтарийе ауылында орнатылған Қороғлы ескерткіші, Әзірбайжанның Ұлттық Батыры Заур Сариевтің бюсті, Арменияның басып алуынан қаза тапқандарға арналған шейіттер аллеясы бар. 1998 жылы салынған мешіт, 1918 жылғы 31 наурыздағы Әзірбайжан геноцидіне арналған мемориал, 2001 жылы салынған Әлиағұблу ауылындағы мешіт, Қапанлы ауылындағы Әзірбайжан геноциді құрбандарына арналған мемориал, 1997 жылы Чәнлибел ауылында ашылған Ашық Аласгар ескерткіші, 2001 жылы Дәлләр Жырдахан ауылында орнатылған Йехьябай Дилгәмге арналған ескерткіш бар.
Shamkir District is one of the 66 districts of Azerbaijan. It is located in the north west of the country and belongs to the Gazakh Tovuz Economic Region. The district borders the districts of Gadabay, Tovuz, Samukh, Goygol, and Dashkasan. Its capital and largest city is Shamkir. As of 2020, the district had a population of 219,500. Among the modern built monuments are the Victory Complex built in 1975 in Şəmkir city, mosque in Düyərli village, Victory Complex in Çinarlı settlement built in 1980, memorials to Black January in Sərxan and Naxırçılar neighborhoods of Şəmkir city unveiled in 1990, Ashig Huseyn Shamkirli monument unveiled in 1991, Ali Agha Shikhlinski bust, mosque built in 1992 in Keçili village, a 1993 Koroglu monument in Muxtariyyə village, bust of Azerbaijani National Hero, Zaur Sarıyev, Alley of Martyrs to people who died from Armenian occupation. mosque built in 1998 in İrmaşlı village, Heydar Aliyev spring built in 1998, a Memorial to Azerbaijani Genocide of March 31, 1918 built in 2001, mosque built in Əliyaqublu village in 1998, Memorial to Azerbaijani Genocide victims in Qapanlı village, a 2001 monument to Yəhyabəy Dilqəm in Dəllər Cırdaxan village, monument to Ashig Alasgar, unveiled in 1997 in Çənlibel village.
Үкімет және экономика
Шәмкір ауданы – Әзірбайжан Республикасының ірі аграрлық аудандарының бірі, 1660,00 км² аумақты алып жатыр, ал 2017 жылғы ресми тіркеу деректері бойынша халық саны 213400 адамды құрайды. Жұмыс істейтін халықтың көп бөлігі ауыл шаруашылығында, өнеркәсіпте, құрылыс, сауда және мемлекеттік қызмет салаларында еңбек етеді. Шәмкір экономикасының негізі – ауыл шаруашылығы. Құс өсіру, ірі қара мал және жібекқұрт шаруашылығы ауыл шаруашылығының маңызды салалары болып табылады. Ауыл шаруашылығы машиналарын өндіру, жүзім өңдеу және құрылыс зауыттары экономиканың үлкен бөлігін құрайды. Аудандағы негізгі өнімдер: бидай, арпа, жүгері, жүзім, пияз, капуста, помидор, қияр, баклажан, күнбағыс, картоп, жүзім шаруашылығы және мал өсіру. Электр энергиясы Шәмкір су қоймасындағы Шәмкір су электр стансасы арқылы өндіріледі, ол Күр өзенінен суды өңдеп, Шәмкірді және айналасындағы аудандарды суару суымен қамтамасыз етеді. Жаңа су қоймасы бұл мүмкіндікті екі есеге арттырып, 2012 жылы пайдалануға беріледі. «Шәмкір шарап зауыты» 1860-1896 жылдары Кристо Форер ағайындыларымен құрылып, қазіргі таңда да жұмыс істеп тұр. 2017 жылдың бірінші жартысында аудан экономикасының жалпы құны шамамен 219747 мың АЗН, ал өнеркәсіптік өнімдердікі – 22149 мың АЗН құрады. 2017 жылдың бірінші жартыжылдығында тауар айналымының көлемі 65 341 мың АЗН-ды құрады, бұл 2016 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 17%-ға артып, 197030 мың АЗН-ға жетті. Бір адамға шаққандағы жалпы өнім көлемі 315 АЗН-ды құрады. «Шарг Ульдузу» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 2000 тонна жүзім өңдеу қуаты бар шарап зауытына, күніне 300 000 жұмыртқа өндіретін «Шәмкір құс шаруашылығына», күніне 55 тонна ұн өндіретін нан зауытына және голланд розасын өсірумен айналысатын «AzAqro» ЖШС-не ие. 2017 жылдың бірінші кезеңінде Кәсіпкерлікті қолдау ұлттық қоры арқылы Шәмкір аймағына 112 мың АЗН мемлекеттік несие берілді, осы несиелердің есебінен 17 жаңа жұмыс орны құрылды. 2017 жылғы статистика мәліметтері бойынша 3149 жұмыс орны ашылды, оның 1984-і тұрақты, ал 1165-і уақытша жұмыс орындары болды. Шәмкір су қоймасындағы Шәмкір су электр стансасы Шәмкірді және айналасындағы аудандарды электр энергиясымен және суару суымен қамтамасыз етеді. Әкімшілік басқару 1999 жылы құрылды. 64 елді мекенде 57 муниципалитет бар. Бір қала, төрт поселке және 52 ауылдық муниципалитет аймақтық басқару органдары ретінде жұмыс істейді. Муниципалитеттердің рөлі қала мен ауылды жаңарту, жол салу және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту жұмыстары жалғасып жатқандықтан кеңейіп келеді.
The Shamkir district is one of the largest agrarian districts of the Republic of Azerbaijan, covers 1660.00 km2, and the population is estimated at 213400 according to the official registration data in 2017. The major part of the employed population works in agriculture, industry, construction, trade, and public services. The basis of the economy Shamkir is dependent on agriculture. Poultry raising, cattlebreeding and silkworm breeding are major branches of agriculture. Agricultural machinery production, grape processing plants, construction plants constitute a big part of the economy. Wheat, barley, corn, grapes, onion, cabbage, tomato, cucumber, aubergine, sunflower, potato, viniculture, and livestock provide the main agricultural output. Electricity is received through power generation at Shamkir Hydroelectric Power Station on Shamkir reservoir which processes water from Kura River and also provides Shamkir and surrounding rayons with irrigation water. The new reservoir in the rayon will double that capacity and will come online in 2012. 2nd Shamkir Winery was established and operated in 1860 1896 by Christo Forer brothers and is active at the present. The total value of output in the economy of district during the first half of 2017 was around 219747 thousand AZN, and industrial products alone 22149 thousand AZN. During the first half of 2017, the volume of trade in goods amounted to 65,341 thousand AZN, and the volume of trade turnover increased by 17% compared to the same period of 2016 and amounted to 197030 thousand AZN. Total volume of gross product per person amounted to 315 AZN. “Sharg Ulduzu” Limited Liability Company owns a wine plant with 2000 tons of grape processing capacity, “Shamkir Poultry” farm producing 300,000 eggs per day, bread factory producing 55 tons of flour in a day, and “AzAqro” LLC which specialized in cultivation of Dutch cut rose varieties are the main industrial enterprises operating within the city. During the first period of 2017, through the National Fund for Entrepreneurship Support, 112,000 AZN state loans were issued to Shamkir region, creating 17 new jobs at the expense of these loans. According to statistics of 2017, 3149 jobs were created, of which 1984 were permanent and 1165 were temporary jobs. Shamkir Hydroelectric Power Station on Shamkir reservoir provides Shamkir and surrounding rayons with electricity and irrigation water. Municipality government was established in 1999. There are 57 municipalities in 64 populated settlements. One city, four settlements and 52 village municipalities function as regional governments The role of the municipalities expands as the renovation and city, village development, laying roads and development of social infrastructure continue.
Құрылыс
201020122013201420152016Қолданысқа енгізілген негізгі қорлар, мың манат33069,842832,654488,840659,4800322,3109594,3Тұрғын үйлер, жалпы ауданы, мың шаршы метр57,960,561,062,858,139,3Жалпы үйлер санынан жеке үйлер57,257,858,462,858,138,4Негізгі капиталға инвестициялар, мың AZN115023,4269214,8252545,2162905,579297,796433,3оның ішінде:құрылыс және монтаждау жұмыстары92672,1233808,8215271,5140881,871522,685604,7Құрылыс ұйымдарының саны, бірлік81014171420Оларда жұмыс істейтін қызметкерлер саны126137163152112234Өз күштерімен жасалған құрылыс жұмыстарының құны, мың AZN4328,510760,611152,97882,25840,25299,4
201020122013201420152016Putted into operationfixed assets, thousand manat33069,842832,654488,840659,4800322,3109594,3residential buildings, total area, thousand sq. m57,960,561,062,858,139,3individual houses from total buildings57,257,858,462,858,138,4Investments into fixed capital, thousand AZN115023,4269214,8252545,2162905,579297,796433,3including:construction and installation works92672,1233808,8215271,5140881,871522,685604,7Number of construction organizations, units81014171420The number of employees working there126137163152112234Cost of construction works with own capabilities, thousand AZN4328,510760,611152,97882,25840,25299,4
Спорт
2014 жылдан бері қалада шахмат гроссмейстері Вугар Гашимовтың естелігіне арналған Шамкир шахмат турнирі ұйымдастырылуда.
As of 2014, the city is hosting Shamkir Chess tournament in honour of the memory of the chess grandmaster Vugar Gashimov.