Кіріспе

Нью-Йорк қалалық метрополитенінің Ист-Ривердің астынан өтетін туннельдің бөлігін қамтиды. IND 63-ші көше желісі және BMT 63-ші көше желісі, сондай-ақ 63-ші көше Кросстаун, Кросстаун бағыты немесе 131 А бағыты деп аталады. Екі желі Манхэттеннің Жоғарғы Шығыс жағындағы 63-ші көше астында өтеді, Лексингтон даңғылы – 63-ші көше станциясында платформааралық алмасу бар. Әрбір желі екі жолдан тұрады, олардың әрқайсысының оңтүстікке қарайтын жолдары жоғарғы деңгейде бір-біріне параллель, ал солтүстікке қарайтын жолдар төменгі деңгейде параллель. Әр желідегі тиісті жолдардың арасындағы кроссоверлік байланыс Лексингтон-авеню станциясының батысында орналасқан. IND желісі, екі желінің оңтүстігінде, әрқашан F пойыздарымен қызмет көрсетеді; ол Манхэттендегі IND Sixth Avenue Line-ді Куинстегі IND Queens Boulevard Line-мен байланыстырады. Ол Манхэттен мен Куинс арасындағы Ист-Ривердің астынан өтуге арналған екі деңгейлі 63-ші көше туннелінің жоғарғы деңгейін пайдаланады. Солтүстік BMT желісі Q пойызбен әрдайым қызмет етеді, бірақ аз сандағы N және R пойыздары да жұмыстың қызу уақытында желіні қызмет етеді. Екінші даңғыл қосылысы деп те аталады, ол BMT Broadway Line-ді Екінші даңғыл метросына, екеуі де Манхэттенде байланыстырады. Жолдар арасындағы кроссовер өткенде қызмет үзілісі кезінде, сондай-ақ 1990 жылдардың соңында Манхэттен көпірінің жабылуы кезінде пайдаланылған. Бұл желілер Метрополитен көлік басқармасының 1968 жылғы кеңейту жоспарларының бір бөлігі ретінде жоспарланған, және Арчер авеню желісімен және Екінші даңғыл метрополитенінің кішкентай бөлігімен бірге олар қаржылық мәселелерге байланысты жоспардың аяқталмас бұрын аяқталатын жалғыз бөліктері болды. IND 63-ші көше желісі бастапқыда IND Queens Boulevard Line-ның супер экспресс айналмасы ретінде Куинске қарай шығысқа қарай кеңейтілуі жоспарланған. Бұл жоспарлар 1970-ші жылдардың ортасында тоқтатылғаннан кейін, оны "ешқайда бармайтын метро" деп атады, өйткені ол Куинстегі басқа метро желілеріне қосылатын инфрақұрылымсыз, Куинске бір аялдамамен аяқталды. 63-ші көше туннелі он жылдан астам уақыт бойы пайдаланылмады, ал оның төменгі деңгейі болашақтағы Лонг-Айленд темір жолы (LIRR) қызметіне арналған, тек оның үстіндегі метро желісін қолдау үшін ғана аяқталды. IND 63-ші көше желісі Куинс пен Манхэттен арасында 1989 жылдың 29 қазанында ашылды және 2001 жылдың 16 желтоқсанында Куинс бульвары желісіне қосылды. Манхэттендегі BMT 63-ші көше желісі тек 2017 жылы, Екінші даңғыл метрополитенінің бірінші кезеңі ашылған кезде ғана тұрақты қызмет үшін пайдаланылды.

Құрылыс

63-ші көше желісінің жоспарлары Нью-Йорк қаласының бағалау кеңесімен 1969 жылғы 3 маусымда бекітілді. Желіге арналған негіздік салтанат 1969 жылғы 24 қарашада Лонг-Айленд қаласындағы Квинсбридж паркінде, Вернон бульвары мен 21-ші көшеде өтті. Жұмысшылар Квинстен батысқа қарай, сондай-ақ Рузвельт аралының астынан екі бағытта туннельдер қазды. 63-ші көше туннелі үшін 12 метрлік төрт жиналмалы бөлік Мэриленд штатындағы Порт-Депозитте құрастырылып, кейін Нью-Йоркке буксирленіп, Ист-Ривердің астына батырылды. Туннель сегменттерінің біріншісі 1971 жылғы мамырда жеткізіліп, 1971 жылғы 29 тамызда орнатылды; екі қабатты, 3140 фут (957 м)

Желінің Орталық парк арқылы өтетін бөлігі 1500 фут (457 м) кесу және жабу қажет ететіндіктен, дау тудырды. 1970 жылғы мамырда Манхэттен қауымдастығының 8-ші кеңесі жобаның әсеріне қатысты тұрғындардың алаңдаушылықтарын білдіру үшін отырыс өткізді. Келесі айда қала әкімі Джон Линдсей инженерлерге жобаның әсерін азайту жолдарын зерттейтін есеп дайындауды тапсырды. 1971 жылғы ақпанда NYCTA газеттерде Орталық парк астындағы туннельдерге құрылыс тендерлерін іздеу туралы хабарлама жариялады. Хабарламалар үш күн көрсетілгеннен кейін, NYCTA қоғамдық және табиғатты қорғау ұйымдарының наразылығынан кейін оларды кері тартып алды. Сол айдың соңында NYCTA ұсынылған 75 фут (23 м) енінен кесудің енін екі есеге азайтуға келісті, бұл зардап шеккен саябақ аумағының пропорционалды түрде азаюына әкелді. NYCTA сондай-ақ жобаланған метро туннелінің жолында орналасқан Хекшер ойын алаңына кедергі келтірмеу үшін құрылыс мерзімін үш жылдан екі жылға дейін қысқартуға және жақын жерде уақытша ойын алаңын салуға келісті. Наурыз айында NYCTA қайтадан құрылыс тендерлерін сұрады. 1973 жылғы 11 қазанда Бродвей және Алтыншы авеню желілеріне қосылатын бөлімдер тесілді. 5-ші авеню мен Парк авеню арасындағы бөлімнің құрылысы 1974 жылғы тамызда басталды. Жобаға көше астында 14 метр биіктіктегі үңгірді қазу кірді. 1975 жылғы 20 наурызда Нью-Йорк қаласының әкімі Абрахам Бим жоспарға маңызды өзгерістер енгізілгенін хабарлады. Оңтүстік-Шығыс Квинс желісінің кеңейтілуі 1981 жылға дейін кейінге шегерілді, ал 63-ші көше туннелінің төменгі деңгейі арқылы Лонг-Айленд теміржолының кеңейтілуі күрделі болашақта тоқтатылды. Дегенмен, Квинс бульварының супер экспресі және Парсонс/Арчерге дейінгі Арчер авеню желісі аяқталады деп күтілді. Квинс жобасы қысқартылғанымен, құрылыс жағынан алдында болғандықтан оған басымдық берілді. 1976 жылғы қаңтарға қарай туннельдің 95%-ы аяқталды. АҚШ федералды судьясы 13 мамырда құрылыс жұмыстарын тоқтатуға бұйрық берді, бірақ бес күннен кейін құрылысты жалғастыруға рұқсат беретін тағы бір шешім шығарды. Үш апталық наразылықтан кейін құрылыс 25 мамырда қайта басталды, бірақ ағаштар соған қарамастан кесілді. 1976 жылғы жазда NYCTA "Жаңа Манхэттен-Квинс магистральдық метро желісін Орталық парктен Ямайкаға дейін аяқтауға 1987 немесе 1988 жылға дейін қосымша бес немесе алты жыл қажет болады" деп мәлімдеді. Кешіктірудің басты себебі 5,8 мильдік "супер экспресс" болды, бірақ Арчер авеню желісінің үш жаңа станциясы ертерек дайын болады деп күтілді. Уақытша шара ретінде NYCTA Квинс Плазаға іргелес орналасқан Солтүстік бульварда жаңа станция ашуды ұсынды, ол 1983 немесе 1984 жылға дейін ашылуы мүмкін. Алайда, федералдық қаржы жетіспеуіне байланысты бұл бірден іске аспады. Осы кезде 63-ші көше және Арчер авеню желілерінде барлығы жеті станция ғана болады деп жоспарланған. Ол кезде бұл екі желі бір маршруттың бөлігі болды – 63-ші көше – Оңтүстік-Шығыс Квинс желісі.

Йорк қабырғасы

Zoo York Wall – 1970 жылдардың басында метро суретшілері мен басқа да көше суретшілері «өздерінің белгілерін қалдырған» Орталық парк арқылы өтетін сызықтың бойындағы граффити қабырғасы. Бұл қабырға уақытша болды, оны Нью-Йорк қалалық көлік басқармасы (NYCTA) 1971 жылы Орталық парк зообағының астынан өтетін 63-ші көше желісіне рұқсатсыз кіруді тоқтату үшін тұрғызды. Оның аты 63-ші көше туннелінен (ол күзетуі тиіс еді) шыққан, ол кезде «Zoo York туннелі» деп аталды. Туннель салынып жатқан кезде (1971–1973), ол Орталық паркте жиналатын ертедегі метро суретшілері үшін жер асты жиналу орны болды және оны SOUL ARTISTS граффити тобының негізін қалаушы АЛИ «Zoo York» деп атады. Бұл атау Нью-Йорктегі зоопаркта орналасқандықтан пайда болды, сондықтан «Zoo York». Атаудың шығуына себеп – сол кездегі Орталық парк зообағы 19 ғасырдың классикалық зообағы болды, онда жабайы жануарлар ашық ауадағы торларда ұсталған, олар әрқашан қашуға үміттене отырып, невротикалық түрде артқа-алға қадам басатын. АЛИ оған қарағанда, еркін қоғамда өмір сүретін, жер астындағы терең, қараңғы шұңқырда жиналудан басқа ештеңе іздемейтін жасөспірімдердің болғанын айтты. Олардың бұзық қалалық психологиясына таң қалған АЛИ барлық қала тұрғындары кішкентай пәтерлерде, кеңселерде, метро вагондарында және т.б. қамауда өмір сүруге тырысқандары үшін ақымақ деп шешті және Нью-Йорк қаласының өзі «жаңа емес, зоопарк!» екенін жариялады. Ол туннельдің өзіне «Zoo York» деп ат қойды. 1979 жылы Нью-Йорк қаласының көлік департаменті мен басқару комитеті «Жаңа маршруттар» бағдарламасын қайта қарауға кірісті. «Квинс транзитінің баламалы зерттеуі» жүргізілді, 18 транзиттік жоспар бағаланды және одан әрі қарастыру үшін 5 жоспар ұсынылды. МТА 1983 жылдың көктемінде жергілікті қоғамдық орталықтарға бес ұсыныс таныстырды. Ұсыныстар желінің Лонг-Айленд-Ситидегі соңғы станциясымен оны бұрынғы күйінде қалдырудан бастап, 1960 жылдардағы 63-ші көше желісін LIRR негізгі желісімен байланыстыру жоспарына дейін, оның құны қазір 1 миллиард долларға бағаланды. 21st Street–Queensbridge станциясы үшін 1984 жылғы жолаушылар ағынының болжамы, жүйеге қосылмаса, сағатына 220 жолаушыны құрады. Бұл нұсқалар 1984 жылдың мамырында Федералдық транзиттік басқарма мен МТА жасаған «Альтернативті талдау/Экологиялық әсерді бағалау жобасы» арқылы ресми түрде бағаланды. 63-ші көше желісі оның толық сыйымдылығының тек 1/3 бөлігімен жұмыс істейтін болады, сонымен қатар желіге болашақ кеңейту мүмкіндігін де төмендетіп, қызмет Куинс бульвары желісінде жергілікті режимде жұмыс істеудің орнына Корт-скверде аяқталуын талап ететін еді. Сызықты Саннисайд Ярды арқылы және LIRR Montauk тармағына жалғастырып, Ямайкадағы Арчер Авеню желісінің төменгі деңгейіне тікелей қосу жоспарланған. Монтаук тармағы Куинсте қазіргі уақытта жүк тасымалы үшін пайдаланылады, соңғы рет жолаушылар тасымалы 1998 жылы жүзеге асырылды және қайта құрылып, электрлендірілуі керек еді. Монтаук желісі 121-ші көшенің батысындағы Леффертс бульварынан BMT Жамайкамен бірігіп, Арчер Авеню метросына BMT тәсілін пайдаланатын еді. Jamaica El Бруклиндегі Crescent Street-ке дейін қысқартылып, автобус қызметімен алмастырылатын еді. Саннисайд Ярды ішіндегі Томсон даңғылында, Фреш-Понд жолында (бұрынғы Фреш-Понд станциясының орнында) және Монтаук тармағы бойындағы Вудхейвен бульвары (бұрынғы Риджвуд станциясының орнында) жаңа станциялар салынатын еді. Монтаук тармағындағы қазір жабық Ричмонд Хилл станциясы метро қызметі үшін жаңартылып, ұзартылатын еді. LIRR түнгі уақытта жүк тасымалы үшін жолдарды эксклюзивті түрде пайдаланатын еді. Бұл 594 миллион долларлық нұсқа 1997 жылға дейін ашылатын еді, бірақ Монтаук тармағының маңында тұратын адамдар Монтаук тармағының көптеген деңгейлі өткелдерінен туындаған көлік қозғалысының күшеюінен және қауіптен қорқып, ұсынысқа қарсы болды, бірақ жоспарларда осы өткелдерді жою үшін жаңа көпірлер мен қосымша жолдар салу көзделген. Жобаның Лонг-Айленд-Ситиге дейінгі бөлігі 1985 жылдың соңына дейін ашылуы жоспарланған. 1985 жылдың маусым айында жоба тағы да белгісіз мерзімге кейінге шегерілді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің хабарлауынша, туннельді бастапқыда сол жылы ашу жоспарланған, бірақ инспекторлар құбырдың қызметке дайын еместігін анықтады. Туннельдер 2 метрге дейін сумен толған, сондай-ақ бірнеше арқалықтар мен электр жабдықтары да нашарлаған. Туннельдің құрылымдық тұрақтылығын бағалау үшін екі мердігер шақырылды және кешігу екі жылға бағаланды. 1985 жылдың тамызында сенатор Аль Д’Аматоның бастамасымен федералдық үкімет 63-ші көше және Арчер Авеню жобаларына «құрылыс басқару тәжірибесіне қатысты алаңдаушылықтар» туындағандықтан қаржыны тоқтатты. Екі жобаға барлығы шамамен 1 миллиард доллар жұмсалды, оның 530 миллион доллары 63-ші көшеге, ал 295 миллион доллары Арчер Авенюге федералдық үкіметтен бөлінді.

Ашылу

1987 жылдың ақпанына дейін MTA мердігерлері туннельдің конструкциялық тұрғыдан берік екенін анықтады, бірақ федералдық қаржыландыру әлі мақұлданбаған еді. MTA 1989 жылдың қазанына дейін туннельді ашудың жаңа жоспарын бекітті. Агенттік сондай-ақ IND Queens Boulevard Line экспресс және қалалық желілеріне 550 миллион долларлық, 457 метрлік (1500 фут) жалғауды ұсынды. Жоспар бойынша, Queens Boulevard Line "кері сигналмен" жабдықталады, бұл таңғы сағаттардағы жүргіншілер көп уақытында төрт жолдың үшеуінде Манхэттен бағытындағы пойыздарды, ал кешкі сағаттарда кері бағыттағы пойыздарды қабылдауға мүмкіндік береді. Жоспардың бұл бөлігі 1990 жылдарға дейін басталмауы тиіс еді. 1987 жылдың маусым айында федералдық үкімет жобаны тәуелсіз сараптамадан өткізді. "Өткен аптада Метрополитен көлік басқармасының 63-ші көшедегі "ең бір жерге де жетпейтін туннелінің" соңында сәл нұр көрінді", - деп жазды Times газеті, өйткені үкіметтік инспектор туннельдің жағдайына көз жеткізіп, 63-ші көше және Archer Avenue жобалары үшін 60 миллион доллардың соңғы траншын бөлді. 1989 жылдың 1 тамызында жүргізілген "рельс жылтырату пойызы" – кіріс әкелмейтін сынақ жүргізілімі – туннельге кірген алғашқы пойыз болды. 63-ші көше желісі 1989 жылдың 29 қазанында, құрылыс басталғаннан кейін 20 жыл өткен соң пайдалануға берілді. Жаңа станциялар Лексингтон авенюі, Рузвельт аралы және Квинстегі 21-ші көше/41-ші авенюде салынды. IND желісі апта ішінде және демалыс күндері пойыздармен қызмет көрсетеді. Queens Boulevard Line-ға 457 метрлік (1500 фут) жалғау құрылысы әлі басталған жоқ. БМТ желісі сол кезде пайдаланылмады. Ол болашақта қызмет көрсету мүмкіндіктерін кеңейту үшін, соның ішінде Upper East Side-тан Lower Manhattan-қа қатынайтын пойыздар үшін Second Avenue Subway-ымен байланыс құру мақсатында салынған. 1995 жылдың мамыр айынан қараша айына дейін Манхэттен көпірінің солтүстік жағы күндізгі және демалыс күндері жөндеу жұмыстарына байланысты жабылды, ал Q пойызы сол уақытта Бродвей арқылы бағытталды. Ол BMT 63-ші көше желісі арқылы IND 63-ші көше желісіне қосылып, Лексингтон авенюі, Рузвельт аралы және 21-ші көше–Queensbridge станцияларына қызмет көрсетті. 57-ші көше/Алтыншы авеню станциясы жоба аяқталғанға дейін күн сайын сағат 12:30-дан таңғы 6:00-ға дейін жабық болды. Жобаның бастапқыда 1999 жылдың күзінде аяқталуы жоспарланған, бірақ қалыпты қызмет 1999 жылдың мамырында күтілген мерзімнен бұрын қайта жаңартылды.

Квинс бульвар желісіне қосылу

IND Queens Boulevard Line желісіне қосылуды жоспарлау 1990 жылдың желтоқсанында басталды, ал соңғы жобалау келісім-шарты 1992 жылдың желтоқсанында берілді. Екі құрылыс баламасы қарастырылды: Куинс бульвары желісінің жергілікті жолдарына қосылу және жергілікті және экспресс жолдарына қосылу. Жобаның мақсаты – Куинс бульварындағы өткізу қабілетін 33%-ға арттыру және 21-ші көшедегі соқпақ терминалды жою. Саннисайд Ярд арқылы болашақ өтпелі желі құру үшін беллмуттар салынды. 2000 жылдың желтоқсан айында 63-ші көше байланысы құрылыс бағыттарын өзгерту үшін ашылды. 2001 жылдың 13 қаңтарында ең төмен жүктемеде бағыттар өзгертілді, ал тұрақты қызмет сол жылдың тамызы немесе қыркүйегінде басталуы күтілді. Алайда, 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі террористик шабуылдар тұрақты қызметті бастауды кешіктірді. Қосылыс 2001 жылдың 16 желтоқсанында тұрақты пайдалануға берілді, F қызметінің барлық уақытта 63-ші көшеге бағытталуымен. Бұл қызмет 2010 жылдың 25 маусымында тоқтатылып, оның орнына басқа бағытқа өзгертілді.

Екінші даңғыл метросына қосылыстар

63-ші көше желілері Екінші авеню метросымен BMT Бродвей желісін, IND Алтыншы авеню желісін және Куинс қаласын байланыстыру мақсатында жоспарланған. BMT 63-ші көше желісі жоғарғы Екінші авеню желісін тікелей Бродвей желісімен қосады. IND Екінші авеню желісінің құрылысы 1972 жылы басталды, бірақ Нью-Йорк қаласының қаржылық дағдарысы салдарынан 1975 жылы тоқтатылды. Осының нәтижесінде BMT 63-ші көше желісі аяқталмай, Лексингтон авенюінің 63-ші көше станциясында күрт тоқтады. 2007 жылы Екінші авеню желісінің құрылысы қайта басталды, ал 2011 жылы станцияны кеңейту және жаңарту, сондай-ақ Екінші авеню желісімен байланысты аяқтау үшін Лексингтон авенюінің 63-ші көшесінде құрылыс жұмыстары жүргізілді. Бұл жөндеу платформалардағы қабырғаларды алып тастады және станцияның Үшінші авеню жағында жаңа кіреберістер ашылды. Екінші авеню желісінің бірінші кезеңі үшін туннельдерді қазуға қолданылған туннель бұрғылау машинасы 2011 жылдың 22 қыркүйегінде BMT 63-ші көше желісінің төменгі деңгейіне қабырғадан өтті. 2017 жылдың 1 қаңтарында Екінші авеню желісінің бірінші кезеңі ашылды, бұл Q және N бағыттарының Орталық саябақ астында және шығысқа қарай Лексингтон авенюінің 63-ші көшесіндегі аялдамаға дейін созылуына мүмкіндік берді, содан кейін Екінші авенюде солтүстікке бұрылып, Екінші авеню желісімен бірікті. Екі қабатты Лексингтон авенюінің 63-ші көше станциясы екі 63-ші көше желісі арасында платформалық ауысуды қамтамасыз етеді. Солтүстікке қарай бағытталған пойыздар төменгі деңгейді пайдаланады, ал оңтүстікке қарай бағытталған пойыздар жоғарғы деңгейді пайдаланады. IND 63-ші көше желісі мен Екінші авеню желісі арасында 63-ші көшеден Екінші авенюге оңтүстік-батысқа қарай бұрылатын жеке байланыс құру ұсынылып отыр. Бұл байланыс IND Куинс бульвары желісінен келген пойыздарға Екінші авеню желісі арқылы Манхэттеннің орталық және төменгі бөліктеріне қатынай беруге мүмкіндік береді. Осы байланыс үшін пайдаланылмаған қоңырау ауыздарында қоқыс жиналған; 2021 жылы қоқыс тазартылған кезде MTA қызметкерлері қоқыс үйінділері 1980 жылдардан бері жинала бастаған болуы мүмкін деп болжады.

2020 жылдардағы жөндеулер

107 миллион долларлық жобаның бір бөлігі ретінде, туннельдер 2023 жылы тікелей бекіту рельстерін және кабельдерін ауыстыру, жаңа сигналдау жабдықтарын орнату, ағып жатқан жерлерді жою және бетон беттерін жөндеу мақсатында көптеген қызмет тоқтауларын бастан өтпек болды. Бетон рельстердің көп бөлігі 1981 жылы, желі ашылғанға сегіз жыл бұрын орнатылған. 2023 жылдың 28 тамызынан бастап 2024 жылдың бірінші тоқсанына дейін F пойыздары Квинс пен Манхэттен арасындағы 53-ші көше туннелі арқылы басқа бағытқа бұрылады, ал жұмыс күндері M пойыздары Манхэттендегі 57-ші көшеде тоқтатылады, себебі 63-ші көше туннелінде жөндеу жұмыстары жүргізілуде. F шаттл пойызы Лексингтон авенюі 63-ші көшесі мен 21-ші көше Куинсбридж арасында, Рузвельт аралында тоқтап тұрады, тек түнгі уақытта ғана тоқтамайды. Күндіз Queens Plaza мен 21-ші көше–Queensbridge арасында, ал түнде Queens Plaza мен Рузвельт аралы арасында шаттл автобустары жүреді.