Украин сағасының тұңғыш саяхатшысы: Леонид Каденюк

Кіріспе

Украиналық ғарышкер (1951–2018)

Леонид Костянтинович Каденюк (Леонід Костянтинович Каденюк, 28 қаңтар 1951 – 31 қаңтар 2018) – тәуелсіз Украинаның ғарышқа ұшқан алғашқы ғарышкері. 1997 жылы NASA-ның «Колумбия» ғарыш кемесімен STS-87 халықаралық миссиясының құрамында ғарышқа ұшты. МиГ-31 және МиГ-25 ұшақтарын пайдалана отырып, «Буран» ғарыш кемесін қонуға түсіру траекториясын әзірлеуге қатысты. 1990–1992 жылдары толық бағдарлама бойынша «Союз ТМ» көлік кемесінің командирі болып дайындалды. Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Каденюк Ресей ғарыш күштерінде қалды және Украина азаматтығын қабылдады. 1995 жылы Украина Ұлттық ғарыш агенттігінің ғарышкерлер тобына іріктелді. Ғарышқа ұшуға дайындық кезінде 1996 жылдың сәуірінен қазан айына дейін Украина Ұлттық ғылым академиясының Холодный атындағы ботаника институтының фитогормонология бөлімінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. NASA-да АҚШ-тың қайта пайдаланылатын «Колумбия» ғарыш кемесінің STS-87 миссиясына жүк маманы ретінде дайындалды. Миссияға екі үміткер болды, екіншісі – ғарыш зерттеулеріндегі украин ғалымы Ярослав Пустовский. Тәжірибелі болғандықтан, Каденюк миссияға негізгі кандидат ретінде таңдалды, ал Пустовский Каденюкке резервтік ұшқыш болды. 1997 жылдың 19 қарашасынан 5 желтоқсанына дейін «Колумбия» ғарыш кемесімен STS-87 миссиясында ғарышқа ұшты. Ұшудан кейін Леонид Каденюк Украинаның Мемлекеттік ғарыш агенттігінде украиндық ғарыш бағдарламасы бойынша мансабын жалғастырды. Ғарышқа ұшуға дайындық кезінде және сынақ жұмыстары барысында ерекше инженерлік және ұшқыштық дайындықтан өтті. «Союз», «Союз ТМ», «Буран» ғарыш кемелерін, «Салют» орбиталық стансасын, «Мир» орбиталық кешенін және АҚШ ғарыш шаттлын зерттеді. Ғарыш жүйелерін әзірлеуге және сынауға, олардың эскиздерін және макеттерін жасауға, сондай-ақ жүйелердің ұшу сынақтарына қатысты. Әртүрлі мақсаттағы 50-ден астам ұшақ түрі мен модификациясын, негізінен истребительдерде, сондай-ақ американдық Northrop T-38 оқу ұшағында ұшты. Ғарышқа ұшуға дайындық кезінде ғарыш кемесінде биология, медицина, метрология, экология, ғарыштан Жердің табиғи ресурстарын зерттеу, геология, астрономия, геоботаника сияқты әртүрлі салаларда ғылыми эксперименттер жүргізуге дайындалды. 1998 жылы Каденюк Украина Қарулы Күштерінің генерал-майоры болып тағайындалды және Украина Президенті жанындағы Бас әскери инспекцияның авиация және космонавтика жөніндегі бас инспекторының орынбасары болды. 2002 жылғы парламент сайлауында Кучманы қолдаған «Біріккен Украина» блогының тізімі бойынша Жоғарғы Радаға сайланды. Кейіннен Каденюк «Трудова Украина – өнеркәсіпшілер мен кәсіпкерлер» фракциясына қосылды, бірақ саяси белсенділік танытпады. Парламенттің қорғаныс және ұлттық қауіпсіздік жөніндегі комитетінде жұмыс істеді. 2006 жылғы парламент сайлауында Каденюк Литвиннің Халықтық блогының сайлау тізімінде үшінші нөмірде болды, бірақ блок тек 2,44% дауыс жинады (қажетті 3% жетпеді) және парламентке өте алмады. Каденюк 5 ғылыми мақаланың авторы. 2009 жылы «Пульсари» баспасында жарық көрген «Миссия – ғарыш» кітабы «Горизонттар» санатында 2009 жылғы «Жыл кітабы» байқауында бірінші орынды жеңіп алды. Кітап 2017 жылы «Новый Друк» баспасында қайта басылды.

Leonid Kostyantynovych Kadeniuk (Леонід Костянтинович Каденюк, 28 January 1951 – 31 January 2018) was the first astronaut of independent Ukraine to fly into outer space. He flew on NASA's Space Shuttle Columbia in 1997 as part of the international mission STS 87. He took part in working out the glide path of descent for landing the spacecraft Buran using MiG 31 and MiG 25 aircraft. Between 1990 and 1992, under the full program, he was trained as the commander of the transport ship Soyuz TM. With the break up of the Soviet Union, Kadenyuk remained in the Russian Space Forces and adopted Ukrainian citizenship. In 1995 he was selected to the group of astronauts of the National Space Agency of Ukraine. Preparing for space flight, from April to October 1996 he worked as a researcher at the Department of Phytohormonology of the Kholodny Institute of Botany of the National Academy of Sciences of Ukraine. He was trained by NASA for a space flight on the US reusable spacecraft Columbia, mission STS 87, as a payload specialist. There were two main candidates for the mission, the other being Yaroslav Pustovyi, a civil Ukrainian scientist in space research. As the more experienced one, Kadeniuk was chosen as the primary candidate for the mission, and Pustovy became Kadenyuk's backup. From 19 November to 5 December 1997, he made a space flight on the American Space Shuttle Columbia, mission STS 87. After the flight, Leonid Kadeniuk continued his Ukrainian space program career in the State Space Agency of Ukraine. During the preparation for space flights and in the process of test work he underwent unique engineering and flight training. He studied the Soyuz, Soyuz TM, Buran spacecraft, the Salyut orbital station, the Mir orbital complex, and the US Space Shuttle. He participated in the development and testing of aerospace systems, in their sketch and layout design, as well as in flight tests of systems. He flew more than 50 types and modifications of aircraft for various purposes, mainly on fighters, as well as on the American training aircraft Northrop T 38. During the preparation for space flights he was trained to conduct scientific experiments on board spacecraft in various fields: biology, medicine, metrology, ecology, study of natural resources of the Earth from space, geology, astronomy, geobotany. Kadenyuk was appointed Major general of the Armed Forces of Ukraine in 1998 and became Deputy Inspector General of the General Military Inspectorate under the President of Ukraine for Aviation and Cosmonautics. In the 2002 parliamentary election, he was elected to the Verkhovna Rada in the list of pro Kuchma United Ukraine Bloc. Later, Kadeniuk joined the "Trudova Ukrayina – Industrialists and Entrepreneurs" faction, but had not been politically active. He worked within parliament's Committee on Defense and National Security. In the 2006 parliamentary election, Kadenyuk was No. 3 in the electoral party list of Lytvyn's People's Bloc, but the block won only 2.44% of the popular vote (short of the required 3%) and no seats in the parliament. Kadenyuk is the author of 5 scientific papers. The book "Mission – Space", published in 2009 by Pulsary Publishing House, won first place in the Book of the Year 2009 competition in the Horizons category. The book was republished in 2017 by Novy Druk Publishing House.

Ғарыш ұшуларына дайындық туралы

Парашютпен секіру – ғарышкерлердің психологиялық жаттығуының бір түрі саналады. Леонид Каденюк: "Шындығында, мен секіруге аса құштар болған емеспін. Мен оны талап бойынша жасадым."

Колумбиямен ұшу

1997 жылы 19 қарашада ғарыш кемесі Джон Ф. Кеннеди ғарыш орталығынан (Флорида штаты) ұшырылды. "Spacelab" зертханалық модулінде астробиология, физика және материалтану салаларындағы ғылыми эксперименттер жүргізілді, сондай-ақ ғарышкерлердің ғарышқа шығуы да жоспарланған еді. "Колумбия" шаттлымен жасаған ұшуы барысында, ол үш түрлі өсімдік – репа, соя және мүк – қатысқан бірлескен украин-американдық ғылыми зерттеудің биологиялық тәжірибелерін жүргізді. Тәжірибелердің басты мақсаты – өсімдіктердің фотосинтез аппаратына, ұрықтандыру мен эмбрионның дамуына, соя мен репа тіндеріндегі гендік экспрессияға, репа өсімдігіндегі фитогормондардың мөлшеріне, көмірсутектердің метаболизміне және сояның жас бүршік клеткаларының ультрақұрылысына салмақсыздықтың әсерін зерттеу болды. Сондай-ақ, патогендік дертеті саңырауқұлы да зерттелді. Ғарышқа жасалған бұл ұшу барысында, "Адам және салмақсыздық күйі" тақырыбында зерттеу жүргізетін Адамды зерттеу жүйелері институты да тәжірибелер жасады. Қызығы, 27 қарашада, ұшудың тоғызыншы күні Украинамен алғашқы байланыс жасау жоспарланған еді. Украина азаматы алғаш рет ғарыштан өз елімен сөйлесті. Астронавттың естеліктерінен: "Ұшырылуға жеті күн бұрын, жұқпалы аурулардың алдын алу мақсатында экипажға арнайы режим енгізілді – карантин. Бұл космонавттардың қоғамдық орындарда болуына және кез келген сыртқы байланысқа түсуіне тыйым салды. Бізді отбасымыздан да оқшаулады. Осымен қатар, ғарышкерлер дәрігерлердің ғана емес, психологтардың да қатаң бақылауында болды". Леонид Костянтинович еске алады: "Мен және әріптестерім бос уақыттың әр минутында Жер мен ғарышқа қарап, сурет түсіретінбіз. Мұндай сабақтар ең танымал болды және мен оларды "Колумбия" бортындағы тағы бір әсерлі және қызықты тәжірибе деп есептеймін". Украинада күн әнұранмен басталады. Сондықтан Леонид Костянтинович экипаждың оянуын хабарлау үшін оны орындауды бұйырды, ол "Колумбия" бортындағы Ұшуды басқару орталығынан берілді. Экипаждың әр мүшесі өзіне ұнайтын әуенді таңдады. Осылайша, мемлекетіміздің әнұраны бүкіл планета бойынша ғарыштан екі рет ойнады.

The space shuttle was launched on 19 November 1997 from the space center. John F. Kennedy, Florida. In the laboratory module "Spacelab" scientific experiments in the fields of astrobiology, physics and materials science were carried out, astronauts were also scheduled to go into outer space. During his flight with shuttle Columbia, he performed biological experiments of a joint Ukrainian American scientific study with three species of plants: turnip, soybean and moss. The main purpose of the experiments was to study the effect of weightlessness on the photosynthetic apparatus of plants, on fertilization and embryo development, on gene expression in soybean and turnip tissues, on the content of phytohormones in turnip plants, on hydrocarbon metabolism and ultrastructure of soybean sprout cells. pathogenic fungus late blight. In addition to these experiments in space flight, experiments were performed by the Institute of Systems Human Research on the topic "Man and the state of weightlessness." Interestingly, on 27 November, the 9th day of the flight, the first connection with Ukraine was scheduled. For the first time from space, a citizen of Ukraine had a dialogue with his country. From the astronaut's memoirs: "7 days before the launch, a special regime was introduced for our crew in order to prevent infectious diseases – quarantine. It excludes the possibility of astronauts in public places and any outside contacts. We were also isolated from families. At the same time, the astronauts are not only under the close supervision of doctors, but also under the supervision of psychologists." Leonid Kostyantynovych recalls: "Every free minute I and my colleagues used to observe and photograph the Earth and space. Such classes were the most popular, and I considered them another impressive and extremely interesting experiment aboard the "Columbia" "

The day in Ukraine begins with the Anthem. Therefore, Leonid Kostyantynovych ordered it to signal the awakening of the crew, which was broadcast from the Flight Control Center on board the "Columbia". Each member of the crew chose a melody to their liking. Thus, the anthem of our state twice sounded in space over the entire planet.

Көзқарастар

Алмассыздық – физикалық күй, оны тұрақты гравитация әсері астында симуляторда жасау немесе модельдеу дерлік мүмкін емес. Ұшатын зертханалық ұшақтарда оны 25–30 секунд ішінде жасауға болады. Ғарыштық ұшуда ол тұрақты болады. "Табиғат күштері – жердің тартылысы, кемені ұстап, жібермейтін күш, және адам ақылының күштері – зымыранның қуаты арасында күрес болғандай көрінді", – деп Игорь Шаровтың кітабындағы сұхбатынан цитата келтірілген.

Марапаттар мен құрметтер

Украина Президентінің "Алтын жұлдыз" орденімен марапатталған "Украинаның Батыры" атағы – Украина мемлекетінің ғарыш саласын дамытудағы қызметі, ғарыштағы халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға қосқан ерекше жеке үлесі үшін. Украина Президентінің наградасы – "Батылдық үшін" I дәрежелі ордені – ұлттық ғарыш индустриясының халықаралық беделін көтеруге қосқан зор үлесі, "Колумбия" ғарыш кемесіндегі украин-американдық ғылыми зерттеулері барысында көрсеткен жеке батылдығы мен қаһармандығы үшін (19 қаңтар 1998 жыл). "Құрмет үшін" III дәрежелі ордені – зымыран және ғарыш өнеркәсібін дамытуға қосқан маңызды үлесі, ғарыш жүйелері мен технологияларын жасау және іске асырудағы айрықша жетістіктері, жоғары кәсібилігі үшін (12 сәуір 2011 жыл). 2004 жылы Андрушивка астрономиялық обсерваториясында астрономдар ашқан 399673 Каденюк астероиді оның құрметіне аталды. Ол Киев қаласының Байкове зиратының орталық аллеясында жерленді. 2018 жылдың 2 ақпанында Киевте Украина Министрлер Кабинеті ғимаратында қоштасу рәсімі өтті.