Кіріспе

Американдық мүсінші (1830–1908)

Харриет Гудхью Хосмер (9 қазан 1830 – 21 ақпан 1908) – неоклассикалық мүсінші, 19 ғасырдағы Америкадағы ең көрнекті әйел мүсінші деп есептеледі. Ол алғашқы кәсіби мүсінші әйел ретінде танымал. Басқа да техникалық жаңалықтардың қатарында, ол әк тасты мәрмәрге айналдыру процесін жасады. Хосмер бір кезде Римдегі эмигранттар колониясында тұрып, көптеген белгілі жазушылар мен суретшілермен дос болды. Ол ақын Уильям Х. С. Хосмердің және трагедиялық актриса Жан Хосмердің туысы болды.

Ерте өмір және білім

Харриет Хосмер 1830 жылдың 9 қазанында Массачусетс штатының Уотертаун қаласында дүниеге келді және Массачусетс штатының Ленокс қаласындағы Седжвик мектебінде оқу курсын аяқтады. Оның анасы мен үш туысы бала кезінде қайтыс болды. Ол дені сезімтал бала болды, әкесі, дәрігер Хирам Хосмер, оны дене шынықтырумен айналысуға ынталандырды, соның арқасында ол қайық жүргізу, коньки тебу және атпен жүруде шеберлікке жетті. Ол сондай-ақ оның өнерге деген құштарлығын да қолдады. Ол АҚШ-тың батыс аймақтарындағы шөлейт далаға жалғыз сапар шекті және Дакота үндістерін аралады. Ол модельдеуге ерте жасынан бейімділігін көрсетті және анатомияны әкесімен бірге зерттеді. Отбасы досы Уэйман Кроутың әсерімен ол Миссури медициналық колледжінде (кейін штаттық университеттің медициналық факультеті) доктор Джозеф Нэш Макдауэллдің анатомия сабақтарына қатысты. Одан кейін ол Бостон қаласында оқыды және 1852 жылдың қараша айына дейін үйде модельдеумен шұғылданды. Содан кейін әкесі мен жақыны Шарлотта Кушманмен бірге Римге кетті, онда 1853 жылдан 1860 жылға дейін уэльс мүсіншісі Джон Гибсонның шәкірті болды және ол, ақыры, тірі үлгілерді зерттеуге мүмкіндік алды.

Рим

Римде тұрып, ол Натаниел Хоторн, Бертель Торвальдсен, Уильям Макепис Такеррей, философ және феминист Франсис Пауэр Кобб, сондай-ақ екі әйел – Элиот және Сэнд сияқты суретшілер мен жазушылар тобымен араласты. Флоренцияда ол Элизабет Барретт пен Роберт Браунингтің Casa Guidi үйінде жиі қонақ болды. Осы топқа Энн Уитни, Эмма Степбинс, Эдмония Льюис, Луиза Ландер, Маргарет Фоули, Флоренс Фримен және Винни Рим сияқты суретшілер де кірді. Хоторн оларды "Мәрмәрлі фауна" романында нақты бейнелеген, ал Генри Джеймс оларды «америкалық «ханым мүсіншілердің» қауымдастығы» деп атады. Хосмер қазір Америкадағы сол кездегі ең белгілі әйел мүсінші саналады және ол басқа әйел мүсіншілердің алда тұрған жетекшісі деп есептеледі. Франсис Пауэр Кобб Хосмердің мысалы әйелдердің де ерлермен тең шығармашылық өнерге қабілетті екенін көрсетті, ал Хосмердің туындылары әйелдердің күш-қуатын және қадір-қасиетін паш ететін жаңа әйелдер өнерінің бастамасы болды деп санайды.

Көркемдік стилі

Хосмер неоклассикалық стильге қызығушылық танытты, оны зертету Римде болғандықтан оңай болды. Ол мифологияны оқығанды ұнататын және мифологиялық бейнелердің әртүрлі бейнелерін жасады, мысалы, «Ұйықтаған Фавн» мүсіні, оның шашы, жүзімдері және оның үстіне жабылган мата сияқты элементтердің күрделі бөлшектерімен ерекшеленеді.

Кейінгі өмірі

Ол сондай-ақ машиналарды жобалап, құрастырды және жаңа процестерді ойлап тапты, әсіресе мүсіншілікпен байланысты, мысалы, Италияның қарапайым әк тасын мәрмәрге айналдыру әдісі және мүсіннің дөрекі пішіні алдымен гипсте жасалады, оған майлы пішіндерді өңдеу үшін балауыз қаптамасы салынады. Бұл 1893 жылы Чикагодағы Колумбия көрмесінде Калифорния штатының ғимаратында көрсетілді. Аталған мүсін 1894 жылы Калифорнияның қысқы халықаралық көрмесінде қайтадан таныстырылды. 25 жыл бойы ол Люиза, леди Эшбертонмен романтикалық қарым-қатынаста болды, ол Бингем Барнингтің жесірі, 2-ші барон Эшбертон (1864 жылы қайтыс болды). Леди Эшбертон Харриетке Лондонның Найтсбридж қаласында Эшбертон үйіне жақын студия берді. Хосмер 1908 жылдың 21 ақпанында Массачусетс штатының Уотертаун қаласында қайтыс болды және Кембридждегі Маунт-Оберн зиратындағы отбасылық жер учаскесіне жерленді. Туындыларынан өзге, Харриет Хосмер өнер тарихы мен феминистік және гендерлік зерттеулерде де өз ізін қалдырды. Ұлттық әйелдер өнер музейінің сөзін келтірсек, "Харриет Гудхью Хосмер 19 ғасырдағы әлеуметтік нормаларға қарсы шығып, ірі көлемді, неоклассикалық стильдегі мәрмәр мүсіндер жасау арқылы табысқа жеткен мүсінші болды".

Контекст

XIX ғасырда әйелдер көбінесе мансаптық жолға түспейтін, әсіресе мүсіншілік саласында. Әйелдерге ерлермен тең өнер білімі алуға рұқсат берілмеген, олар үлкен тарихи картиналар, мифологиялық және библиялық сахналар, адам денесін модельдеу сияқты «үлкен» өнер туындыларын жасауға оқытылмаған. Әйелдер көбінесе үйде орындалатын туындыларды – натюрморттарды, портреттерді, пейзаждарды және кішкентай мүсіншелерді жасаған, бірақ тіпті королева Виктория өзінің қызы, принцесса Луизаға мүсін өнерін оқуға рұқсат берген. Хосмерге тірі модельден сурет салуға тыйым салынғандықтан сурет сабақтарына қатысуға рұқсат берілмеді, бірақ ол адам анатомиясын үйрену үшін анатомия сабақтарына қатысып, жеке мүсін сабақтарына ақы төледі. Оның мансабындағы ең маңызды қадам – Римге барып өнер оқуы болды. Хосмердің жеке студиясы және өз бизнесі болды. Ол Римде танымал суретшіге айналып, көптеген тапсырыстар алды. Хосмер дәстүрден айырылуы туралы: «Өзінің жолы басқаша екенін сезінгенде, таныс жолдан шығуға күші бар әрбір әйелді құрметтеймін; қажет болса, тұрып, күлкіге қабылуға дайын күш» деді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Флорида штатының Панама-Сити қаласында «Либерти» кемесі салынды және оның құрметіне аталды. Кароль Симмонс Олес жазған «Оянған тас: Харриет Хосмер өмірінен туған шығармалар» атты поэзия кітабы 2006 жылы жарық көрді. Оның «Пак пен сұлу» мүсіні Бостон әйелдерінің мұра жолында көрсетілген. Массачусетс штатының Уотертаун қаласындағы Хосмер мектебі – мемлекеттік бастауыш мектеп. Ол Харриеттің әкесі, доктор Хайрам Хосмердің сыйлаған жеріне салынған. Мектеп бастапқыда Хайрам мен Харриеттің туысы доктор Альфред Хосмерге арналған, олардың қоғамға қызмет ету жылдарына деген құрмет ретінде. 2022 жылдың 1 ақпанында, жаңадан жөнделген мектептің ашылуына орай, Уотертаун қаласы ғимаратты қайта бағыштады. Қайта бағыштау рәсімінде: «Бұл өзгеріс докторлар Хайрам мен Альфред Хосмерді жоққа шығару, төмендету немесе кемсіту үшін емес, олардың қалаға көп жыл бойы қызмет еткені үшін лайықты құрмет көрсету үшін жасалған, сонымен қатар, әйелдердің қоғамдық мойындалған жетістіктеріне мүмкіндік аз болған кезінде де халықаралық деңгейде танымал болған Харриетті де қамту үшін жасалған. Харриет әкесі мен туысының есімімен аталған алғашқы ғимараттың ашылуына қатысқан. Енді оны да осылай тану уақыты келді».