Кіріспе

Монтана штатындағы көл, АҚШ. Бұл көл – ежелгі, алып мұздық бөгет көлінің қалдығы, соңғы мұз аралық дәуірдегі Миссула көлі. Флэтхед көлі – Флэтхед өзенінің бағытындағы табиғи көл. Ол 1930 жылы Полсон шығанағындағы Керр бөгетімен тоғанысқан, көл деңгейі сәл көтерілді; бөгет электр энергиясын өндіреді. 2015 жылдан бері су электр станциясы Біріккен Салиш және Кутенай тайпаларына тиесілі және олар басқарып келеді. Бұл көл, мөлшері мен түріне қарай, халқы бар әлемдегі ең таза көлдердің бірі.

География

Монтана штатының солтүстік-батыс бұрышында, Калиспеллден оңтүстікке қарай 7 миль (11 км) жерде орналасқан, оның ұзындығы шамамен 30 миль (48 км) және ені 16 миль (26 км), 197 шаршы миль (510 км²) аумақты қамтиды. Ол Миннесотаның Милле Лакс көлінің шамамен бірдей мөлшерде, бірақ Ред-Лейктен кішірек. Бұл Сан-Франциско шығанағының (негізгі шығанақтың) жартысына жуық аумағы. Ол Тахо көлінен беткі ауданы бойынша үлкен, бірақ Тахо көлінің тереңдігіне байланысты көлемі жағынан әлдеқайда кіші. Flathead көлінің ең терең жері 370.7 фут (113 м), ал орташа тереңдігі 164.7 фут (50 м). Бұл Flathead көлін Сары теңіздің немесе Парсы шығанағының орташа тереңдігінен терең етеді. Flathead көлі Монтананың көркіне толы аймағында, Глейшер ұлттық паркінен оңтүстік-батысқа қарай 30 миль (48 км) жерде орналасқан және оның иілген жағалауымен өтетін екі көрнекті тас жолмен шектеледі. Батысында АҚШ 93-ші тас жолы, ал шығысында 35-ші тас жолы орналасқан. Көлдің шығыс жағалауы Миссия тауларымен, батысы Салиш тауларымен шектеседі. Флэтхед аңғары Флэтхед өзенінің мұздық бөгетімен қалыптасқан және солтүстікке және ішкі аймаққа арналған ерекше жұмсақ климатты сақтайды; Тынық мұхиты батысқа қарай шамамен 400 миль (644 км) қашықтықта орналасқан. Жұмсақ климат шығыс жағалауда вишня бақшаларын, ал батыс жағалауда шарап өндіруге арналған жүзімдіктерді өсіруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, көлдің маңында алма, алмұрт және слива бақтары, сондай-ақ көкөністер, шөп, бал, балабақша ағаштары, шырша, шөп және бидай өндірісі бар. Көлдің пішіні дұрыс емес жағалауға ие және оннан астам кішкентай аралдар 5.5 шаршы миль (14 км²) аумақты алып жатыр. Жабайы жылқы аралы – ең үлкені, ал Мелита аралы Flathead көліндегі аралдардың бірі, батыс жағалаудан шамамен жарты миль қашықтықта орналасқан. Мелитаның ең биік нүктесі су деңгейінен 24 метр биіктікте. Ең жақын жер – Уолстад Лэндинг (бір жарым миль қашықтықта), 93-ші тас жолдан 15 минуттық жерде орналасқан. Арал Американың Бойскауттар Монтана Кеңесіне тиесілі, және Мелита аралы лагері орналасқан, сонымен қатар басқа да шаралар үшін пайдаланылады; Монтана Кеңесі жүргізетін орманды қалпына келтіру жобасы бар. Сондай-ақ, америкалықтар қорғаған аққалпақ бүркіт қоры да бар. Бойскауттар аралды 1940 жылдары пайдалана бастады.

Геология

Флэтхед көлі Роки тауларының ойысының оңтүстік жағында орналасқан. Роки тауларымен бірге қалыптасқан бұл ойыс, тік, тар аңғар түрінде солтүстікке қарай Оңтүстік Юконға дейін созылып, Колумбия өзенінің бастауын қамтиды. Соңғы мұз дәуірінде бұл ойыс зор мұздықпен толып жатқан. Мұздық оңтүстікке қарай жылжығанда, осы ойысты қазып жасады. Қазіргі Монтана штатындағы Полсон қаласының жанындағы Полсон моренасы, соңғы мұз дәуірінде мұздықтың ең оңтүстікке жеткен жерін көрсетеді, демек, мұздықтың соңғы моренасының орны болып табылады. Полсон моренасының үлкен өлшемі, мұздықтың көп жылдар бойы осы жерде тоқтағанын және содан кейін шегінгенін көрсетеді. Климат жылына бастағанда, Миссия аңғарындағы мұздықтың бір бөлігі негізгі массасынан гөрі баяурақ шегінді, бұл көл алабының шөгінділермен толуына кедері келтірді. Ақырында, мұз да еріп, моренаның артында көл пайда болды. Су осы мореналық бөгеттің үстіне жеткенде, оның ішінде арна ойылды. Көптеген мореналық бөгеттелген көлдер судың толығымен моренаны кесіп өтуіне байланысты тез сарқылады. Флэтхед көлі сақталды, себебі Полсон моренасының астындағы тау жынысы моренаның толығымен кесілуіне мүмкіндік бермеді, сондықтан еріген су толығымен ағып кетпеді. Флэтхед көлінен ең төменгі ағыс деңгейлерін Федералдық Энергияны Реттеу Комиссиясы (FERC) белгілейді, бұл деңгейлер су тасқынының қаупін басқару, электр энергиясын өндіру талаптары және өзен жүйелеріндегі су өмірін қолдау үшін қажетті биологиялық талаптарға негізделген. Көл Флатхед өзенінің Оңтүстік саласындағы Аштық Жылқы Бөгетінен төмен орналасқан. Аштық Жылқы Бөгеті, Қайта Орналастыру Бюросы тарапынан пайдалы ағыс жағдайларын қамтамасыз ету және Колумбия өзенінің сағасына және Тынық мұхитына көшіп бара жатқан жас балықтардың қауіпсіз өтуін қамтамасыз ету үшін басқарылады. Колумбия өзенінің Техникалық Басқару Тобы, федералдық бөгеттерді басқаратын агенттіктерге операциялық ұсынымдар береді. Төрт штаттың, бес федералдық агенттіктің және алты тайпалық ұлттың өкілдерінен құралған бұл топ, балық пен жабайы табиғатты жүйелік пайдалардан жоғары қояды. Колумбия өзені жүйесінде Конгресс бекіткен мақсаттарға жұмыс істеуі тиіс 14 жоба бар.

Тарих

Бұрын "Салиш көлі" деп белгілі болған бұл су айдыны Салиш тайпасының атымен аталды. Дэвид Томпсон сияқты ерте еуропалық саяхатшылар, американдық жергілікті халықтың қол тілінің дұрыс түсінілмеуінен оларды "Flathead Indians" деп атаған. 1855 жылы АҚШ Хеллгейт шартын жасады, осы арқылы Флэтхед тайпасының пайдалануы үшін ғана Флэтхед қорығын бөліп, Флэтхед көлінің көп бөлігін қамтыды. 2023 жылғы жазда су деңгейі қалыптыдан төмен болды.