Француздық жеңіл танк: Renault ZT моделінің тарихы

Кіріспе

Француз жеңіл атқыштар танкісі

Renault Modèle 35 ZT (AMR 35 немесе Renault ZT) – аралық соғыс кезеңінде әзірленген және Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған француз жеңіл танкісі. Аты айтқандай, ол барлау және хабарлау үшін емес, көбінесе радиосыз, механикаландырылған жаяу әскерге қолдау көрсетуге арналған жеңіл бронетехникалық ұрыс машинасы болды. AMR 35 1933 жылы AMR 33-ті жақсарту мақсатында, қозғалтқышты алдыңғы бөлігінен артқа жылжыту жобасынан туындады. 1934 жылы күштірек серікпе орнатылды және ол AMR 33-тің орнына сол жылы өндіріс желісіне алынды. Француз атқыштар әскері бес түрлі нұсқада барлығы екі жүз машинаға үш рет тапсырыс берді, оның ішінде екі пулеметтік танк, екі танк жойғыш және бір командалық танк болды. Кейіннен радиобайланыс нұсқасы – Renault YS-қа он машина, ал тропикалық нұсқасы – ZT 4-ке қырықтан астам машина тапсырыс берілді. Қаржылық және техникалық проблемалар өндірістің басталуын 1936 жылға дейін кешіктірді. AMR 35 сенімді емес машина екені дәлелденді. Ол сол кездегі ең жылдам танктердің бірі болғанмен, оның жоғары жылдамдығы механикалық бөліктеріне үлкен жүктеме түсірді. 1937 жылы қосымша тапсырыс бермеу туралы шешім қабылданды, бірақ ұйымдастырушылық қиындықтар кейбір нұсқалардың соңғы жеткізілімдерін 1940 жылға дейін баяулатты. 1940 жылдың маусым айында Франция құлаған кезде де ZT 4 тапсырысы толыққанды аяқталмаған еді. Франция шайқасы кезінде AMR 35 танктері бронетанктік және мотоатқыштар дивизияларының құрамында болды, олардың көп бөлігі соғыстың алғашқы апталарында жойылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігінде Германия тұтқынға алынған бірнеше машинаны пайдаланды.

Даму

AMR 33 әлі француз әскеріне жеткізілмеген еді, бұл 1934 жылдың маусым айында орын алатын болатын. Луи Рено AMR 33-тің бес прототипінің екеуін осы түрін жақсарту үшін пайдаланды. 1934 жылдың ақпан айының ортасында ол бірінші прототипті, N° 79759-ды, 1933 жылдың қыркүйегінде Nerva Stella 28 CV қозғалтқышымен ұзартып, жаңадан жабдықталғаннан кейін сынақ комиссиясына жіберді. Қозғалтқыш енді алдыңғы емес, артқы жағына орналастырылды. Бұл қозғалтқыш шуының әсерін азайту және салмақтың дұрыс таралуын қамтамасыз ету үшін жасалды. Бұл екі мәселе 1933 жылы прототиптер маневрлерде қолданылған кезде анықталды. Эгзостық құбыр артқа орналастырылды, ал желдеткіш оң жақтан сол жаққа жылжытылды. Рено өндірісте мұндай қымбат жақсартуларды енгізуге құлшынбады, бірақ 1934 жылдың ақпан айында француз кавалериясының басшысы, генерал Флавиньи, осы өзгерістерді енгізуді талап етті. Сынақтар көрсеткендей, максималды жылдамдық 72 км/сағ құрады. Салмағы 4,68 тонна (оған 0,25 тонналық симуляциялық салмақ қосылды), ал орташа жылдамдық 40,5 км/сағ болды. Алайда, кейбір кавалерия офицерлері Renault Nerva Stella спорттық автомобиль екенін және оның қозғалтқышының нәзік болғанын, сондықтан ол әскери қызметтің қиындықтарына төтеп беруге қолайсыз екенін атап өтті. Олар оны Renault қалалық автобусының берік қозғалтқышымен алмастыруды ұсынды. Наурыз айында екінші прототип, N° 79760, сондай-ақ жиырма сантиметрге ұзартылып, Renault 432 22 CV төрт цилиндрлі автобус қозғалтқышымен жабдықталды. Бұл көлік, салмағы 5,03 тонна және симуляциялық салмағы 0,75 тонна, 3-11 сәуір аралығында Винсенн қаласында сынақтан өтті, максималды жылдамдығы 63,794 км/сағ, ал орташа жылдамдығы 35,35 км/сағ құрады. 1934 жылдың 3 шілдесінде жақсы сенімді қозғалтқышқа жабдықталған екінші нұсқаға 92 дана тапсырыс берілді. AMR 33-тің орнына шығарылатын бұл модель AMR 35 деп аталды. Олардың 12-сі 7,5 мм пулеметпен жабдықталған AVIS 1 мұнарасымен және ER1 радиостанциясымен жабдықталған взводтық басқару машинасы болды. Қалған сексен көлікте 13,2 мм пулеметпен жабдықталған үлкен AVIS 2 мұнарасы болуы керек еді. Соңғылардың 31-і ER1 радиостанцияларымен жабдықталуы тиіс еді, бірақ 1937 жылы бұл жоспардан бас тарту туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар сегіз радиолық басқару танктарын өндіру жоспарланған, олар ақырында AMR 35 ADF 1 деп аталды, бұл тапсырыстың жалпы көлемін жүзге жеткізді. Алайда, AMR 33 серік жүйесінің, бастапқыда AMR 35-те де қолданылуы тиіс болған, өте сенімсіз екені анық болды: серік блоктары жер жолдарында жүргенде туындайтын күштерге төтеп беруге тым әлсіз болды. Серік жүйесін толық қайта құруға тапсырыс берілді, бұл жаңа Renault R35 үшін де қолданылатын болатын. Үш түрлі нұсқа қарастырылды және AMR 33 прототипі N 79758-де сынақтан өтті: біріншісі жерде тұрған бос жүргіншіге ие болды, екіншісі R 35 сияқты екі серік және бес жол дөңгелегіне ие болды. Бұл Renault ZB үлгісі қабылданбады, бірақ 1936 жылдың наурыз айында Қытай 12 данаға, ал бірнеше айдан кейін Юньнань провинциясының әкімшілігі де тапсырыс берді. Соңғысы 1938 жылдың қазанында, ал алғашқысы 1940 жылы ғана жеткізілді. Үшінші серік түрі әр жағында бір серікке ие болды және қабылданды. Қозғалтқышы ауыстырылған және жаңа серік жүйесі бар көліктің Renault зауытындағы атауы Renault ZT болды. Бұл атау Renault-ның әскери прототиптерінің хронологиялық реттілігін ғана көрсетеді және басқа мағынасы жоқ. Жаңа серік жүйесі алғаш рет үшінші прототипте сынақтан өтті, ол 1934 жылдың қыркүйегінде қазандық табағынан жаңадан салынған. Оның бос жүргінші дөңгелегі әлі де AMR 33 серік жүйесінің түрінде болды, ал мұнарасы екінші прототиптің мұнарасы болды.

With his AMR 33 not yet being delivered to the French army — this would happen in June 1934 — Louis Renault used two of the five AMR 33 prototypes to improve the type. In the middle of February 1934 he sent the first, N° 79759, to the testing commission, after it had been lengthened and refitted with a much more powerful Nerva Stella 28 CV engine in September 1933, which now was placed at the back, instead of the front, of the vehicle. This was to reduce the effect of engine noise as well as to attain a better weight distribution, two problems that had become apparent in 1933 when the prototypes had been used for manoeuvres. The exhaust pipe was placed at the back and the ventilator moved from the right to the left side. Renault was hesitant to introduce such expensive improvements in the production run; but in February 1934 the head of the French Cavalry, General Flavigny, insisted on these changes being made. During testing the maximum speed was shown to be an impressive 72 km/h. Weight was just 4.68 metric tonnes (to which a 0.25 tonne simulation weight was added), the average road speed 40.5 km/h. However, some cavalry officers pointed out that the Renault Nerva Stella was a sports car and its engine rather delicate and thus unsuited to the rigours of military service. They proposed to use a more robust Renault city bus engine instead. In March the second prototype, N° 79760, was also lengthened twenty centimetres and fitted with a Renault 432 22 CV four cylinder bus engine. This vehicle, with a weight of 5.03 tonnes and a simulation weight of 0.75 tonnes, was tested between 3 and 11 April at Vincennes and attained a maximum speed of 63.794 km/h and an average speed of 35.35 km/h. A subsequent order of 92 for the second version with its more reliable engine was made on 3 July 1934. This type, replacing the AMR 33 in the production run, was to have the name AMR 35. Of these, twelve were to be of a platoon command type, fitted with the AVIS 1 turret with a 7,5 mm machine gun and equipped with an ER1 radio set. The remaining eighty vehicles were to have a larger AVIS 2 turret with a 13.2 mm machine gun; 31 of the latter were also intended to be equipped with ER1 radio sets, though in 1937 it was decided to abandon this plan. Also eight radio command tanks were to be produced, which eventually would be called AMR 35 ADF 1, bringing the order to a total of hundred vehicles. At this time however it became clear that the AMR 33 suspension system, that originally had been intended to be used on the AMR 35 also, was very unreliable: the suspension units were simply too weak to withstand the forces caused by driving cross country. A complete redesign of the suspension was ordered, also to be used for the new Renault R35. Three types were considered and tested on AMR 33 prototype N° 79758; the first had the idler resting on the ground; the second two bogies and five road wheels, like the R 35. This Renault ZB was rejected, but in March 1936 twelve were ordered by China and four a few months later by the Yunnan province administration. The latter were delivered in October 1938, the former only in 1940. The third suspension type had only one bogie per side and was accepted. The Renault factory designation of the vehicle with the relocated engine and new suspension was Renault ZT; it merely indicates the chronological order of Renault's military prototypes and has no further meaning. The new suspension was first tested on a third prototype, in September 1934 newly built from boiler plate; its idler wheel was still of the AMR 33 suspension type and its turret was that of the second prototype.

Сипаттама

Өнімдік көліктер үшінші прототиптен сәл өзгешеленеді: олар бұрандалы емес, көбірек қадаланған пластиналармен жабдықталған және Renault 447 қозғалтқышын пайдаланған. AMR 35, AMR 33-тен сәл үлкен болды, оның ұзындығы 3,84 метр, ені 1,76 метр және биіктігі 1,88 метр. Толық жүктелгенде салмағы 6,5 тонна (жүксіз – алты тонна) болды. Тік броня пластиналарының қалыңдығы он үш миллиметр, көлбеу пластиналарының қалыңдығы тоғыз миллиметр, ал жоғарғы және төменгі пластиналарының қалыңдығы алты миллиметрді құрады. Жалпы конструкциясы қозғалтқыштың артқа жылжуымен өзгертілді. Алғашқыда жүргізушіге оң жаққа жақсы көріну үшін орталыққа орналасу көзделіпті, бірақ соңында ол корпус сол жағында қалды, ал оң жағында үлкен желдеткіш тор орналасқан. Екіпаждың екінші мүшесі – командир/атқышы орналасқан мұнара да ортасынан сол жаққа жылжытылды. Мұнараның екі түрі қолданылды: 7,5 мм Modèle 1931 Type C автоматтарымен және 2250 оқтан тұратын оқ-дәрі қорымен жабдықталған Modèle réglementaire AVIS 1 және 13,2 мм автоматтары бар AVIS 2. 7,5 мм үлгісінде әуе шабуылына қарсы қолдану үшін мұнараның үстіне орнатылатын қосымша пулемет те болды. Радио болған жағдайда, ол ER 29 болды, оны командир басқарды. Серіппеде төрт күшті дөңгелек қолданылды. Ортадағы екеуі орталық богиде жұптастырылды, олар горизонталь резеңке цилиндр блогымен серіппеленген, ол өз кезегінде болат дискілермен бөлінген бес кіші резеңке цилиндрден тұрды. Бұл цилиндрлер соққыны жұмсартуға да қызмет етті, бұл AMR 33-те қолданылған майлы демпферлердің тудырған мәселелерін болдырмады. Алдыңғы және артқы дөңгелектер де резеңке цилиндр блогымен тәуелсіз серіппеленген, бірақ енді төрт кіші цилиндрден тұрды. Жетек дөңгелек алдыңғы жақта орналасқан. Шынжырдың ені 22 сантиметрді құрады және төрт жоғарғы роликтермен демеліп тұрды. Судан өту қабілеті 60 сантиметр, ал траншеядан өту қабілеті 1,7 метр болды, тік кедергінің биіктігі 50 сантиметр немесе 50% еңіспен көтерілуге мүмкіндік берді. Renault 447 22 CV төрт цилиндрлі 5881 см³ бензиндік қозғалтқышы, француз әскерінің ресми нұсқаулығына сәйкес, максималды жылдамдығы 55 км/сағ құрады, бұл сол кездегі ең жылдам француз танкысі болды. Renault каталогтарында жылдамдық 60 км/сағ деп көрсетілген, ал көптеген дереккөздерде соңғы сан айтылған. Оның ең жоғары қуаты 2200 айналым/мин жылдамдықта 82 а.к. құрады. Жолдағы орташа жылдамдық 40 км/сағ болды. Тежегіштер бір құрғақ дискілі типте болды және Кливленд дифференциалы қолданылды. Төрт алға және бір кері беріліс болды. Zénith карбюраторы және Scintilla Vertex магнитосы бар, бұл температура нөлден төмен болғанда да электрлік түрде іске қосуға мүмкіндік берді. 130 литрлік жанармай бакі 200 километрге дейін жүруге мүмкіндік берді.

The production vehicles would differ slightly from the third prototype: they had more riveted, instead of bolted, plates and used the Renault 447 engine. The AMR 35 was somewhat larger than the AMR 33, being 3.84 metres long, 1.76 metres wide and 1.88 metres tall. It weighed, fully loaded, 6.5 metric tonnes (six tonnes unloaded). The vertical armour plates had a thickness of thirteen millimetres, the sloped plates being nine millimetres thick and the top and bottom plates six millimetres. Its general configuration was changed in that the engine was moved to the back. Originally it had been intended to give the driver a more central position to improve his view to the right but eventually he remained at the left side of the hull, the right side being occupied by a large ventilation grill. The turret, where the second crew member, the commander/gunner, was located, was also placed left of centre. Two types of turret were used: the Modèle réglementaire AVIS 1 fitted with the 7,5 mm Modèle 1931 Type C machine gun and an ammunition stock of 2250 rounds and the AVIS 2 with a 13,2 mm machine gun. The 7.5 mm version also had a reserve machine gun that can be placed on a small mount on top of the turret for AA use. If a radio was present it was the ER 29, operated by the commander. The suspension used four much more robust road wheels. The two in the middle were paired into a central bogie, sprung by a horizontal rubber cylinder block, that again consisted of five smaller rubber cylinders separated by steel discs. These cylinders also served as shock dampers, avoiding the problems caused by the oil dampers used with the AMR 33. The wheels in the front and back were independently sprung, again by a rubber cylinder block, but now consisted of four smaller cylinders. The sprocket was in the front. The track was 22 centimetres wide and was supported by four top rollers. The wading capability was sixty centimetres, the trench crossing capability 1,7 metres and a vertical obstacle of fifty centimetres or slope of 50% could be climbed. The Renault 447 22 CV four cylinder 5881 cc petrol engine rendered, according to the official French Army manual, a maximum speed of 55 km/h, making it the fastest French tank of its day. Renault brochures claimed the higher speed of 60 km/h and many sources mention the latter number. It had a peak output of 82 hp at 2200 r/m. The average road speed was 40 km/h. The brakes were of the single dry plate type and a Cleveland differential was used. There were four forward gears and one in reverse. There was a Zénith carburettor and a Scintilla Vertex magneto, making it possible to start electrically even at temperatures below zero. A fuel tank of 130 litres gave it a range of two hundred kilometres.

Өндіріс

Алғашқы тапсырыс 1934 жылдың желтоқсанында он көліктің бірінші партиясын, ал 1935 жылдың наурызында толыққандай жеткізілімді көздеген. Бұл соңғы мерзім тамызға ықпалдасты, бірақ Renault компаниясының қаржылық қиындықтарына байланысты өндіріс басталған жоқ. 1935 жылдың маусымында Renault екінші, елу көліктен тұратын тапсырыстан қорқынышпен бас тартты, себебі кешігулерге байланысты шарттық айыппұлдар төленуі мүмкін еді. Дегенмен, 1936 жылдың 20 сәуірінде ол 1936 жылдың 15 желтоқсанына дейін жеткізілетін отыз көліктен тұратын қосымша тапсырысты қабылдады. Олардың он бесеуі 7,5 мм пулеметпен, бесеуі ADF 1 және бесеуі ZT 2 және ZT 3 танк жойғыштарының әрқайсысымен жабдықталады. 1936 жылдың 9 қазанында жетпіс көліктен тұратын үшінші және соңғы келісімге қол қойылды: алпыс 7,5 мм пулеметпен, олардың жартысы радиостанциясыз, ал қалған бесеуі ZT 2 және ZT 3, соңғы жеткізілім 1937 жылдың 7 тамызына дейін жоспарланған. Өндіріс басталғанда қосалқы мердігерлермен келісімдерге байланысты қиындықтар туындады: Schneider бронялық плиталарды жасап, бос корпус құрастырды, ал Batignolles Châtillon AVIS 2 мұнараларын өндірді. Соңғы құрастыру Renault компаниясымен жүзеге асырылды. 1935 жылдың наурызында Schneider алғашқы бос корпусты жеткізді. 20 мамырда корпус аяқталып, сынақтарға жіберілді. 24 маусымда сынақтар сәтті аяқталғаннан кейін үшінші сериядан шыққан көлік STC (Кавалерия Техникалық Бөліміне) қосымша сынақтар үшін жіберілді. Саторидегі көлік мұнарамен жабдықталды және 3-7 тамыз аралығында қайтадан сынақтан өтті. Алайда, 9 тамызда STC көлігі 50% еңісті көтере алмады, ал екінші көлік бұл міндетті оңай орындады. Бұл үлкен кешігулердің бастамасы болды. Әскерилер беріліс қатынасын өзгертуді талап етті және 2 қыркүйекте алғашқы он екі көлікті қабылдаудан бас тартты. 19 қазанда бірінші модификацияланған көлік аяқталды, ал алғашқы он бір көлік 1936 жылдың қаңтарында ғана қабылданды, ал алғашқы AMR 35 1936 жылдың 22 сәуірінде пайдалануға берілді. Осы уақытта Citroën зауыты AMR Citroën P 103 жобасын әзірлеу арқылы тапсырысты алуға тырысты, бірақ бұл жоба қабылданбады. 1936 жылдың 22 ақпанына қарай отыз AMR 35 шығарылды, тағы жиырмасына жұмыс жүргізілуде. 1936 жылдың маусым айының соңына дейін 76 танк шығарылды, оның 41-і жеткізілді. Бірақ сол кезде өндірістің баяулауына себеп болатын сенімділік мәселесі пайда болды. Көптеген механикалық бөлшектер нашар сапалы болып шықты, әсіресе Кливленд дифференциалдары танктың жоғары жылдамдығынан туындаған жүктемелерге төтеп бере алмады. 1937 жылы зауыттың көп бөлігі 92 данадан тұратын алғашқы партияны қайта құруға және өзгертуге жұмсалды. 1937 жылдың 8 сәуірінде Renault екі модификацияланған көлікті – екі негізгі нұсқаның әрқайсысынан біреуін «үлгілер» ретінде қабылдауға ұсынды. Жаңарту жобасы өте сенімді көлік құралын жасаған жоқ: қазан айында Соғыс министрлігі 43 көліктің ішінде дифференциалы бес рет ауыстырылған, ал алтауына жаңасы қажет екенін білгенде таң қалды. 1937 жылдың тамыз айынан бастап екінші және үшінші сериядағы 75 мм пулеметпен жабдықталған танктар өндіріске енгізілді. Олардың алғашқы бесеуі 1938 жылдың 3-5 мамыр аралығында, ал келесі он көлігі маусымның 2-3 аралығында жеткізілді. 27 шілдеде 56 дана шығарылды, 34 дана жеткізілді. Соңғы партия 21 қарашада жеткізілді, ал соңғы көліктер 1938 жылдың соңына дейін шығарылған болуы мүмкін. Екінші және үшінші партиялар 1937 жылы бірінші партияда жасалған жақсартуларды енгізді, сонымен қатар Synchromesh қоробкасы және көліктің алдыңғы бөлігіндегі күшейтілген шасси балкалары сияқты ерекше өзгерістерді де қамтыды, бұл раманың жеткілікті қатаңдығын қамтамасыз етуге арналған, себебі бұрынғы көліктерде қатты деформациялар байқалған. AMR 35 көліктері өте сенімді емес болып шықты: 1939 жылдың 1 қаңтарында барлық түрлерінің 129 шассиі ғана жауынгерлік бөлімшелерде болды, ал қалғандары орталық жөндеу орталықтарына немесе зауытқа қайтарылды. Құрылымдық кешігулер мен техникалық проблемаларға байланысты 1937 жылы AMR 35 өндірісін тоқтату және қолданыстағы көліктерді сенімді және күшті қаруланған жаңа бронеавтомобильмен, AMR Gendron SOMUAмен толықтыру туралы шешім қабылданды. Renault үшін бүкіл AMR жобасы қаржылық апатқа айналды. 1938 жылдың 16 қарашасында ол үкіметтен келісімшарттық айыппұлдардан босатуды өтінді, өзінің есебінен барлық көліктердегі дискілерді екі рет толық ауыстырғанын, сондай-ақ барлық беріліс және алдыңғы осьтерді ауыстырғанын атап өтті.

The original order envisaged a first delivery of ten vehicles in December 1934 and a completion in March 1935. This last date was soon postponed to August 1935, but that month production had hardly started yet due to great financial problems with Renault. In June 1935 Renault even refused a second order of fifty, fearing the contractual fines the inevitable delays would cause. However, on 20 April 1936 he accepted an additional order for thirty vehicles, to be delivered before 15 December 1936. Of these, fifteen would be of the 7.5 mm machine gun version, five of the ADF 1 and five each of two tank destroyer types, the ZT 2 and ZT 3. On 9 October 1936 a third and final contract was signed of seventy vehicles: sixty of the 7.5 mm machine gun version, half of these without a radio set; and five each of the ZT 2 and ZT 3, with a final delivery before 7 August 1937. The onset of production was also slowed by coordination problems with the subcontractors: Schneider would produce the armour plates and construct empty hulls; Batignolles Châtillon would make the AVIS 2 turrets. Final assembly was by Renault. In March 1935 Schneider delivered the first empty hull. On 20 May this hull was finished and sent to Satory for tests. When these had been successfully completed on 24 June, another vehicle, the third of the production series, was sent to the STC (Section Technique de Cavalerie) for further testing. The Satory vehicle was fitted with a turret and again tested between 3 and 7 August without serious problems. On 9 August however, the STC vehicle failed to climb a 50% slope, even though the other vehicle had done so effortlessly. This would be the beginning of a series of severe delays. The Army demanded that the gear ratio be changed and on 2 September refused to accept the first batch of twelve vehicles. On 19 October the first modified vehicle was finished and the first eleven vehicles were only accepted in January 1936 and the first AMR 35 taken into service on 22 April 1936. Meanwhile, the Citroën factory had tried to take over the order by developing the AMR Citroën P 103 which had a very novel hydraulic suspension, but this project was rejected. By 22 February 1936 thirty AMR 35s had been produced; twenty more were being worked on. By the end of June 1936 production numbers had reached 76 tanks, 41 of which had been delivered. At that moment however, a very serious reliability problem emerged that was to slow down production considerably. Many mechanical parts proved to be too weak; especially the Cleveland differentials were not capable of taking the stress loads caused by the high speed of the tank. Much of the factory capacity in 1937 was used to rebuild and modify the entire first production batch of 92. On 8 April 1937 Renault was forced to submit two modified vehicles — one of each of the two main versions — for acceptance as "prototypes". This upgrading project did not result in a very reliable vehicle though: in October the Ministry of War was amazed to find out that out of 43 vehicles, of which the differential had already been replaced five times, six were again in need of a new one. From August 1937 the 75 gun tanks of the second and third series were taken into production. The first five of these were only delivered between 3 and 5 May 1938, the next ten between 2 and 3 June. On 27 July 56 had been produced and 34 delivered. The penultimate delivery was on 21 November, the last vehicles were probably produced just before the end of 1938. The second and third batch incorporated the improvements made in 1937 on the first batch but also featured some unique modifications such as a Synchromesh gear box and reinforced chassis girders in the front of the vehicle to ensure a sufficient frame rigidity: a severe distortion had occurred on the earlier vehicles. The AMR 35 vehicles remained very unreliable: on 1 January 1939 only 129 chassis of all subtypes were present in the combat units, the others being centrally repaired or having been sent back to the factory. Due to the structural delays and technical problems it had been decided in 1937 to eventually discontinue AMR 35 production and to supplement the existing vehicles by a more reliable and powerfully armed new armoured car, the AMR Gendron SOMUA. For Renault, the entire AMR project had been a financial disaster. On 16 November 1938 he begged the government to be exonerated from the contractual fines, pointing out that he had already, on his expense, twice completely replaced the gear wheels on all vehicles and additionally all transmissions and front axles.

Варианттар мен жобалар

1935 және 1936 жылдардағы үш тапсырыс бойынша екі жүз көлік өндірілуі тиіс болды: AVIS 1 үлгісінің сексен жетісі, AVIS 2 үлгісінің сексен данасы; ADF 1 – он үш, ZT 2 – он және ZT 3 – он. Дегенмен, AMR 35 шассиі негізіндегі көліктердің жалпы саны көп болды: он Renault YS құрастырылды; үшінші AMR 35 прототипі AMR 35 жүргізу шассиін пайдаланды, ал соңында кем дегенде қырық ZT 4 өндірілді, нәтижесінде 251 дана тікелей үлкен AMR 35 отбасының құрамына кірді. Сонымен қатар, екі YS прототипі AMR 35 жүргізу шассиімен жаңартылды, олардың бірі қайтадан Renault YS 2 прототипі ретінде қайта жасалды, ол әдетте AMR 35 түрі деп есептеледі. Бұлардан өзге, үш AMR 33 жаңа жүргізу шассиімен жасалды, екі AMR 33 прототипі осы шассимен қайта құрылды және 1940 жылы шамамен алты AMR 33 да өзгертілді. Сондай-ақ, он алты Renault ZB көлігін AMR 35 түріне жатқызуға болады.

Ауыр қарулану

7,5 мм-лік Рейбель пулеметінің тиімділігі тек ең жеңіл броньға қарсы, өте жақын қашықтықта ғана болды, себебі оның бронебойғыш пулесі елу метрде сегіз миллиметрлік броньды ғана тесіп өте алатын. Сондықтан, AMR бөлімшелеріне күштірек танкіге қарсы қабілет беру үшін бірнеше әрекеттер жасалды. Біріншісі – негізгі өндірістегі машиналарды ауыр пулеметпен жарақтандыру. Екіншісі – машиналарға 25 мм танкіге қарсы зеңбірек орнату; осы мақсатта танк (ZT 2) және өздігінен жүретін зеңбірек (ZT 3) әзірленді. 25 мм зеңбірек орнатылған машиналар негізінен мотоатқыштар дивизиясының барлау бөлімшелеріне, Groupes de Reconnaissance de Division d'Infanterie (ГРДИ) бөлімдеріне арналды; олар жаяу әскер құрамында болғанмен, барлау элементтерін кавалерия қамтамасыз етті. 1936 жылдың 22 шілдесінде әр ГРДИ-ге мұндай 25 мм-лік төрт машинадан бөлу туралы шешім қабылданды. Өте аз санда өндірілсе де, екі типті жобалау шешімі оларды жұпта жұмыс істеуге мүмкіндік беру ниетімен қабылданды; жасырын, көрінбейтін өздігінен жүретін зеңбірек жау машиналарына тікелей шабуыл жасаса, радиостанциясы бар биік танк бақылау позициясында, артта қалып, айналмалы мұнарасымен қабырғаларды қорғайтын еді. Дегенмен, кавалерия бастапқыда басқа AMR бөлімшелері үшін де ZT 2 сатып алуды жоспарлаған; алайда, AMR 35 жобасының жалпы сәтсіздігі осы жоспарларды тоқтатты.

AMR 35 мылтық қарумен 13,2

Ауыр пулемет машинасы Modèle réglementaire AVIS 2 мұнарасымен жабдықталған, ол Hotchkiss 13,2 мм Modèle 1930 митральёрымен жарақталған, ол 500 метр қашықтықта 20 мм болатты тесіп өте алатын. Үлкен пулеметті орналастыру үшін мұнара биік етіп жасалған, әсіресе командир/пулеметші отырған сол жағында, сондай-ақ қару сол жақтан оқ-дәрімен қамтамасыз етілген. Әдетте оқ-дәрі тік түрінде берілетін, бірақ биіктікті төмендету үшін қару сол жаққа бұрылған, бұл оған асимметриялық және қисайған түр береді. Осы ауыр типті машиналар бірінші партияның 7,5 мм пулемет машиналарын қатар өндірілген, барлығы сексен дана шығарылды; бастапқыда бұл қалыпты жауынгерлік нұсқа деп есептелді, және бес адамнан тұратын взводта төртеуі болды. Бірақ кейін өндіріс тоқтатылды: 1934 жылы көптеген танктердің бронясы 13,2 мм оқтан қорғануға жеткілікті болса да, 1936 жылға қарай мұндай қару осы мақсатқа сәйкессіз болып кетті. Қарудың оқ-дәрі қоры 1220 оқтан тұрды: 740 оқ 37 дүңгіршеде, әрқайсысында 20 оқтан, ал қалған 480 оқ картон қораптарда сақталған.

ZT 2

Renault ZT 2 – үлкен сегізбұрышты дәнекерленген болаттан жасалған Atelier de Construction de Puteaux (APX) 5 мұнарасы бар, қысқартылған 25 мм SARF зеңбірегімен жабдықталған танк болды, ол бес жүз метрде қырық миллиметрлік броняны тесіп өте алатын. Атауына қарамастан, бұл танкты Atelier de Puteaux зауыты жобалағанмен, 650 килограмм салмақты, бір адамдық мұнараны Atelier de Rueil (ARL) – APX зауытының Rueil қаласындағы бөлімшесі жасады. Ол сондай-ақ AM 39 бронеавтомобилін (Gendron SOMUA) және Panhard 178 танкысының отарлық нұсқасын жабдықтауға да арналған еді, бірақ он ZT 2 танкысынан басқа, тек бес Panhard танкысына орнатылды, сондықтан жоспарланған кем дегенде 259 дана өндіріс саны он беске дейін шектелді. ZT 2 танкын өндіру жоспары алғаш рет 1935 жылдың маусым айында ұсынылды. 1935 жылдың 12 желтоқсанында Renault компаниясына жүз даналық тапсырыстан шасси алып, ZT 2 прототипін жасау тапсырылды, бірақ ZT 2 бес даналық екінші тапсырыстың бір бөлігі болған соң бұл тапсырыс күшін жойды. 1937 жылдың 27 қазанында Renault зауыты барлық он ZT 2 танкын екінші тапсырыспен бірге шығаруға болатынын есептеді, ал 1938 жылдың 14 қаңтарында ZT 2 өндірісі 1938 жылдың маусым айында аяқталуы мүмкін деп болжанды. Бұл, әрине, бесінші серияның біріншісі, N° 95860 – 95864 бойынша орындалды. Соңғы бес танк, N° M 3031 – M 3035, тек 1938 жылдың желтоқсанында құрастырылатын болды. Бұл тек корпусқа қатысты: олардың ешқайсысына мұнара орнатылмаған. Бірінші ағаштан жасалған макет 1938 жылдың 13 шілдесінде жеткізілді. Тек 1939 жылдың соңында ғана мұнараларды өндіруге және Rueil қаласындағы танктерді аяқтауға жеткілікті қаражат бөлінді, бұл процесс 1940 жылға дейін созылуы мүмкін. ZT 2 танкысының корпусы "ZT 1" танкысының корпусына ұқсас болды. 50 оқ-дәріге ие 25 мм-лік зеңбіректен басқа, мұнараға 2250 оқ-дәрілі 7,5 мм-лік пулемет орнатылған. Мұнарада үлкен шатыры және артқы оң жағында кішкентай шатыры болды. Кем дегенде бір ZT 2 танкын, төрт танкіден тұратын ZT 2 / ZT 3 взводында радиостанциямен жабдықтау жоспарланған, бірақ олардың біреуі осылай өзгертілгені белгісіз.

The Renault ZT 2 was a tank with a larger octagonal welded steel Atelier de Construction de Puteaux (APX) 5 turret equipped with a shortened 25 mm SARF gun, which had a penetration of forty millimetres at five hundred metres. Despite the name, which reflects that it had been designed by the Atelier de Puteaux forge, the one man turret, with a weight of 650 kilogrammes, was fabricated by the Atelier de Rueil (ARL), an APX offshoot based at Rueil. It had also been intended to equip the AM 39 armoured car (the Gendron SOMUA). and the colonial version of the Panhard 178, but apart from the ten ZT 2 vehicles was only fitted to five Panhards, so the planned production of at least 259 remained limited to fifteen. The plan to produce a ZT 2 was first conceived in June 1935. On 12 December 1935 Renault had been ordered to produce a ZT 2 prototype, on a chassis to be taken from the first order of a hundred, but this was annulled when the ZT 2 was made part of the second order in a number of five. On 27 October 1937 the Renault factory estimated that all ten ZT 2s could be produced simultaneous to the second order production run and on 14 January 1938 it was thought that ZT 2 production could be ended in June 1938. Perhaps this was indeed accomplished as regards the first series of five, N° 95860 95864. The last five, N° M 3031 M 3035, would only be assembled in December 1938. This just pertained to the hulls: none of these had yet been fitted with a turret. A first wooden mock up of one, had been delivered on 13 July 1938. Only at the end of 1939 enough funds were made available to produce the turrets and finish the tanks at Rueil, a process that probably extended well into 1940. The hull of the ZT 2 was largely identical to that of the "ZT 1". Apart from the 25 mm gun, having a stock of fifty rounds, the turret was fitted with a 7.5 mm machine gun, with 2250 rounds. The turret had both a large roof hatch and a smaller hatch in the back right facet. It had been intended to equip at least one ZT 2, in a ZT 2/ZT 3 platoon of four, with a radio set, but it is uncertain whether any was so modified.

ZT 3

Renault ZT3 танк жойғыш болды, корпусында 25 мм SA35 L/47 зеңбірегі орналасқан. ZT 3 моделінің әзірленуі ZT 2 моделімен параллель жүрді: 1935 жылдың маусымында алғашқы жоспар жасалды, содан кейін 1935 жылдың 12 желтоқсанында Renault компаниясына прототип жасау туралы өтініш берілді. Бірақ, мұнара болмағандықтан, оны әзірлеуді күтудің қажеті болмады: Renault-қа ескі үшінші AMR 35 прототипіне қазандық пластинасынан жасалған үстігі құрылысты тез орнатып, бірінші көлікті жасау тапсырылды, содан кейін ол Рюэльге жіберілді, онда зеңбірек орнатылып, құймалы командирлік куполы қойылды. APX 1936 жылдың 6 сәуірінде – екінші тапсырыс берілген кезде бір ғана прототип жасау жоспары тоқтатылған болатын – 1936 жылдың қыркүйек айындағы маневрлерге дайын бес көлікке ие болғысы келетінін мәлімдеді. Бұл өте оптимистік бағалау болды, әсіресе олардың өзі әлі Renault-ға үстігі құрылыстың жобаларын жібермегендігін ескеретін болсақ. 26 қазанда Schneider бес бос корпустың 1937 жылдың сәуір айының соңына дейін жеткізілмейтінін хабарлады – жобалар әлі алынбаған еді. 27 қазанда 1937 жылы – Schneider-дегі корпустар аяқталуға жақын – APX 15 мен 20 қараша аралығында "прототипті" (1935 жылғы алғашқы прототип емес) қабылдауға ұсынуды талап етті. 1938 жылдың 26 сәуірінде APX корпусты мақұлдады, бірақ бұл туралы Schneider-ге 5 мамырда ғана хабарлады. Осы аралықта 1936 жылдың сәуірінен 1937 жылдың шілдесіне дейін Renault пен француз үкіметі құймалы куполды жеткізуге қай компанияға тапсырыс беру керек деген мәселеде үлкен келіспеушілікке ұшырады; ақырында бұл Batignolles Châtillon компаниясына тапсырылды. Тек 1938 жылдың 13 маусымында Renault алғашқы көлікті (бірінші сериядан № 95865 – 95869) құрастырды, содан кейін зеңбірек орнату үшін Рюэльге жіберді. 9 желтоқсанда ол аяқталды және Renault екі жүз Renault ZT-ның соңғы тоғыз көлігін (ішінде M 3036 – M 3040 сериясы) өндіруді бастады: екінші корпусты Schneider 31 қазанда жеткізді. Жеткізілімдер 1939 жылға дейін жалғасты; 1939 жылдың 2 қыркүйегінде барлық GRDI өздеріне қажетті ZT 3 көлігіне ие болды. ZT 3 үшін жеткілікті орын жасау үшін корпус біршама көтерілді; қабырғалары мен алдыңғы бөлігіндегі шатырлар көліктің жоғарғы жағына қарай еңкейді, онда айналмалы купол командирге айналасын бақылауға мүмкіндік берді, бұл өте төмен және әсем құрылыс болды. Зеңбірек жүргізушінің оң жағына, ал сол жағына 7,5 мм-лік пулемет орнатылды. Оқтау жиыны 80 снарядтан және 1200 дана 7,5 мм-лік оқтан тұрды. Әдеттегі ауа кіретін жері енді зеңбірекпен алынғандықтан, үшінші экипаж мүшесінің – пулеметші/жүк тиеушінің – үстінде үлкен шатырлық желдеткіш тор орналастырылды. Жауынгерлік бөлімше өте тар болды. Радио станциясы болған жоқ.

The Renault ZT3 was a tank destroyer with the same 25 mm SA35 L/47 gun in a superstructure on the hull. The development of the ZT 3 took place parallel to that of the ZT 2: a first plan in June 1935, followed by a request to Renault to produce a prototype on 12 December 1935. However, given the absence of a turret there was no need to wait for its development: Renault was instructed to quickly construct a first vehicle by adding a boiler plate superstructure to the old third AMR 35 prototype, and then sent it to Rueil where a gun could be built in and a cast commander cupola fitted. APX indicated on 6 April 1936 — the plan to build just a single prototype already having been discarded when the second order was placed — that it desired to have five vehicles ready for the September manoeuvres of 1936. That was a very optimistic assessment, especially given the fact they themselves had not yet sent the superstructure blueprints to Renault. On 26 October Schneider announced that the five empty hulls could not be delivered before the end of April 1937 — the blueprints had not yet been received. On 27 October 1937 — the hulls at Schneider are nearing completion — APX demanded that between 15 and 20 November a "prototype" (not the original one of 1935) would be provided for acceptance. On 26 April 1938 APX approved the hull but only informed Schneider of this on 5 May. Meanwhile, between April 1936 and July 1937 Renault and the French government had had a major disagreement over the question which company should be given the order to supply the cast cupola; eventually this would be Batignolles Châtillon. Only on 13 June 1938 Renault assembled the first vehicle (from the first series N° 95865 95869), that then went to Rueil to be fitted with the gun. On 9 December it was finished and Renault could begin the manufacture of the last nine vehicles (including the series M 3036 M 3040) of the two hundred Renault ZTs: the second hull was delivered by Schneider on 31 October. The deliveries will have extended into 1939; op 2 September 1939 all GRDIs had attained their organic ZT 3 strength. To create sufficient room with the ZT 3 the hull was raised somewhat; the roof plates on the sides and front sloped towards the apex of the vehicle where a cast rotatable cupola provided the commander some height to observe his surroundings, in what was otherwise a very low and sleek construction. The gun was placed to the right of the driver with a co axial 7.5 mm machine gun to its left. There was an ammunition stock of eighty shells and 1200 rounds of 7.5mm ammunition. As the position of the normal air intake was now occupied by the gun, a large roof ventilation grille was present above the third crew member, the gunner/loader. The fighting compartment was very cramped. No radio was present.

Renault ADF 1

АМР взвод командирлері ER29 радиосы бар AVIS 1 көлігін пайдаланғанда – теория бойынша 57 данасында бір құрылғысы болған, бірақ іс жүзінде көбінесе ол болмаған – эскадрилья командирлеріне екі жиынтықты көлік қажет болды: біреуі взводтармен байланыс үшін, екіншісі – жоғары командалық деңгейлермен байланыс үшін. 1934 жылдың 15 маусымында Renault компаниясына 1935 жылдың 1 ақпанына дейін тапсыруға бір прототип жасау тапсырылды. 1934 жылдың 15 қазанында екінші машина талап етілді, ал 1934 жылы сегіз осындай көлік бірінші тапсырыстың құрамына кірді, N° 87438 – 87445. 1936 жылғы екінші тапсырысқа 95870 – 95874 нөмірлі тағы бес көлік қосылды, олардың жалпы саны он үшке жетті. Оның түрі стандартты пулеметтік танкқа ұқсауы керек еді, көзге түсірмеу үшін: командалық көліктер жаудың атысының басым нысанасы болып табылады. Сондықтан кеңейтілген радио бөлімшесі, AVIS 2-нің жалпы пішініне ие, бірақ асимметриясыз және шын мәнінде шассиге бекітілген, айналмалы мұнара сияқты суперструктура түрінде жасалды. «Мұнараның» алдыңғы бөлігінде әдетте қаруы жоқ, бірақ төтенше жағдайларда экипажға кіретін FM 24 29 портативті пулеметімен жабдықталуы мүмкін кішкентай қару орнатылған. Үшінші экипаж мүшесі – радиооператорға орын беру үшін беріліс қорабы көліктің алдыңғы жағына жылжытылды. Сондықтан жоба бастапқыда ZT avec boîte à l'avant («Алдыңғы беріліс қорабы бар ZT») деп аталды, бірақ кейін Renault ADF 1 деген атау алды, бұл да мағынасыз код болды: Renault екі әріптік кодтары таусылған еді. Әскер қауіпсіздік мақсатында ерекше атау қолданбаған сияқты, бұл кейінірек Renault YS-мен шатасуға себеп болды. Радиожабдықтардың нақты сипаттамаларын жасаудағы кешігуге байланысты алғашқы көліктің құрылысы 1938 жылдың 14 маусымында ғана басталды. Алғашқы екі көлік 1938 жылдың 1 және 2 тамызында Саториге жіберілді. Жеткізілгеннен кейін әскер радио құрылғыларын орнатты; бұл процесс 1939 жылдың көктемінде он көлік үшін де аяқталды. Бірінші көлік екі ER29 жиынтығын пайдаланды; ал қалғандары, 1936 жылы қабылданған шешімге сәйкес, ER29 және ER26 ter жиынтығын пайдаланды; соңғы жағдайда көзге түсірмеуге жасалған тыраныш «мұнараның» үстіне орнатылған үлкен көлденең радио антеннасының жақтауымен бұзылды.

While AMR platoon commanders used an AVIS 1 vehicle with an ER29 radio set — in theory 57 were equipped with one, though in practice it was often absent — squadron commanders were in need of a vehicle with two sets: one to communicate with the platoons, the second to contact higher command levels. On 15 June 1934 Renault was asked to design a single prototype, to be delivered before 1 February 1935. On 15 October 1934 a second was demanded and eventually in 1934 eight such vehicles were part of the first order, N° 87438 87445. The second order in 1936 included a further five vehicles, N° 95870 95874, bringing the total to thirteen. The type was to resemble the standard gun tank, to avoid making it conspicuous: command vehicles are a standard priority target of enemy fire. For that reason the enlarged radio compartment was in the form of a superstructure that looked like a rotatable turret — having the general form of the AVIS 2 but without the asymmetry — but in reality was fixed to the hull. In the front of the "turret" a small gun mantlet was present, that normally lacked any armament but in an emergency situation could be fitted with the portable FM 24 29 machine gun that was part of the crew equipment. To make sufficient room for an added third crew member, the radio operator, the gear box was moved to the front of the vehicle. The project was accordingly originally called the ZT avec boîte à l'avant ("ZT with front gear box") but later received the Renault designation ADF 1, again a meaningless code: Renault had run out of two letter codes. The army, for security reasons, seems not to have used any special name, which led to a later confusion with the Renault YS. Due to a delay in the formulation of the exact specifications for the radio equipment, construction of the first vehicle only began on 14 June 1938. The first two vehicles were sent to Satory on 1 and 2 August 1938. After delivery the Army built in the radio sets; this process was finished for all ten vehicles in the spring of 1939. The first vehicle used two ER29 sets; the others, conforming to a decision already made in 1936, used a combination of the ER29 and the ER26 ter; in the latter case the effort to remain inconspicuous was rather spoiled by a very prominent large horizontal radio antenna frame fitted on top of the "turret".

Renault YS

Renault YS – үлкен конструкциялы, бірақ мұнарасыз нұсқасы болды, ол биік командалық көлік ретінде қызмет етті. Мұндай типтің техникалық талаптары 1931 жылдың 9 қаңтарында бекітілді: ол кезде M типі деп аталды. Renault 1933 жылы AMR 33 шассиіне негізделген қазандық тақтасынан екі прототип жасады. Жоғары қолбасшылықтың техникалық бөлімінің басшысы генерал Дариус Блох 1933 жылдың қыркүйегінде олар туралы жағымды пікір білдірді және 1934 жылдың қаңтарында Conseil Consultatif de l'Armement отырысында оншақты данасын сатып алуды ұсынды. 1934 жылдың 10 сәуірінде он дана брондалған барлау машинасына тапсырыс берілді, олар 1934 жылдың 31 желтоқсанына дейін жеткізілуі тиіс болды. Бұл машиналардың зауыттық таңбасы Renault YS болды. Прототиптер AMR 35 шассиімен қайта жабдықталды: болашақтағы көңілі толмау үшін Renault келісімшартта AMR 35 шассиінің артық салмағына байланысты сериялық көліктердің өнімділігі төмендеуін нақты көрсетті: салмағы 3,5 тоннадан 4,3 тоннаға дейін, ал максималды жылдамдығы 60 км/сағ-тан 55 км/сағ-қа дейін төмендейді; орташа жылдамдығы 40 км/сағ-тан 35 км/сағ-қа дейін төмендейді. 84252-ден 84261-ге дейінгі нөмірлері бар он көлік 1937 жылдың 14-16 желтоқсаны аралығында ғана жеткізілді, ал 1937 жылдың 1 қыркүйегі мен 22 қарашасы аралығында Винсенн комиссиясы оларды сынақтан өткізді. Үш жылдық кешігудің толық кінәсі Renault-қа жатпайды: YS машиналарына арналған әртүрлі әскерлердің әрқайсысы (қысқа және ұзақ қашықтықтағы) радиостанциялардың комбинацияларына қатысты арнайы талаптар қойды. Кейбір радиостанциялар әлі әзірленбеген еді – алғашқы техникалық талаптар тек 1935 жылдың маусым айында жарияланды – содан кейін әр түрге арнайы кедергілерді жою және оларды мұқият сынау қажет болды. Бұл сынақтар үшін бастапқы екі прототип пайдаланылды. Он машинаның ішінде кавалерияға төрт машина берілді (бастапқы жоспар бойынша алты машинадан кем), олар "C типі" жабдығымен жабдықталды: ER (Émetteur Recepteur) 26 ter және ER29 радиостанцияларының комбинациясы. Олардың екеуі 2-ші және 3-ші GAM (Groupe de Automitrailleuses) тобына берілді. Жаяу әскерге де төрт машина берілді. Олардың екеуінде "G типі" жабдығы болды: ER51 модель 1935 және R15 (соңғысы – тек қабылдағыш) радиостанцияларының комбинациясы. Бұл "танк машинасы" деп аталатын машиналар, танк бөлімшелеріне арналған, 507e және 510e Régiment de Chars de Combat полкіне берілді. Қалған екеуі ER 26 ter және R15 радиостанцияларының комбинациясы бар "E типі" жабдығымен жабдықталды; олар механикаландырылған жаяу әскер бөлімдеріне, 5e және 17e BCP (Bataillon de Chasseurs Portés) полкіне берілді. "E типі" машиналарының екеуі артиллерияға беріліп, 1-ші және 42-ші артиллерия полкіне тағайындалды. Версиялар қолданылған антенналардың (рамкалардың) түрімен сыртқы түрінен ерекшеленді. Жалпы алғанда, бұл тип AMR 35 машинасынан мүлдем өзгеше конфигурацияға ие болды: алдыңғы және үстіңгі бөлігінде қозғалтқыш орналастырылған, жүргізуші оң жақта, ал командир сол жақта отырды; ал артқы жағында екі радио операторына арналған үлкен бөлім және жоғары қос қақпағы бар. Артиллерия бір операторды ғана пайдаланды, ал қалған орын жабдықтарға арналды. Жүксіз салмағы күтілгеннен әлдеқайда жоғары болды – 5950 килограмм. Толық жүктелген, оның ішінде шамамен 0,8 тонна радиожабдықтары, салмағы шамамен 7,5 тоннаға жетті, бұл Renault көрсеткен ең жоғары рұқсат етілген шасси салмағынан жүз килограммға артық. Екінші жанармай багы орнатылғанмен, жүріс қашықтығы 150 шақырымға дейін төмендеді, ал машинаның сенімділігі төмен болды, жол дөңгелектерінің біліктері жиі бұзылды.

The Renault YS was a version with a large superstructure but without turret, serving as a taller command vehicle. The specifications for such a type had been issued on 9 January 1931: it was then named the Type M. Renault had built two prototypes of boiler plate, based on the AMR 33 chassis, in 1933. General Darius Bloch, head of the technical section of the supreme command, had formed a favourable opinion on these in September 1933 and during a session of the Conseil Consultatif de l'Armement in January 1934 had desired that a dozen be acquired. On 10 April 1934 the order was signed for ten voitures de reconnaissance tous terrain blindés, to be delivered before 31 December 1934, the uncommon term "all terrain armoured reconnaissance vehicles" intending to obscure the fact that they were command vehicles. They had the factory designation Renault YS. The prototypes had already been rebuilt with the AMR 35 suspension: to avoid a future disappointment Renault explicitly established in the contract that due to the more robust and heavier AMR 35 chassis to be used, the series vehicles would have an inferior performance: the weight would increase from 3.5 to 4.3 tonnes and maximum speed would drop from 60 to 55 km/h; average road speed from 40 to 35 km/h. The ten vehicles, N° 84252 84261, were only delivered between 14 and 16 December 1937, after having been tested between 1 September and 22 November 1937 by the Commission de Vincennes. The delay of three years could not be entirely be blamed to Renault: the different Arms for which the YSs were intended each had special requirements for the combinations of (short and long range) radio sets to be built in. Some of the latter even yet had to be developed — the first specifications were only issued in June 1935 — and afterwards for each subtype a special interference suppression had to be applied and thoroughly tested. For these tests the original two prototypes were used. Of the ten, the Cavalry received four vehicles (reduced from an original planned allocation of six) using the so called "Type C" equipment: a combination of the ER (Émitteur Recepteur)26 ter and the ER29. Two of these were assigned to the 2nd and 3rd GAM (Groupe de Automitrailleuses) each. The Infantry also received four. Two of these had the "Type G" equipment: a combination of the ER51 modèle 1935 and the R15 (the last a receiver set only). These so called type chars vehicles, intended for tank units, were assigned to the 507e and 510e Régiment de Chars de Combat. The two others used a "Type E" equipment with a combination of the ER 26 ter and the R15; these were assigned to mechanised infantry units, the 5e and 17e BCP (Bataillon de Chasseurs Portés). Two Type E vehicles were also received by the Artillery Arm and assigned to the 1er and 42e Régiment Artillerie. The versions differed externally in the type of antennae (frames) used. As a whole the type had a very different configuration from that of the AMR 35: in the raised front and superstructure the engine was placed in the front, the driver was seated to the right with the vehicle commander to his left; and behind was a large compartment for two radio operators with a high double hatch in the back. The Artillery used only a single operator in exchange for more supplies. The unloaded weight was considerably higher than predicted, at 5950 kilogrammes. Fully loaded, including about 0.8 tonnes of radio equipment, weight increased to about 7.5 tonnes, hundred kilogrammes higher than the acceptable suspension maximum indicated by Renault. Despite the fitting of a second fuel tank, the range decreased to 150 kilometres and the reliability of the type was low with much breakage of the road wheel axles.

Renault YS 2

Renault YS 2 – озық телеметриялық оптикасы және қашықтық өлшегіш мұнарасы бар артиллериялық бақылау машинасы. 1936 жылғы 20 шілдеде Артиллерия осындай типті машина сатып алу туралы шешім қабылдады, ол blindée tous terrains d'observation d'artillerie деп аталды. 11 тамызда Renault компаниясына ER26 ter және R14 радиостанциясын, көптеген телефон кабельдерін қоса орналастыруға қабілетті, 160 сантиметрлік базасы бар оптикалық қашықтық өлшегіш мұнарасы бар машинаның толық көлемді ағаш макетін жасау туралы өтініш жіберілді. Renault танк дизайн бюросы мұндай макетті бар болғаны 6500 француз франкіне жасауға болатынын есептеді және 21 қыркүйекте YS прототипінің біреуін 195 000 франкқа қайта жаңартуға қарсы ұсыныс жасады, сонымен қатар 9500 франкқа макет ұсынды. Алайда, Қорғаныс министрлігі бұл ұсыныстан бас тартып, 12 қазанда макетке тапсырыс берді. Бірақ 5 қарашада Renault дизайн бюросының басшысы Жан Рестани прототипті қайта жаңартуға шешім қабылдады. 1937 жылғы 26 қаңтарда қашықтық өлшегіш алынды, бірақ оның ені 160 сантиметр болғандықтан, өзі 170 сантиметрден аспайтын шасси үшін тым кең болып шықты, алайда оны ағаштан жасалған макеттік мұнараға орналастыруға тырысты. 2 сәуірде артиллерия офицерлерінің комиссиясы Renault компаниясына барып, 125 сантиметрлік базасы бар пулеметшілер бөлімінде қолданылатын кіші стандартты қашықтық өлшегішті пайдалануды ұсынды. Ол стальной күмбезге орнатылды, сондай-ақ екі жағында және артқы жағында жұп бинокльдер мен бинокльді диаскоптар болды, оларды брондалған жалюзилермен қорғауға болады. 22 маусымда Renault бұл машинаны 150 000 франкке (макеті қоса) жеңілдік бағамен сатуға ұсынды. 31 шілдеде Армия келісім берді, ал келісімшарт 1937 жылғы 7 қазанда қол қойылды. N° 58993 нөміріндегі машина 8 тамызда жіберілді және 309e RATTT (Régiment d'Artillerie de Tracteurs Tous Terrains) бөліміне далалық сынақтарға жіберілді. 1938 жылдың көктемінде Rueil шеберханасы жақсартылған мұнараны орнату мүмкіндігін зерттей бастады, бірақ мұндай машиналарға сұраныс жалғасып жатқанға қарамастан, YS 2-ге қосымша тапсырыс берілмеді: Renault YS 2 жақсырақ машина деп есептелмеді.

The Renault YS 2 was an artillery observation vehicle with advanced telemetric optics, including a rangefinder turret. On 20 July 1936 it was decided by the Artillery to acquire such a type, called the voiture blindée tous terrains d'observation d'artillerie. On 11 August Renault was contacted to build a full scale wooden mock up of a vehicle capable of accommodating the ER26 ter and R14 radio set, a large number of telephone cable connections and on top an optical rangefinder turret with a base of 160 centimetres. The Renault tank design bureau estimated that such a mock up could be created for the negligible sum of just 6500 French franc and thus on 21 September made the counteroffer to rebuild one of the YS prototypes for ₣ 195,000, apart from supplying the mock up for ₣ 9500. However, the ministry of defence refused this offer, just ordering the mock up on 12 October. However, on 5 November Jean Restany, head of the Renault design bureau, decided to rebuild the prototype anyway. On 26 January 1937 the rangefinder was received, but it proved, with a width of 160 centimetres, simply too wide for a chassis that itself was no wider than 170 centimetres, though an attempt was made to place it in a wooden dummy turret. On 2 April a commission of artillery officers visited Renault and these suggested to use the smaller standard rangefinder used by machine gun units that had a base of 125 centimetres. This was built in a steel cupola, that also featured a central pair of binoculars and binocular diascopes at the sides and back, that could be protected by armoured shutters. On 22 June Renault offered to sell this vehicle for the discount price of ₣ 150,000 (mock up included). On 31 July the Army agreed; the contract was signed on 7 October 1937. The vehicle, N° 58993, had already been sent on 8 August and was for field tests assigned to the 309e RATTT (Régiment d'Artillerie de Tracteurs Tous Terrains). Though the Atelier de Rueil in the spring of 1938 began to study the possibility of fitting an improved turret, no further YS 2s were ordered, despite a continued demand for such vehicles: the Renault YS 2 was considered rather mediocre.

ZT 4

1936 жылдың 9 қазанында колониялық әскерлерге ескірген Renault FT 17 машиналарын алмастыру үшін 21 Renault ZT4 машинасы, жақсартылған салқындату жүйесімен жабдықталған тропикалық нұсқасы тапсырылды. Бұл машиналар колониялық жағдайларға тән, ұзақ қашықтықтағы бақылау міндетін атқаруға тиімсіз болды. Әскерлер әлі де Hotchkiss 8 мм пулеметін стандартты қару ретінде қолданғандықтан, Францияда алты ZT4 машинасының осы пулеметпен жабдықталуын қалаған. Алайда, отанда AMR 35 машинасының жаңа шассиіне ескі колониялық FT пулемет мұнараларын орнатудың арзанға түсетіні шешілді, сондықтан тек соңғысы ғана өндірілді. Сонымен қатар, он екі 37 мм FT 17 мұнарасын орнату мүмкіндігі болды, бірақ тек үш машинаға ғана қымбат AVIS 1 мұнарасы орнатылды, және бұл тек 1937 жылы рұқсат етілді. Колониялар бұл шешімге қарсы болғандықтан, бірақ Renault-қа балама ұсыныс жасамады, жеткізілімдер кешіктірілді. Индоқытайға арналған бірінші тапсырыс, N 6693 – 66953, 1937 жылдың сәуір айы мен 9 шілдесі аралығында жеткізілуі керек еді, бірақ сол кезде бірде-бір машина дайын болмады. Сол жылы тағы үш AVIS 1 машинасынан тұратын екінші тапсырыс берілді, осылайша жалпы саны 24-ке жетті. 1938 жылдың мамырында Renault 37 мм FT 17 мұнарасын AMR 35 шассиіне орнатуды сынады, бірақ сериялық өндіріс жүзеге аспады. Алайда, ол Бразилиямен ZT 4 машинасының "көп мөлшерде" экспорттау мүмкіндігі туралы келіссөздер жүргізді. 1938 жылдың күзінде колониялар 31 ZT 4 машинасынан үшінші тапсырыс берді, барлығы AVIS 1 мұнарасымен жабдықталған, осылайша жалпы саны 55-ке жетті. Renault енді жеткілікті өндірістік қуатқа ие болғанымен, стандартты AMR 35 машинасының өндірісі аяқталғаннан кейін, зауыттағы еңбек және қаржылық проблемалар, сондай-ақ үкіметтен қаржыландырудың жетіспеуі ZT 4 машинасының өндірісін бастауға кедергі келтірді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ғана, қосымша қаражат бөлінгеннен кейін өндіріс баяу басталды: 1940 жылдың ақпанында үш машина, наурыз айында тоғыз, сәуір айында он бес және мамыр айында он үш машина жасалды. Алайда, өндірілген қырық шассидің екеуіне де мұнара орнатылмады. Германия шабуыл жасағаннан кейін, оларды 25 мм-лік зеңбірекпен жабдықтаудың жедел жоспары қарастырылды. Нәтижесінде, кейбіреулері маусым айында тек импровизацияланған пулеметтік орналыммен қаруланған майданға жіберілді, ал қалғаны зауытта қалды. Бірнеше машина AVIS 1 мұнарасымен жабдықталған күйінде соғысқа жіберілді. Сол айда тағы жеті шасси дайын болды. ZT 4 машинасы "ZT 1" машинасынан үлкен желдеткіш торларының болуымен, сақтау жәшігі жоқ артқы бөлігімен, ерекше артқы шамдарымен және қысқартылған эгзостық түтікшесімен ерекшеленеді.

On 9 October 1936, 21 Renault ZT4s, a tropical version with improved cooling, were ordered for the colonial troops to replace their obsolete Renault FT 17's, that were not very suited for the rôle of long range surveillance, typical of colonial conditions. As these troops still used the Hotchkiss 8 mm machine gun as their standard weapon, they wanted six ZT4 vehicles with the same to be produced in France; it was decided in the motherland, however, that it would be cheaper to install the old colonial FT machine gun turrets on new hulls of the AMR 35, so the latter were to be produced only. Likewise twelve 37 mm FT 17 turrets could be placed; only three vehicle would thus have the more expensive AVIS 1 turret and this was only allowed in 1937. As the colonies refused this solution — but gave Renault no indication of an alternative — deliveries were to be strongly delayed. The first order, destined for Indo China, N° 6693 66953, had to be delivered between April and 9 July 1937, but not a single vehicle had been built at that date. The same year a second order was made, again of three AVIS 1 vehicles, bringing the total to 24. In May 1938 Renault tested the fitting of a 37 mm FT 17 turret on an AMR 35 chassis but no series production materialised. However, he went into negotiations with Brazil about a "considerable" export of ZT 4s. In the autumn of 1938, the colonies made a third order of 31 ZT 4s, all with the AVIS 1, bringing the total to 55. Though Renault now had sufficient production capacity, the standard AMR 35 order having been finished, the labour and financial problems with his factory, combined with a lack of funding by the government, prevented any ZT 4 manufacture to start. Only after the beginning of the Second World War, when more means were made available, slowly production started: three units were made in February 1940, nine in March, fifteen in April and thirteen in May. On the forty hulls produced, not a single turret had been fitted however. After the German invasion an emergency plan was considered to equip them with a 25 mm gun; in the end some were in June sent to the front armed only with a makeshift machine gun mount and others remained at the factory. A few were sent to combat with their AVIS 1 turret. That month probably about another seven hulls were finished. The ZT 4s differ from the "ZT 1" in having large ventilation grilles at the sides and by a changed back, without stowage box, with a different rear light and a shortened exhaust pipe.

Әуеде жүретін танк

1936 жылы француз армиясы Германиямен соғыс жағдайында жаудың қанаттарында (Нидерланды, Швейцария) немесе тыл майданында шабуылдық әуе операцияларын жүргізуді жоспарлай бастады. Артиллериядан елеулі қолдау күтілмегендіктен, жаяу әскерге әуеде тасымалданатын танктер арқылы оттық қолдау көрсету мүмкіндігі қарастырылды. 1-ші Бағыттың (Infanterie Directorate of Chars de Combat Section) 1936 жылғы 18 мамырдағы хаттамасы Renault компаниясы мұндай жобаның техникалық жарамдылығын зерттеуді бастағанын көрсетеді. 1936 жылғы 26 мамырда Renault зерттеу бюросы мүмкін болатын шешімді ұсынды. Олар Renault ZT негізінде жеңіл әуе танкін жобалауды ұсынды. Салмақты азайту үшін бірнеше жаңа технологиялар қолданылатын болады: жеңіл қорытпаларды пайдалану; бастапқы шасси мен мұнараны қайырмалы бронь плиталарымен ауыстырып, құйма корпус пен дәнекерленген күмбез тәрізді мұнара жасау; көлбеу броньды қолдану және, соңында, Char G1 үшін әзірленген мұнара конфигурациясын пайдалану, онда қару танктің төменгі бөлігіне орнатылып, ауыр қару мантасын орнату қажеттілігін жояды. Осы шаралар арқылы Renault салмақты 5040 килограммға дейін шектеуге үміттенді, ал армия жоғары қорғаныс деңгейін – 20 миллиметрлік броньды қаласа, 5400 килограммға дейін. Биіктігі 180 сантиметр болады. 37 мм-лік зеңбірекке орын беру үшін мұнараның қимасы 136 сантиметрге тең болуы керек еді. Жүз дана оқ және 7,5 мм пулеметке үш мың оқ алып жүруге болады. Экипаж екі адамнан тұрады. Францияда сол кезде танкты жүк платформасымен жүктей алатын үлкен жүк көтергіш ұшақтар болмағандықтан, Renault Bloch MB.300 бомбалаушысының бөлігін платформамен ауыстыруды ұсынды, содан кейін Char Léger transportable par avion осы платформаға орнатылып, кабельдер арқылы түсіріліп, көтерілуі керек еді. Прототипі ешқашан жасалмады.

Тактикалық функция

Атының себебімен байланысты, AMR 35 көбінесе барлау немесе скаут танк ретінде сипатталған, бірақ бұл дұрыс емес және қателеуге болады. Арнайы барлауды AMR емес, AMD (Automitrailleuse de Découverte) жүргізді. Барлау ролінде шынайы жұмыс істеген ZT көліктері – бұл жауды іздеу немесе жаудың болмауына бағыттарды анықтау үшін негізгі күштен алшақтаған барлау бөлімшелерінің құрамындағы ZT 2 және ZT 3 болды. Дегенмен, қалған AMR 35 машиналары керісінше, бастапқыда негізгі күштердің бір бөлігі болуға арналған және оның "алғашқы байланыс" тікелей қауіпсіздік экраны ретінде жұмыс істеді: бұл сол кездегі француз кавалериясының доктринасындағы барлаудың мағынасы болды. Алайда, бұл міндет кейіннен AMR-дың басты қызметіне қарағанда екінші деңгейлі болады: жаяу әскерге немесе механикаландырылған жаяу әскерге тікелей оттық қолдау көрсету; соңғылары қолданған бронетранспорттық құралдарда тіпті пулемет те болмады.

Соғысқа дейінгі тапсырма

AMR 35 алғаш рет енгізілген кезде AMR 33 және 35 арасында нақты айырмашылық жасалмады, бірақ 1937 жылы жағдай өзгерді. 1936 және 1937 жылдары екі кавалериялық бронедивизия құрылды, Divisions Légères Mécaniques («Механизацияланған жеңіл дивизиялар», мұнда «жеңіл» сөзі «ұтқыр» мағынасын білдіреді). Бастапқыда олардың әрқайсысы жеті AMR эскадрильясымен жабдықталуы жоспарланған: олардың төртеуі өздерінің броньды бригадасында, Brigade de Combat (екі RRC, Régiments de Reconnaissance et Combat) және үшеуі механизацияланған жаяу әскер полкында немесе RDP (Régiment de Dragons Portés). Әр эскадрильяның құрамында жиырма танк болғандықтан, әрқайсысы бестен тұратын төрт взводқа 280 бірлік техника қажет болды. Осылайша, AMR 35-ке қосымша тапсырыс берудің және AMR 33-тің белгілі бір санын уақытша пайдаланудың қажеттілігі туды – шындығында, кейбіреулері DLM-дерге қабылданды. RRC-де AMR 35 танктері SOMUA S35-тің алдында бірінші соққы күшін құруға тиіс еді, Panzerkampfwagen I сияқты жаудың жеңіл танктерімен қақтығысуға дайын. Осылайша, жауынгерлік рөлде көптеген жеңіл танктарды қолдануға S 35 танктарының жетіспеушілігі себеп болды: орташа танкты сатып алудың бастапқы жоспарлары бюджеттік шектеулерге байланысты екі есеге қысқартылды. Алайда, 1936 жылы Жеңіс R35 танктеріне артықшылық берілгендіктен, Жеңіс H35 жеңіл танктарын өндіруді кавалерияға бағытту туралы шешім қабылданды, олар оны RRC-де AMR 35 орнына пайдалануды жоспарлады, тіпті H 35 өте жылдам болмаса да: AMR 35-тің нашар бронясы оған үлкен кемшілік әкелді, себебі француз әскерилері осы кезеңде жеңіл броньды техниканың қазіргі заманғы жағдайда тірі қала алмайтынына көз жеткізді. Осы себепті AMR 35-тің міндеті тікелей жаяу әскерге қолдау көрсетумен шектелді, бұл кейінірек 7,5 мм пулеметтік танктерді сатып алуда көрінді. ДМЛ-дің жалпы қажеттілігі алты эскадрильяға дейін азайтылды, олардың төртеуі жедел, яғни 120 танк. Сондықтан, барлық AMR 33 танктерін ескі DC (Divisions de Cavalerie) дивизияларына ауыстыруға және тіпті олардың бірін, 1re DC, 1e GAM (Groupe d'Automitrailleuses) құрамындағы екі AMR 35 эскадрильясымен жабдықтауға шешім қабылданды. Алайда, олардан басқа, барлық AMR 35 танктерін DLM-де шоғырландыру қажет болды. Кейбіреулері басқа бөлімшелерге өткен еді: 1937 жылғы жалпы тексеру кезінде олар қайта бөлінді. Бұл 6e GAM-нен алынған екі дананы, 7e Chasseurs-тен төрт дананы, 3e GAM-нен екі дананы, 9e Dragons-тан екі дананы және 1re BLM (Brigade Légère Mécanique)-ден үш дананы қамтыды. Фотосуреттерге сүйенсек, бұрын басқа бөлімшелер де кейбір танктерді уақытша пайдаланған.

When the AMR 35 was first introduced no sharp distinction was made between the AMR 33 and 35, but this was to change in 1937. In 1936 and 1937 two Cavalry armoured divisions were created, the Divisions Légères Mécaniques ("Mechanised Light Divisions", with "light" meaning "mobile"). Initially it was intended that each of these would be equipped with seven AMR squadrons: four of these in their organic armoured brigade, the Brigade de Combat (two in each of two RRCs, Régiments de Reconnaissance et Combat) and three in their mechanised infantry regiment or RDP (Régiment de Dragons Portés). As each squadron had a strength of twenty tanks: four platoons of five each, there was a need for 280 vehicles. There thus seemed a clear prospect of further AMR 35 orders and a necessity for a temporary use of certain number of AMR 33s — indeed some were taken into service by the DLMs. Within the RRCs the AMR 35s would have to form a first shock front ahead of the SOMUA S35s, engaging likely enemy light tanks, such as the Panzerkampfwagen I. The use of so many light tanks in a combat rôle had been forced upon the Cavalry by a shortage of S 35s: the original procurement plans for the medium tank had been cut in half by budget limitations. However, already in 1936 it was decided to redirect the production of the Hotchkiss H35, an infantry light tank that had been rejected by the Infantry in favour of the Renault R35, towards the Cavalry that decided to use it instead of the AMR 35 in the RRCs, even though the H 35 was not very fast: the AMR 35's poor armour weighed very heavily against it as the French military in this period became increasingly convinced lightly armoured vehicles could not survive on the modern battlefield. The function of the AMR 35 was thus limited to that of direct infantry support; this was reflected by the later procurement of 7.5 mm machine gun vehicles only. The total DML requirement was diminished to six squadrons, four of them active, or 120 tanks. Therefore, it was decided to relegate all AMR 33s to the older DCs (Divisions de Cavalerie) and even equip one of these, 1re DC, with two squadrons of the AMR 35, in its 1e GAM (Groupe d'Automitrailleuses). Apart from these however, all AMR 35s should be concentrated into the DLMs. Some had already found their way into other units: during the general revision of 1937 they would be reallocated. This involved twee exemplars taken from 6e GAM, four from 7e Chasseurs, two from 3e GAM, two from 9e Dragons and three from the 1re BLM (Brigade Légère Mécanique). From photographic evidence it is known that earlier other units had made a temporary use of some vehicles.

Қайта ұйымдастыру

Бастапқыда 1re DC-ді 3e DLM-ге реформалау жоспарланған; оның AMR 35 машиналары автоматты түрде өздерінің тиісті орнына – DC емес, DLM-ге жететін еді. Алайда, 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жоспарлар өзгертілді: мобилизация кезінде 1-ші DC-нің резервтік AMR эскадрильясы Hotchkiss H35 танктерімен жабдықталды, ал оның қоймадағы AMR 35 машиналары қалған жеті эскадрильяға – әрқайсысына екі резервтік танктан және жалпы материалдық резервке – алты машинадан берілді. 1939 жылдың соңында 1e DC 1re Division Légère de Cavalerie болып қайта құрылды.

Франция шайқасы

Франция шайқасында 120 AMR 33 және 187 ZT машинасы болды. AMR 35 машиналары 1-ші және 2-ші DLM-дегі үш эскадрильяны жарақтандыруға қолданылды, әр дивизияда 66 танк, ал 1-ші жеңіл кавалерия дивизиясында 22 танктан тұратын бір эскадрилья, жалпы құрамы 152 машинаны құрады. Әрбір бес машиналық бөлімде әдетте екі 13,2 мм пулеметтік машинасы және үш 7,5 мм пулеметтік машинасы болды. Бес DIM (Divisions d'Infanterie Motorisée) дивизиясының GRDI (Groupes de Reconnaissance de Division d'Infanterie) әрқайсысында екі ZT2 және екі ZT3 танкқа қарсы взводы болды. Саумурдағы жүргізушілер мектебінде AMR 35 машинасының бес данасы болды; сегіз данасы жалпы материалдық резервте сақталды. Он Renault YS машинасының төртеуі кавалерия, төртеуі жаяу әскері және екеуі артиллерия бөлімдеріне берілді. Renault YS 2 прототипі, қаталданған болаттан жасалмағанына қарамастан, 2e DLM артиллерия полкінің 71e RA құрамында қолданылды. Шайқас барысында 13,2 мм пулеметтің тіпті неміс бронеавтомобильдерін де қалыпты шайқас қашықтығында жеңуге қабілетсіз екені анықталды, оның оқтары олардың көлбеу бронясынан кері қайтарылды. Алайда, көптеген AMR машиналары механикалық бұзылуларға байланысты жоғалды. 10 мамырда берілген барлық машиналар айдың соңына дейін жоғалып кетті. Маусым айында 7e DLM құрамында, материалдық резервтен алынған AMR 35 машиналарын пайдаланған 4e RAM (Régiment de Automitrailleuses) арнайы бөлімше құрылды.

Неміс тілінде

Немістер AMR 35 машиналарын Panzerspähwagen ZT 702 (f) ретінде пайдаланды; Renault YS машиналары да қаруға алынды. ZT4 машиналары жаңа болғандықтан, жартылай 8 см schwerer Granatwerfer 34/1 ашық конструкциямен жабдықталды, осылайша өздігінен жүретін 81 мм миномет құрылды; ал кейбіреулері AVIS 1 мұнарасын алды. Бұл машиналардың көпшілігі Франциядағы оккупациялық күштерінде қолданылды. Белгілі бір саны (шамамен он екі, оның ішінде кем дегенде бір минометпен жабдықталған машина) Прагадағы Panzerkampfwagen Kompanie 539 бөлімі Böhmen und Mähren протекторатындағы қызметтік міндеттер үшін пайдаланды. 1945 жылдың мамыр айында үш ZT4 Чехия қарсыластарымен қолға түсіріліп, бұрынғы иелеріне қарсы қолданылды.