Кіріспе
Соғыс даласының техникалық көлігі – құрылыс жұмыстарын жүргізуге немесе жауынгерлік инженерлерді соғыс даласына тасымалдауға арналған көлік құралы. Бұл көліктер азаматтық техниканың (көптеген елдерде қолданылатын брондалған бульдозерлер сияқты) немесе арнайы әскери техниканың (AVRE сияқты) өңделген нұсқалары болуы мүмкін. Мұндай көліктердің алғашқы пайда болуы алғашқы танктердің пайда болуымен бірге болды, бұл көліктер көпір салу және миналардан тазалау үшін өзгертілген Mark V танктері болды. Қазіргі заманғы әскери техникалық көліктерден бульдозер, кран, грейдер, экскаватор, самосвал, бұзу машинасы, көпір салу машинасы, әскери паром, амфибиялық өткел көлігі және жауынгерлік инженерлік бөлімшені тасымалдаушы сияқты көптеген міндеттерді орындау күтіледі.
A military engineering vehicle is a vehicle built for construction work or for the transportation of combat engineers on the battlefield. These vehicles may be modified civilian equipment (such as the armoured bulldozers that many nations field) or purpose built military vehicles (such as the AVRE). The first appearance of such vehicles coincided with the appearance of the first tanks, these vehicles were modified Mark V tanks for bridging and mine clearance. Modern military engineering vehicles are expected to fulfill numerous roles such as; bulldozer, crane, grader, excavator, dump truck, breaching vehicle, bridging vehicle, military ferry, amphibious crossing vehicle, and combat engineer section carrier.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Ауыр RE танкісі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін майор Гиффард ЛеКесн Мартель RE әзірледі. Бұл көлік Mark V танкісінің модификацияланған нұсқасы болды. Осы инженерлік танкілер үшін екі қосымша функция әзірленді: көпір салу және миналардан тазалау. Көпір салу бөлігіне майор Чарльз Инглис RE жобалаған шабуыл көпірі кірді, ол «Canal Lock Bridge» деп аталды және каналдың бұғазын көтеруге жеткілікті ұзындыққа ие болды. Майор Мартель көпірді танкпен біріктіріп, көпірді орнына жылжыту үшін танк қозғалтқышынан туындайтын гидравликалық күшті пайдаланды. Миналардан тазалау үшін танктер 2 тонналық роликтермен жабдықталды.
1918-1939 жылдар
Соғыстар аралығында түрлі тәжірибелік көпірлеу танкілері кедергілерді көпірлеудің әртүрлі әдістерін сынау үшін пайдаланылды және оларды Тәжірибелік көпірлеу мекемесі (EBE) жасады. Капитан SG Galpin RE "Қайшы шабуыл көпірін" сынау үшін Жеңіл танк Mk V прототипін ойлап тапты. Бұл идеяны EBE қызметкері, ғылыми мемлекеттік қызметкер Д.М. Деланидің маңызды үлесімен капитан SA Stewart RE іске асырды. Бірмингемдегі MB Wild & Co компаниясы да болат сым арқандары мен жылжымалы жуықтататын құрылғының күрделі жүйесін пайдаланып, 26 фут кеңдіктегі алшақтықты көпірлеуге қабілетті көпір жасады. Көпірді іске қосу алдында алдыңғы бөлігі созылып, кейін артқы бөлігіне бекітілді. Бұл жүйе жұмыс істемегендіктен тоқтатылды, бірақ бұл идея кейін "Бивер" көпірлеу танкысында сәтті қолданылды.
Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, инженерлерге арналған броньды техниканы әзірлеу Делани басшылығымен жеделдетілді. EBE тез арада өзгертілген Covenanter танкысында 24 тонналық жүк көтеруге қабілетті шабуыл көпірін (24-сынып) жасады, ол 30 фут кеңдіктегі кедергілерді преодолеуге мүмкіндік берді. Алайда, ол британдық қарулы күштерде пайдаланылмады, ал барлық техникалар Австралия және Чехословакия сияқты одақтас күштерге берілді. 30-сыныптық көпір 24-сыныптық көпірді толық қайта жобалаусыз ығыстырды, тек Covenanter танкысы тиісті өзгерістер енгізілген Valentine танкысымен ауыстырылды. Канадада және басқа да Достастық елдерінде "броньды инженерлік машина (БИМ)" термині қолданылады, ал басқа жерлерде "арнайы инженерлік машина" термині қолданылады. Мұндай машинаның нақты үлгісі жоқ, бірақ оның құрамында үлкен бульдозерлік пышақ немесе мина іздегіш, ірі калибрлі жарыққыш зеңбірек, бұрғылау құралдары, лебёдкалар, экскаватор қолдары және крандар немесе көтергіш құрылғылар болуы мүмкін. Бұл машиналар кедергілерді тікелей бұзу және соғыс даласында басқа да топырақ жұмыстарын және инженерлік жұмыстарды жүргізу үшін арналған. Бұл типтегі машиналардың жақсы мысалдары – Ұлыбританияның Trojan AVRE, Ресейдің IMR және АҚШ-тың M728 ұрыс инженерлік машинасы. "Броньды инженерлік машина" термині осы көп мақсатты танк негізіндегі инженерлік машиналарды сипаттау үшін арнайы қолданылса да, бұл термин британдық және Достастық әскерлерінде механикаландырылған күштерді қолдауда қолданылатын барлық ауыр танк негізіндегі инженерлік машиналарды сипаттау үшін де қолданылады. Осылайша, жалпы қолданыстағы "броньды инженерлік машина" термині БИМ, AVLB, шабуылдық кедергі бұзушылар және т.б. машиналарды қамтиды.
Қапталмен жабдықталған жер қозғалтқыштар
Жоғарыда сипатталған CEV немесе AEV-ге қарағанда жеңіл және азырақ көп функциялы, бұл көліктер ұрыс даласында жер жұмыстарын жүргізуге және көбінесе танкке қарсы жарылыстардан қорғалуға арналған. Бұл көліктер дәстүрлі ауыр техникадан гөрі жоғары жылдамдықпен қозғалуға қабілетті және жарылыс пен сынықтардың әсерінен қорғалған. Американдық M9 ACE және Ұлыбританияның FV180 жауынгерлік инженерлік тракторы осыған жақсы мысалдар.
Құқық бұзушылықты жасаған көлік
Бұл көліктер адам жасаған кедергілерді бұзуға арналған механикалық немесе басқа да құралдармен жабдықталған. Кедергіні бұзуға арналған көліктердің көптеген түрлеріне механикалық шабуылдағыштар, мина өрісін аралау машиналары және мина роликтері жатады. Кейбір жағдайларда, бұл көліктер минаны жоюға арналған сымдармен де жабдықталады. Кедергіні бұзуға арналған көліктер бронетехникалық жауынгерлік машиналарын қайта жарақтандыру арқылы немесе арнайы құрылған көліктер ретінде жасалуы мүмкін. Ірі әскерлерде, өзгертілген бронетехникалық жауынгерлік машиналарын жау бақылауы мен атысы тоқтағанша кедергіні бұзу үшін, ал содан кейін арнайы құрылған көліктер келе жатқан күштерге қосымша өткелдер жасау үшін пайдалануы мүмкін. Кедергіні бұзуға арналған көліктердің жақсы мысалдары – АҚШ-тың M1150 шабуылдық кедергіні бұзуға арналған көлігі, Ұлыбританияның Aardvark JSFU және Сингапурдың Trailblazer.
Көпіршік көлік құралдары
Әскери көпірлік көліктердің бірнеше түрі әзірленген. Зы бронирленген көліктің көпір тастау машинасы (AVLB) әдетте, арықтарды, кішкентай су жолдарын немесе басқа да кедергілерді еңсеру үшін шайқасқа көпір жеткізу мақсатында өзгертілген танк корпусы болып табылады. Көпір тастау машинасының тағы бір түрі – жүк көлігімен тасталатын көпір. Кеңес Одағының ТММ көпір тастау машинасы 10 метрлік көпірді тасымалдап, оны үлкен кедергілерді еңсеру үшін басқа ТММ көпірлерімен тізбектеу арқылы іске қоса алатын. Жақындағы жаңарулар АВЛБ және жүк көлігімен тасталатын көпірлерді танктерге немесе жүк көліктеріне орнатылатын тастау жүйелерімен жабдықтауға алып келді, бұл жүйелер ауыр негізгі танктерді қолдауға қабілетті көпірлерді құруға мүмкіндік береді. Көпірлік көліктердің алғашқы үлгілеріне көпір ретінде өзгертілген танк корпусы кіретін. Мұндай көліктерде корпус декісі жүріс жолының басты бөлігін құрайды, ал көліктің алдыңғы және артқы жағынан созылатын пандустар басқа көліктерге көпір көлігі арқылы өтуге және кедергілерді еңсеруге мүмкіндік береді. Бұл типтегі бронирленген көпір көлігінің мысалы – Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған «Черчилль Арк» көпір тастау машинасы.
Жауынгерлік инженерлік бөлімнің тасымалдаушылары
CELL-дің тағы бір түрі – бронеттік жорық машиналарын құрайды, олар саперлерді (жауынгерлік инженерлерді) тасымалдау үшін қолданылады және бульдозер жұмыры мен басқа да миналарды жоюға арналған құрылғылармен жабдықталуы мүмкін. Олар көбінесе жолсерік ретінде пайдаланылады, себебі олардың жүк көтеру қабілеті және күшті қорғанысы бар. Әдетте, олар пулеметтермен және гранататарлармен қаруланған, ал жеңілдік күшін арттыру үшін көбінесе табанды шассиде болады, бұл жұмырларды және тісті дөңгелектерді итеруге мүмкіндік береді. Мысалдардың кейбіреулері: АҚШ-тың M113 жолсерігі, IDF Puma, Nagmachon, Husky және АҚШ-тың M1132 ESV (Stryker түрі).
Әскери паромдар және амфибиялық көшу көліктері
Әскери инженерлік саланың маңызды міндеттерінің бірі – ірі өзендерден өту. Осы міндетті орындау үшін әртүрлі елдерде бірнеше әскери техникалық құралдар жасалған. Олардың ең көп таралған түрлерінің бірі – M3 Amphibious Rig сияқты қосмекенді паромдар. Бұл көліктер құрлықта өздігінен жүреді, суда сал тәрізді паромға айналады, ал көбінесе бірнеше көлік бірігіп үлкен салдар немесе жүзбелі көпірлер құруға мүмкіндік береді. Басқа да әскери паром түрлері бар, мысалы, советтік Плавайуший Транспортиор Средный, олар құрлықта жүк тиеуге және басқа көліктерді құрлық пен су арқылы тасымалдауға қабілетті. Әскери инженерлер қосмекенді көліктермен қатар түрлі қайықтарды да пайдаланады. Әскери шабуыл қайықтары – ескектермен немесе сыртқы мотормен қозғалатын, су арқылы жаяу әскерді тасымалдауға арналған шағын қайықтар.
Танкілік жауынгерлік машиналар
CEV-дің көпшілігі – танк шассиіне негізделген, кедергілерді бұзуға арналған арнайы жабдықтары бар бронетехникалық жауынгерлік машиналар. Мұндай жабдықтарға бульдозерлік пышақтар, миналарды жоятын роликтер, крандар және тағы да басқалары жатады. Осындай инженерлік машинаның мысалы – көпір салатын танк, ол мұнарасын сегменттелген гидравликалық көпірмен алмастырады. Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Хобарттың әзілдері» – жауынгерлік инженерлік тапсырмаларға арналған түрлі бронетехникалық құралдар. Олар D күні шабуыл жасаған британдық және достас әскерлеріне алғашқы шабуылдарға бөлінді.
Черчилльдік танк
Британдық Черчилль танкы, өңделуге ең көп бейімделген танк болды, себебі оның қиын жолдарда жүру қабілеті жақсы және жақтаулары бар кең ішкі кеңістігі болды. Негізгі түрі – үлкен жарыққыш қаруы бар AVRE танкы.
M4 Шерман
Дозер: Бульдозердің пышағы Екінші дүниежүзілік соғыстың M4 Шерман танктеріндегі бағалы шайқас алаңы құралы болды. 1943 жылы Шерман танктеріне Caterpillar D8 бульдозерінен алынған гидравликалық пышақ қосылды. Кейінірек жасалған M1 бульдозерлік пышағы VVSS жүргізу құрылымына ие кез келген Шерман танктеріне стандартты түрде орнатылды, ал M1A1 үлкен HVSS жүргізу құрылымына сәйкес келді. Инженерлік корпустың кейбір M4 танктеріне пышақтар тұрақты түрде орнатылып, мұнаралары алынып тасталды. 1944 жылғы Нормандия шайқасының басында, Кулин кескіші пайдалануға дейін, Шерман бульдозерлері Бокаж тоғайларындағы тікенектерді бұзып өтуде маңызды рөл атқарды. M4 Doozit: Инженерлік корпустың ағаш платформадағы жарылғыш заряды және T40 Whizbang зымыранды шақыру құрылымы бар Шерман бульдозері (Doozit шайқасқа қатыспады, бірақ Whizbang қатысты). Көпір салушы: АҚШ әскерлері Италияда A-тәрізді тірегі бар және ауыр артқы салмағы бар бірнеше M4 танктерін мобильді шабуыл көпірін жасау үшін қайта жабдықтады. Шерман танктері үшін британдық жетілдірулерге фасцин (79-шы бронетанкті дивизияда қолданылған), Crib, Twaby Ark, Octopus, Plymouth (Бейли көпірі) және AVRE (SBG көпірі) кірді. Миналарды жою: Британдықтардың жасаған түрлерінің ішінде Шерман Crab танктері болды. АҚШ көптеген эксперименталды түрлерді жасады:
T15/E1/E2: T14 жиынтығына негізделген минаға төзімді Шерман танктерінің сериясы. Соғыс аяқталғаннан кейін жоба тоқтатылды. Мина жарылғыш T1E1 ролигі (Жер құрты): Броньдық пластинадан жасалған 6 дискіден тұратын үш жиынтық. Мина жарылғыш T1E2 ролигі: 7 дискісі бар екі алдыңғы бөлім. Эксперименттік. Мина жарылғыш T1E3/M1 ролигі (Джема жеңесі): 10 дюймдік дискісі бар екі алдыңғы бөлім. Ең көп қолданылған T1 нұсқасы, M1 ретінде қабылданды. (сурет)
Мина жарылғыш T1E4 ролигі: 16 диск. Мина жарылғыш T1E5 ролигі: кішкентай дөңгелектері бар T1E3/M1. Эксперименттік. Мина жарылғыш T1E6 ролигі: тісті жиекті дискісі бар T1E3/M1. Эксперименттік.
Мина жарылғыш T2 шанағы: Британдық Crab I мина шанағы. Мина жарылғыш T3 шанағы: Британдық Scorpion шанағының негізінде жасалған. 1943 жылы әзірлеу тоқтатылды. Мина жарылғыш T3E1 шанағы: ұзын қолдары және құммен толтырылған роторы бар T3. Жоба тоқтатылды. Мина жарылғыш T3E2 шанағы: үлкен диаметрлі болат барабанмен ауыстырылған роторы бар E1 нұсқасы. Даму соғыс аяқталғанда тоқтатылды. Мина жарылғыш T4: Британдық Crab II мина шанағы. Мина жарылғыш T7: әрқайсысы екі дискісі бар кішкентай ролигі бар рама. Пайдаланбады. Мина жарылғыш T8 (Джонни Уокер): жерге соққы беру үшін жасалған айналмалы рамадағы болат поршеньдер. Көліктің басқаруына кері әсер етті. Мина жарылғыш T9: 6 дюймдік ролигі. Маневрлеу қиын. Мина жарылғыш T9E1: жеңілдетілген нұсқа, бірақ барлық миналарды жарылғыза алмағандықтан қанағаттандырмады. Мина жарылғыш T10: келесі танкпен басқаруға арналған қашықтан басқару блогы. Жоба тоқтатылды. Мина жарылғыш T11: миналарды жарылтуға арналған алты алға қарай оқ ату құрылғысы. Эксперименттік. Мина жарылғыш T12: 23 алға қарай оқ ату құрылғысы. Тиімді болды, бірақ жоба тоқтатылды. Мина жарылғыш T14: Шерман танкін тікелей жаңарту, жаңартылған төменгі броня және күшейтілген тізбектер. Жоба тоқтатылды. Мина қазушы T4: ара құрылғысы. 1942 жылы жасалды, бірақ тасталды. Мина қазушы T5/E1/E2: V пішіндес арасы бар T4 нұсқасы. E1/E2 одан әрі жақсарту болды. Мина қазушы T5E3: тереңдікті басқару үшін M1 бульдозер жиынтығынан алынған гидравликалық көтергіш механизміне орнатылған T5E1/E2. Мина қазушы T6: V пішіндес/T5 негізінде жасалған, тереңдікті басқару мүмкін емес. Мина қазушы T2/E1/E2: T4/T5 негізінде жасалған, бірақ тереңдікті басқару үшін M1 бульдозер жиынтығынан алынған гидравликалық көтергіш механизміне орнатылған.
T15/E1/E2: Series of mine resistant Shermans based on the T14 kit. Cancelled at war's end. Mine Exploder T1E1 Roller (Earthworm): Three sets of 6 discs made from armor plate. Mine Exploder T1E2 Roller: Two forward units with 7 discs only. Experimental. Mine Exploder T1E3/M1 Roller (Aunt Jemima): Two forward units with five 10' discs. Most widely used T1 variant, adopted as the M1. (picture)
Mine Exploder T1E4 Roller: 16 discs. Mine Exploder T1E5 Roller: T1E3/M1 w/ smaller wheels. Experimental. Mine Exploder T1E6 Roller: T1E3/M1 w/ serrated edged discs. Experimental
Mine Exploder T2 Flail: British Crab I mine flail. Mine Exploder T3 Flail: Based on British Scorpion flail. Development stopped in 1943. Mine Exploder T3E1 Flail: T3 w/ longer arms and sand filled rotor. Cancelled. Mine Exploder T3E2 Flail: E1 variant, rotor replaced with steel drum of larger diameter. Development terminated at war's end. Mine Exploder T4: British Crab II mine flail. Mine Exploder T7: Frame with small rollers with two discs each. Abandoned. Mine Exploder T8 (Johnny Walker): Steel plungers on a pivot frame designed to pound on the ground. Vehicle steering was adversely affected. Mine Exploder T9: 6' Roller. Difficult to maneuver. Mine Exploder T9E1: Lightened version, but proved unsatisfactory because it failed to explode all mines. Mine Exploder T10: Remote control unit designed to be controlled by the following tank. Cancelled. Mine Exploder T11: Six forward firing mortars to set off mines. Experimental. Mine Exploder T12: 23 forward firing mortars. Apparently effective, but cancelled. Mine Exploder T14: Direct modification to a Sherman tank, upgraded belly armor and reinforced tracks. Cancelled. Mine Excavator T4: Plough device. Developed during 1942, but abandoned. Mine Excavator T5/E1/E2: T4 variant w/ v shaped plough. E1/E2 was a further improvement. Mine Excavator T5E3: T5E1/E2 rigged to the hydraulic lift mechanism from the M1 dozer kit to control depth. Mine Excavator T6: Based on the v shape/T5, unable to control depth. Mine Excavator T2/E1/E2: Based on the T4/T5's, but rigged to the hydraulic lift mechanism from the M1 dozer kit to control depth.
М60
M60A1 AVLB бронетранспорттық көліктің іске қосылған көпірі, M60A1 шассиіндегі 60 футтық (18 м) қайшы көпір. M60 AVLM бронежүк MICLIC (Миналарды тазалау желісі заряды) іске қосылған, M60 AVLB-нің модификацияланған нұсқасы, көлік құралының артқы жағына 2 MICLIC-ке дейін орнатылған. M60 Panther M60 қашықтан басқарылатын мина тазалау танкісіне түрлендірілген. Мұнара алынып тасталған, мұнара сақинасы жабылып, көлік құралының алдыңғы жағына миналық роликтер орнатылған. M728 CEV M60A1 негізіндегі жауынгерлік инженерлік көлік, мұнараның алдыңғы жағына A-тәрізді кран және лебёдка бекітілген, сондай-ақ M135 165 мм бұзғыш зеңбірегімен жабдықталған. Көбінесе D7 бульдозер жебесімен немесе минаны тазалау жабдығымен жабдықталады. M728A1 M728 CEV-нің жаңартылған нұсқасы.