Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық "Матильда" танкысы

Кіріспе

Британ армиясының Екінші дүниежүзілік соғыстағы танкiсі

1936 жылы A12 техникалық тапсырмасы бойынша, алғашқы британдық жаяу әскер танкiсi, екі адамдық A11 жаяу әскер танкiсi Mark I-ге пушкамен жабдықталған қарсыласы ретiнде әзiрленген. Mark I сонымен қатар Matilda деп аталды, ал үлкен A12 бастапқыда Matilda II немесе Matilda senior деп аталды. Mark I 1940 жылы тоқтатылды, содан кейiн A12 көбiнесе жай ғана "Матильда" деп аталды. Салмақты бронясы бар Matilda II – жаяу әскердi қолдауға арналған тамаша танк болды, бiрақ жылдамдығы мен қару-жарағы шектеулі болды. Бұл танк Ұлыбританияның соғыстың басынан соңына дейiн қызмет еткен жалғыз танкiсi болды, алайда ол әсiресе Солтүстiк Африка кампаниясымен байланысты. 1939 жылы Екiншi дүниежүзiлiк соғыс басталғанда, тек екеуi ғана қызметке қолдануға дайын болды. 1941 жылдың соңында ол майдан желiсiнде жеңiл және арзан Mk III Valentine танкiсiмен алмастырылды.

Даму тарихы

Жаяу әскер танкісі мен крейсерлер арасындағы айырмашылық Бірінші дүниежүзілік соғыстағы алғашқы британдық ауыр танкілер мен одан жылдам болған Whippet Medium Mark A және оның ізбасарлары Medium Mark B және Medium Mark C арасындағы бөліністен бастау алды. Соғыс аралық кезеңде британдық танк тәжірибелері көбінесе осы негізгі жіктемелерге сәйкес келіп, генерал-майор Перси Хобарттың еңбектері мен капитан Б. Х. Лидделл Харттың ықпалымен жалпы доктринаның бір бөлігіне айналды. 1934 жылы Хобарт, сол кездегі «Корольдік танк корпусының инспекторы», жаяу әскерге қолдау көрсету үшін танктың екі баламасын ұсынды. Бірі – өте кішкентай, қатты броньды, пулеметпен қаруланған модель, оны көптеп өндіріп, жаудың қорғанысын басып тастауға болар еді. Екіншісі – пулеметтерімен қатар артиллериялық зеңбірекпен жабдықталған, жаудың артиллериясына қарсы берік бронясы бар үлкен көлік болды. Vickers компаниясы бірінші нұсқаға негізделген танкты A11 Matilda деп атап, Бас штабтың талаптарына сәйкес жобалады. Әскери қаржының шектеулілігіне байланысты Ordnance генерал-майоры Хью Эллес кішкентай пулеметтік танкты таңдады, ал үлкен зеңбірекпен қаруланған нұсқасы іске асырылмады. Бұл талап Викерс Армстронгс компаниясына берілді, олар 1936 жылдың қыркүйегінде қазіргі танкке қарсы қаруларға қарсы бронясы бар прототип (A11E1) жасады. Үлкен жаяу әскер танкісі туралы алғашқы ұсыныс 1936 жылы A12 спецификациясымен жасалды. Дизайнды Royal Arsenal, Woolwich жасады, ал Vulcan Foundry өндіруші ретінде таңдалды. Оның бронясы күшті болғандықтан, қуат жетіспеушілігі мәселе ретінде көрінді. Шешім ретінде Лондон автобустарында қолданылатын екі AEC тізбекті алты цилиндрлі сумен салқындатылатын дизельдік қозғалтқыштар қолданылды, олардың әрқайсысы 87 а.к. дейін қуат бере алатын еді. Олар ортақ біліктің арқылы байланыстырылды. Аспап жүйесі A7 танкысында қолданылған «жапондық типтегі» иінтірек аспабын пайдалануға тиіс болды. 1936 жылдың қарашасында Vulcan екі ағаш макеті мен екі жұмсақ болаттан жасалған прототип жасауға келісімшарт алды. Бірінші макет 1937 жылдың сәуір айында, ал A12E1 прототипі 1938 жылдың сәуір айында жеткізілді. Прототиптер сынақтарда өте жақсы көрсетті, нәтижесінде беріліс қорабы, аспап және салқындату жүйесін жақсарту үшін бірнеше өзгерістер енгізілді. Соғыс жақындап келе жатқаны анықталғанда, Matilda II өндірісіне тапсырыс берілді және Matilda I өндірісі тоқтатылды. Бірінші тапсырыс сынақтар аяқталғаннан кейін бірден берілді, 1938 жылдың маусым айында Vulcan компаниясынан 140 дана тапсырыс берілді.

The split between the infantry tank and cruisers had its origins in the First World War division between the first British heavy tanks and the faster Whippet Medium Mark A and its successors the Medium Mark B and Medium Mark C. During the interbellum, British tank experiments generally followed these basic classifications, which were made part of the overall doctrine with the work of Major General Percy Hobart and the influence of Captain B. H. Liddell Hart. In 1934, Hobart, the then "Inspector, Royal Tank Corps", postulated in a paper two alternatives for a tank to support the infantry. One was a very small, heavily armoured, machine gun armed model that would be fielded in large numbers to overwhelm the enemy defences. The other was a larger vehicle with a cannon as well as machine guns and heavier armour proof against enemy field artillery. Vickers designed a tank to a General Staff specification based on the first option as the A11 Matilda. Within the limitations of military finances, the Master General of the Ordnance, Hugh Elles, went for the smaller machine gun tank and the larger cannon armed version did not proceed. This requirement was passed to Vickers Armstrongs which had a prototype (A11E1) but with armour proof against current anti tanks guns ready by September 1936. The first suggestion for a larger Infantry Tank was made in 1936, with specification A12. The design was produced by the Royal Arsenal, Woolwich, and Vulcan Foundry was selected as the manufacturer. With its greatly increased armour, a lack of power was seen as a problem. The solution was to use two AEC straight six water cooled diesel engines, used in London buses, providing up to 87 hp each. These were linked along a common shaft. Suspension was to use the "Japanese Type" bell crank suspension used on the A7. Vulcan received a contract for two wooden mock ups and two mild steel prototypes in November 1936. The first mock up was delivered in April 1937 and the A12E1 prototype in April 1938. The prototypes proved excellent in a test, resulting in only a few changes to improve the gearbox, suspension and cooling. When war was recognised as imminent, production of the Matilda II was ordered and that of the Matilda I curtailed. The first order was placed shortly after trials were completed, with 140 ordered from Vulcan in June 1938.

Дизайн

Matilda Senior салмағы шамамен 30 тоннаға тең, бұл оның алдыңғы үлгісінен екі еседен астам, және үш адамдық мұнарасында Ordnance QF 2 фунт (40 мм) танк пушкасы орнатылған. Мұнара гидравликалық мотормен немесе қолмен 360 градусқа айналуға қабілетті; пушканы -15-тен +20 градусқа дейінгі бұрышпен көтеруге болады. Matilda II-нің ең үлкен кемшілігі – оның бас пушкасы үшін жарылғыш снарядтың болмауы. 2 фунттық пушкаға арналған жарылғыш снаряд жасалған, бірақ оның жарылғыш заряды өте аз болғандықтан, сирек қолданылды. Зымырансыз нысаналарға қарсы негізгі қару – оның пулеметі. Matilda II дәстүрлі орналасқан, жүргізушінің бөлімі танк корпусының алдында, мұнарасы бар ұрыс бөлімі ортасында, ал қозғалтқышы мен беріліс артқы жағында орналасқан. Жүргізушінің орнына әдетте корпустың төбесіндегі бір люк арқылы кіргізіледі және толық ашық немесе жабық күйде бекітілген айналмалы брондалған қақпақпен қорғалған; авариялық жағдайда жүргізуші отыратын орнының астындағы үлкен эвакуациялық люк арқылы шығуға болады. Сондай-ақ, жүргізушіде қолмен басқарылатын брондалған қалқанмен тікелей көру порты және түймеленген кезде пайдалануға болатын бір Mk IV перископы болған. Көптеген британдық жаяу әскер танкілері сияқты, ол да ауыр брондалған. Алдыңғы беттік бөлігінің қалыңдығы 78 мм-ге дейін жетеді; мұрындық бөлігінің жоғарғы және төменгі пластиналары жұқарақ, бірақ бұрышты. Корпустың қабырғалары 78 мм, ал артқы броня, қозғалтқышты екі жағынан және арт жағынан қорғайды, 78 мм. Дөңгелекті үш адамдық мұнара шар сақинасына орнатылған, ал оның бронясы барлық жағынан 78 мм. Мұнара ішінде пушканың сол жағында баспалдақпен орналасқан пушкашы және командир, ал оң жағында – жүк тиеуші отырған. Командирге екі бөліктен тұратын люк пен алдыңғы жақтағы люк есігіне орнатылған панорамалық Mk IV перископы бар айналмалы күмбез берілген. Сол құрылғы командирдің күмбезі алдындағы мұнара төбесіне де орнатылған, бұл пушкашыға жағдайды бағалауға және нысананы табуға мүмкіндік берген. Жүк тиеуші мұнара төбесіндегі оң жақтағы тікбұрышты люкті пайдаланған. Мұнарада көптеген оқ-дәрілер сақталатын себет орнатылған. Мұнарада қалыпты жағдайда қолданылатын электрлік айналу жүйесі және авариялық жағдайда қолмен басқарылатын механикалық көмекші жүйе болған. Мұнара төбесі, корпус төбесі және қозғалтқыш бөлігі 78-ден 100 мм-ге дейін брондалған.

The Matilda Senior weighed around , more than twice as much as its predecessor, and was armed with an Ordnance QF 2 pounder (40 mm) tank gun in a three man turret. The turret traversed by hydraulic motor or by hand through 360 degrees; the gun could be elevated through an arc from −15 to +20 degrees. One of the most serious weaknesses of the Matilda II was the lack of a high explosive round for its main gun. A high explosive shell was designed for the 2 pounder but was rarely issued, as the shell explosive charge was so small. The main weapon against unarmoured targets was its machine gun. The Matilda II had a conventional layout, with the driver's compartment located at the front of the tank's hull, the fighting compartment with the turret in the centre and the engine and transmission housed in the rear. The driver's position was normally accessed by a single hatch in the roof of the hull, and protected by a rotating armoured cover which could be held locked in either fully open or closed positions; emergency egress was made possible by a large escape hatch under the driver's seating position. The driver also had a direct vision viewing port with manually operated armoured shield and a single Mk IV periscope to use when buttoned up. Like many other British infantry tanks, it was heavily armoured. The front glacis was up to thick; the nose plates top and bottom were thinner but angled. The sides of the hull were and the rear armour, protecting the engine to sides and rear, was
The cast, cylindrical three man turret was seated on ball bearing ring mount and its armour was all round. The turret was laid out such that the gunner and commander were seated in a laddered arrangement on the left side of the gun, and the loader on the right. The commander was given a rotating cupola with a two piece hatch and a single panoramic Mk IV periscope installed in the forward facing hatch door. The same device was also mounted in a fixed position in the turret roof, forward of the commander's cupola, and giving the gunner some situational awareness and target finding capabilities. The loader used a single, rectangular hatch in the turret's roof on the right side. The turret was equipped with a basket around which much of the ammunition stowage was contained. The turret had a power traverse system used under normal conditions, and a manually operated mechanical emergency assist. The turret roof, hull roof and engine deck were The armour varied in strength from IT.80 to IT.100

Matilda танкінің бронясы сол дәуірдегі ең ауыр броня болды. Сол кездегі неміс Panzer III және Panzer IV танктерінің корпусы 30 мм броняға ие болған, ал T-34 танкінде 45 мм броня болған (60 градус бұрышпен). Matilda-ның бүйір және артқы бронясы соғыс аяқталар кезде де салыстырмалы түрде ауыр болды, M4 Sherman сияқты танктер шамамен 40 мм, ал Panther танктерінің кейінгі үлгілері 50 мм броняға ие болды. Мұрын бронясының пішіні Кристидің жобаларына негізделген және екі жағына сақтау шкафтары қосылған тар нүктеге келді. Matilda-ның құйма мұнарасының ауыр бронясы аңызға айналды; 1940-1941 жылдары Matilda "Шөлдің патшайымы" деген лақап атпен танылды. Matilda Солтүстік Африкадағы соғыста теңдесі жоқ қорғаныс деңгейіне ие болғанымен, көлік құралының ауыр бронясы шөл далалық жерлерде және жолдарда орташа жылдамдықты өте төмендетті – шамамен 16 км/сағ. Ол кезде бұл мәселе болып саналмады, өйткені британдық жаяу әскер танкісі доктринасы ауыр броняны және траншеяларды кесіп өту қабілетін жылдамдық пен көлденең қозғалысқа қарағанда жоғары бағалады (бұл крейсерлік танктерге тән қасиет деп саналды). Matilda-ның баяу жылдамдығы қиын аспалы жүйесімен және салыстырмалы түрде әлсіз қуат блогымен күшейтілді, ол екі AEC 6 цилиндрлі автобус қозғалтқыштарынан құрылды. Бұл құрылғыны жөндеу қиын және көп уақытты талап етеді, өйткені механиктер әр қозғалтқышта бөлек жұмыс істеуге мәжбүр болды және автомобиль бөлшектерін біркелкі тозуға ұшыратты. Бірақ бір қозғалтқыштың істен шығуы Matilda-ның екіншісін пайдалануына кедергі келтірмейтін механикалық резервтік мүмкіндік болды. Қозғалтқыштардың біріктірілген қуаты алты жылдамдықты Wilson эпициклдік беріліс қорабы арқылы берілді. Танктің аспалы жүйесі Vickers компаниясы 1920 жылдардың ортасында Medium C прототипі үшін әзірлеген. Танк әр жағында бес қос дөңгелекті арбамен тасымалданды. Төрт арба жұп-жұп дөңгелектермен, ортақ көлденең серпімді пружиналармен жабдықталған. Соңғы бесінші арба корпус тірегіне серпілген. Бірінші арба мен бос жүргінші дөңгелектің арасында үлкен диаметрлі тік серпімді "жокей дөңгелегі" болды. Алғашқы Matilda-ларда кері оралатын роликтер болған; оларды кейінірек жасалған модельдерде жолдың жағасымен алмастырды, оларды өндіру және қызмет көрсету оңай болды. Мұнара бас қаруды, ал пулеметті оң жақта айналмалы ішкі мантада орнатқан. Айналу гидравликалық жүйе арқылы жүзеге асырылды. Пушка пушкашыға қозғалысты жеңілдету үшін тепе-теңдікке келтірілгендіктен, оның көп бөлігі осьтердің артында болды. Мұнараның оң жағында екі түтін гранатасы тартқыштары орнатылған. Граната тартқыштарының механизмдері түтін гранатасымен зарядталған Lee–Enfield мылтықтарынан жасалған. Оның камуфляж схемасы бірінші дүниежүзілік соғыс кемелерінің осылайша көзге шалынуына арналған схемаларының негізінде Camouflage Development and Training Centre-дің майоры Денис Павитт жасаған. Дизайн блок түстерін қамтыды және визуалды түрде танкты екіге бөлді.

The armour of the Matilda was the heaviest of its era. Contemporary German Panzer III and Panzer IV tanks had hull armour, while the T 34 had (angled at 60 degrees). Matilda's side and rear armour was relatively heavy even at the end of the war when tanks like the M4 Sherman carried about 40 mm, and late models of the Panther carried 50 mm. The shape of the nose armour was based on Christie's designs and came to a narrow point with storage lockers added on either side. The heavy armour of the Matilda's cast turret became legendary; for a time in 1940–1941, the Matilda earned the nickname "Queen of the Desert". While the Matilda possessed a degree of protection that was unmatched in the North African theatre, the sheer weight of the armour on the vehicle contributed to a very low average speed of about on desert terrain and on roads. At the time, this was not thought to be a problem, since British infantry tank doctrine valued heavy armour and trench crossing ability over speed and cross country mobility (which was considered to be characteristic of cruiser tanks such as the Crusader). The slow speed of the Matilda was further exacerbated by a troublesome suspension and a comparatively weak power unit, which was created from two AEC 6 cylinder bus engines linked to a single shaft. This arrangement was complicated and time consuming to maintain, as it required mechanics to work on each engine separately and subjected automotive components to uneven wear and tear. It did provide some mechanical redundancy, since failure in one engine would not prevent the Matilda from using the other. The combined power of the engines went through a six speed Wilson epicyclic gearbox, operated by compressed air. The tank's suspension system was that which had been developed by Vickers for their Medium C prototype in the mid 1920s The tank was carried by five double wheels bogies on each side. Four of the bogies were on bellcranks in pairs, with a common horizontal coil spring. The fifth bogie at the rear was sprung against a hull bracket. Between the first bogie and the idler wheel, was a larger diameter vertically sprung "jockey wheel". The first Matildas had return rollers; these were replaced in later models by track skids, which were far easier to manufacture and to service in the field. The turret carried the main armament, with the machine gun to the right in a rotating internal mantlet. Traverse was by a hydraulic system. As the gun was balanced for ease of movement by the gunner, much of the breech end was behind the trunnions. Two smoke grenade launchers were carried on the right side of the turret. The grenade launcher mechanisms were cut down Lee–Enfield rifles, each loaded with a smoke grenade. Its camouflage scheme was designed by Major Denys Pavitt of the Camouflage Development and Training Centre based on the dazzle patterns of First World War ships. The design incorporated block colours, visually breaking the tank in half.

Өндіріс тарихы

Бірінші "Матильда" 1937 жылы өндірілді, бірақ 1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталғанда қызметте бар болғаны екеу ғана болды. Vulcan Foundry компаниясынан жасалған алғашқы тапсырыстан кейін, Ruston & Hornsby компаниясына екінші тапсырыс дереу берілді. 2987 танк Vulcan Foundry, John Fowler & Co. of Leeds, Ruston & Hornsby, содан кейін Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолының Horwich жұмыстарында, Harland and Wolff және Солтүстік Британдық локомотив компаниясы Глазгода өндірілді. Соңғы танктар 1943 жылдың тамызында жеткізілді. Ең көп өндірілген модель 1942 жылы 1330 дана Mark IV болды. "Матильданы" өндіру қиын болды. Мысалы, үшкір мұрын бір құймадан жасалған, ал қалыптан алғаш шыққанда кейбір жерлері қажетті өлшемнен қалың болып келді. Танктің салмағын артық арттырмау үшін, қалың жерлері тегістелді. Бұл процеске жоғары білікті жұмысшылар мен қосымша уақыт қажет болды. Күрделі шасси және көп бөліктен тұратын корпус жабындары да өндіріс уақытын ұзартуға себеп болды.

1940 жылғы Франция шайқасы

Матильда алғаш рет 1940 жылы Францияда 7-ші Корольдік танк полкі тарапынан жауынгерлік қолданысқа енгізілді. Бөлімнің барлық танктерінің тек 23-і Matilda II болды; қалған британдық жаяу әскер танктері кішкентай пулеметтері бар A11 Matilda болды. Оның 2 фунттық зеңбірегі 37-ден 45 мм-ге дейінгі диапазондағы басқа танк зеңбіректерімен салыстыруға болатын еді. Зәрлі қаптамасының қалыңдығының арқасында, ол негізінен, бірақ толық емес, Франциядағы неміс танктерінің және танкке қарсы зеңбіректердің оқтарына төзімді болды. Немістер 88 мм-лік зениттік зеңбіректерді жалғыз тиімді қарсы шара деп тапты. 1940 жылғы 21 мамырда Аррас шабуылында 18 барлық көліктер Дюнкерк маңындағы шайқастардан аман қалғаннан кейін, Британдық экспедициялық корпусы эвакуацияланғаннан соң тастап кетілді.

Солтүстік Африка 1940-1942 жылдар

1942 жылдың басына дейін Солтүстік Африкадағы соғыста "Матильда" итальяндық және неміс танктеріне қарсы өте тиімді болды, бірақ үлкен және орташа калибрлі танкіге қарсы зеңбіректерге осал еді. 1940 жылдың соңында "Компас" операциясы кезінде британдық 7-ші бронетанктік дивизияның "Матильда" танктері Мысырдағы итальяндық күштерге үлкен шығын келтірді. Италиялықтар L3 танкеттерімен және M11/39 орта танктерімен жабдықталды, олардың ешқайсысы "Матильдаға" қарсы тұра алмады. Италиялық артиллерияшылар "Матильданың" кең ауқымды артиллерияға төтеп беруге шамасы келмейтінін анықтады. Британдықтар Мысырдан итальяндықтарды ығыстырып, Ливияға кіргенде Бардия мен Тобрукты басып алғанда, "Матильда" итальяндықтарды алаңдата берді. 1941 жылдың қарашасында неміс жаяу әскерінің жауынгерлік есептері нашар жабдықталған жаяу әскердің "Матильдаға" қарсы әлсіздігін көрсетті. Ақырында, Солтүстік Африканың ашық шөлінде жиі кездесетін жылдам маневрлік соғыста "Матильданың" төмен жылдамдығы және сенімсіз рульдік механизмі үлкен мәселеге айналды. Тағы бір қиындық – жарылғыш снарядтың болмауы (қажетті снаряд болған, бірақ қолданылмаған). Неміс Африка корпусы Солтүстік Африкаға келгеннен кейін 88 мм-лік зениттік зеңбірек қайтадан "Матильдаға" қарсы қолданылды, бұл "Баттл-Акс" операциясы кезінде алпыс төрт "Матильда" танктерінің жоғалуына себеп болды. 5 см Pak 38 және 7,5 см Pak 40 танкіге қарсы зеңбіректердің келуі неміс жаяу әскеріне "Матильда" танктерімен ұрыс қашықтығында күресуге мүмкіндік берді. Дегенмен, "Тәжікстан" операциясы кезінде 1-ші және 32-ші армиялық танк бригадаларының "Матильда" танктері Тобруктан қашып шығуға және Ось державаларының Бардия бекінісін басып алуға көмектесті. Операцияны 7-ші бронетанктік дивизияның крейсерлік танктері ашық шөлде Ось державаларының танк күштерін жеңе алмағаннан кейін жаяу әскер танктері шешті. Неміс армиясы жаңа, күшті зеңбіректермен және оқ-дәрілермен жабдықталған сайын "Матильданың" тиімділігі азайды. Африка корпусы жүргізген сынақтар "Матильданың" әдеттегі ұрыс қашықтығында неміс қаруларына осал бола бастағанын көрсетті. "Матильданың" кішкентай мұнарасы және зеңбіректі тепе-теңдікте ұстау қажеттігі оның жаңартылуын қиын етісті, өйткені үлкен мұнараны жасау мүмкін болмады. A24/A27 крейсерлік танк сериясының мұнарасы 6 фунттық зеңбірекпен бірге "Матильдаға" орнатылған жағдайлар болды. "Матильданың" мұнара сақинасының диаметрі 54 дюйм (1,37 м) болса, A27-тікі 57 дюйм болғандықтан, корпусқа үлкен мұнара сақинасы орнатылуы мүмкін еді. Черчилль Mark III-те де 54 дюймдік мұнара сақинасы болды, бірақ ол 6 фунттық зеңбірекпен қаруланды, бұл балама болар еді. Оның өндірісі де қымбат болды. Vickers балама ретінде "Валентин" танкін ұсынды, ол ұқсас броня және зеңбірекке ие болды, бірақ олардың "ауыр крейсері" Cruiser Mk II шассиінен алынған жылдам және арзан шассиде орналасқан. 1941 жылдың күзінде "Валентин" танктерінің келуімен британдық армия "Матильданы" жойды, жоғалған танктер енді ауыстырылмады. Эль-Аламейннің екінші шайқасында (1942 жылдың қазан айында) қызметте аз ғана "Матильда" танктері қалды, олардың көпшілігі 1942 жылдың жазында "Crusader" операциясы кезінде және Газала шайқасында жоғалып кетті. Шамамен жиырма бес танк "Матильда Скорпион" мина тазартқыш танктері ретінде шайқасқа қатысты.

Up to early 1942, in the war in North Africa, the Matilda proved highly effective against Italian and German tanks, although vulnerable to the larger calibre and medium calibre anti tank guns. In late 1940, during Operation Compass, Matildas of the British 7th Armoured Division wreaked havoc among the Italian forces in Egypt. The Italians were equipped with L3 tankettes and M11/39 medium tanks, neither of which had any chance against the Matildas. Italian gunners were to discover that the Matildas were impervious to a wide assortment of artillery. Matildas continued to confound the Italians as the British pushed them out of Egypt and entered Libya to take Bardia and Tobruk. Even as late as November 1941, German infantry combat reports show the impotence of ill equipped infantry against the Matilda. Ultimately, in the rapid manoeuvre warfare often practised in the open desert of North Africa, the Matilda's low speed and unreliable steering mechanism became major problems. Another snag was the lack of a high explosive shell (the appropriate shell existed but was not issued). When the German Afrika Korps arrived in North Africa, the 88 mm anti aircraft gun was again pressed into service against the Matilda, causing heavy losses during Operation Battleaxe, when sixty four Matildas were lost. The arrival of the more powerful 5 cm Pak 38 and 7.5 cm Pak 40 anti tank guns also provided a means for the German infantry to engage Matilda tanks at combat ranges. Nevertheless, during Operation Crusader Matilda tanks of 1st and 32nd Army Tank Brigades were instrumental in the break out from Tobruk and the capture of the Axis fortress of Bardia. The operation was decided by the infantry tanks, after the failure of the cruiser tanks of the 7th Armoured Division to overcome the Axis tank forces in the open desert. As the German army received new tanks with more powerful guns, as well as more powerful anti tank guns and ammunition, the Matilda proved less and less effective. Firing tests conducted by the Afrika korps showed that the Matilda had become vulnerable to a number of German weapons at ordinary combat ranges. Due to the small size of the turret and the need to balance the gun in it, up gunning the Matilda, without developing a larger turret, was impractical. There was at least one instance of the turret from the A24/A27 cruiser tank series being fitted to a Matilda, complete with 6 pounder gun. As the size of the Matilda's turret ring was 54 inches (1.37 m) vs. the 57 inches of the A27, it was possible that a larger turret ring had been superimposed on the hull. The Churchill Mark III also had a 54 inch turret ring but was armed with a 6 pounder and that might have offered an alternative route. It was also somewhat expensive to produce. Vickers proposed an alternative, the Valentine tank, which had the same gun and a similar level of armour protection but on a faster and cheaper chassis derived from that of their "heavy cruiser" Cruiser Mk II. With the arrival of the Valentine in autumn 1941, the Matilda was phased out by the British Army through attrition, with lost vehicles no longer being replaced. By the time of the Second Battle of El Alamein (October 1942), few Matildas were in service, with many having been lost during Operation Crusader and then the Gazala battles in early summer of 1942. Around twenty five took part in the battle as mine clearing Matilda Scorpion mine flail tanks.

Кішігірім науқандар

1941 жылдың басында Керен шайқасында, Шығыс Африка кампаниясы барысында, Матильда танктерінің шағын саны қолданылды. Дегенмен, Шығыс Африканың таулы ландшафты 4-ші Корольдік танк полкінің В эскадрильясының танктеріне Мысыр мен Ливиядағы 7-ші Корольдік танк полкінің танктерімен салыстырғанда тиімді болуға мүмкіндік бермеді. Крит шайқасында 7-ші Корольдік танк полкінің бірнеше Матильда танктері болды, олардың барлығы жойылды.

Австралияның Тынық мұхит теңізінде қолданылуы

Ұлыбритания 1942 және 1944 жылдар аралығында Австралия армиясына барлығы 409 Matilda II танкін жеткізді, ал 1944 жылы Жаңа Зеландиядан Австралия армиясына тағы 33 жақын қолдау көрсетуге арналған Matilda танктері берілді. Мұның себебі, Жаңа Зеландия Тынық мұхитындағы театрға тек жақын қолдау көрсететін Valentine танктерін пайдалануға шешім қабылдады, бұл жабдықтау мәселелерін азайтуға бағытталған шара еді. Австралияның 4-ші броньды бригадасы оларды Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы жапондық күштерге қарсы қолданды, алғаш рет 1943 жылдың қазан айында Хуон түбегіндегі шайқаста. Matilda II танктері соғыстың соңғы күніне дейін Wewak, Бугенвиль және Борнео кампанияларында қолданылды, бұл Matilda-ны соғыс кезеңінде үздіксіз қызмет еткен жалғыз британдық танк етті. Танкілер көбінесе тығыз жаңғақтарда, шектеулі көріну жағдайында қолданылды және жасырылған жапондық ауыр артиллериясынан тікелей оққа ұшырау мүмкіндігі болды. Matilda-ның ауыр бронясы (экипаждың қосалқы тізбек буындарымен күшейтілген) осыған қарсы тиімді қорғаныс болып табылды. Бұл шайқастарда 3 дюймдік гаубицамен жабдықталған Matilda-ның жақын қолдау көрсетуге арналған нұсқасы австралиялықтар үшін жапондық бекіністеріне қарсы тиімді болғандықтан басымдық берілді. Танкілерге жасалған жергілікті өзгерістерге су өткізбеуді жақсарту және қолдау көрсетуші әскерлердің танк экипажымен оңай байланысуы үшін сыртқы жаяу әскер телефонын қосу кірді. Жапондық жауынгерлердің корпуске жапсырмалы жарылғыш заттарды орнатуын қиындату үшін, сондай-ақ танк шассисінің жаңғақ асты өсімдіктеріне ілініп қалуын болдырмау үшін, ілмектерге қорғағыш құрылғылар орнатылды. Борнеодағы жапондарға қарсы сәтті қолданылған, пушкасын жалын шашу құрылғысымен алмастырған австралиялық модификацияланған Matilda Frog танктері де болды. Тағы бір австралиялық нұсқасы – Matilda Hedgehog, ол жеті минометтік оқ-дәрілерін атуға қабілетті болды, сәтті сынақтан өтті, бірақ жауынгерлік қызметке қатысу үшін тым кеш жасалды. Matilda II танктері 1955 жылға дейін Австралияның Азаматтық әскери күштерінің құрамында қызмет етті.

Кеңестер одағында

Қызыл Армияға КСРО-ға жіберілген 1084 "Матильда" танкысының 918-і жеткізілді. Кеңес "Матильдалары" Мәскеу шайқасында ерте пайдаланылды және 1942 жылы жиі қолданылатын болды. Танктың тым баяу және сенімсіз екені анықталды. Экипаждар жиі қар мен кір "күлте" панельдерінің артына жиналып, жүріс бөлігін бітеліп жатқанына шағымданатын. "Матильда" танкысының қалың бронясы Қызыл Армияның КВ-1 ауыр танкысымен салыстырылатын болса да, оның атыс қуаты КВ-ға қарағанда әлдеқайда төмен еді. Совет "Матильдаларының" көп бөлігі 1942 жылы қолданылып бітті, бірақ кейбіреулері 1944 жылға дейін қызмет етті. Кеңес инженерлері танкты жақсарту үшін гусеницаға дәнекерленген болат бөліктерін қосып, жақсырақ ұстау мүмкіндігін жасады.

Тұтқырланған пайдалану

Операция "Баттлэкс" аяқталғаннан кейін, жау шебінде қалған оншақты "Матильда" танкы жөнделіп, неміс әскерінің қару қанатына қосылды. Бірнеше танк Кумерсдорфқа тасымалданды, онда олардың мүмкіндіктері зерттелді, тікелей оқ ату сынақтары да өткізілді. Немістер бұл танкты "Infanterie Panzerkampfwagen Mk. II 748(e)" деп атады, бұл шамамен "Жаяу әскері танкы Mk. II, №748 (ағылшын)" дегенді білдіреді. "Матильда" танкыларын неміс әскерлері жақсы бағалағанмен, оларды шайқаста қолдану екі тарапқа да ұқсас түсініспеушіліктер тудырды, тіпті неміс таңбаларының айқын болуына қарамастан. Чех тарихшысы cz румындар кеңестік "Матильда" танкыларын да қолға түсіргенін жазады, бірақ басқа көздерде бұл туралы мәлімет жоқ, демек, бұл жаңылыс болуы мүмкін.

Мысырлық қолдану

Египет 1948 жылғы Араб-Израиль соғысында Израильге қарсы "Матильда" танктерін қолданды.

Тірі қалған танктер

Шамамен 70 Матильда II танктары әртүрлі сақталу деңгейінде сақталған. Австралияда шамамен 30 данасы бар, Бандиана мұражайы мен Австралияның бронь және артиллерия мұражайында әрқайсысында бір-бірден, ал қалғандары қоғамдық ескерткіштер ретінде немесе жеке меншікте, сондай-ақ Австралияның Пукапунял қаласындағы Корольдік Австралия броньды корпусының мемориалдық және армиялық танк мұражайындағы маңызды коллекцияда бар; онда бес Матильда II танктері қойылған, оның ішінде Матильда жалындау танкысы, Матильда ежік және Матильда бульдозері. Жұмыс істеп тұрған танктер Ұлыбританиядағы Бовингтон танк мұражайына, АҚШ-тағы Америка мұралары мұражайына және Австралиядағы бірнеше жеке меншік иелеріне тиесілі. Танк мұражайы 2015 жылдан 2018 жылға дейін Matilda II танкын толық қалпына келтірді, жаңартулар YouTube арқылы ұсынылды. Бірақ, 2018 жылғы Tankfest-те (2013 жылдан бергі алғашқы жарнамаланған іс-шарасы) қоробкадағы ақаулық оның жүруіне кедергі келтірді, алайда мәселе түзетілді және танк бірнеше іс-шараларда жүрді. Бовингтон танк мұражайында сондай-ақ қазіргі уақытта көліктерді сақтау орталығында орналасқан жалғыз сақталған Matilda Canal Defence Light (Матильда канал қорғаныс жарығы) танктері де бар. WW2 Tank Stories көрмесінде шөлдегі Caunter маскировка схемасымен Матильда танктері көрсетілген. Ұлыбританиядағы Императорлық соғыс мұражайында да Матильда танктері Mk V ретінде, мұнара сақинасына қосымша броньмен бірге IWM Солтүстік бөлімшесінде қойылған. Сиднейдегі Параматтадағы NSW Lancers мұражайында 2 фунттық зеңбішек орнына 3 дюймдік гаубицасы бар MKII "ACE" танктері бар. Басқа мысалдар Ресейдегі Кубинка танк мұражайында, Бельгиядағы Қарулы Күштер және әскери тарихтың корольдік мұражайында, Латрундағы Яд Ла Ширион мұражайында, Франциядағы Музей де Блиндес және Үндістандағы Ахметнагардағы кавалерия танк мұражайында көрсетілген.