Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд тілшісі және гуманисті
Scottish linguist and humanist
Флоренциус Волузен (шамамен 1504-1546 немесе 1547) – шотланд гуманисі, ең белгілі туындысы – "De Animi Tranquillitate". "Флоренциус Волузен" есімі латын тіліне аударылған, шығу тегі нақты белгісіз; оның есімі Флоренс немесе Флоренс деп айтылады, ал тегі Вольсон, Вольси немесе Уилсон болуы мүмкін. Английше жазған хаттарында ол өзін Волузен деп атаған.
Florentius Volusenus (c. 15041546 or 1547) was a Scottish humanist most noted for his De Animi Tranquillitate. "Florentius Volusenus" is a latinization of uncertain derivation; his first name is variously suggested as Florence or Florens, and surname as Wolson, Wolsey, or Wilson. In his letters written in English he refers to himself as Volusene.
Ерте өмір
Ол Эльгин қаласының жанында дүниеге келді, Абердинде философияны оқыды, ал "De Animi Tranquillitate" диалогында тыныштық мекенінің сипаттамасы туған Лосси өзенінің жағасында бір студентпен әңгімелескеннен кейін оған келген түс негізінде жасалғанын айтады. Ол сол кезде төрт жылдық философия студенті болған.
He was born near Elgin, studied Philosophy at Aberdeen, and in the dialogue De Animi Tranquillitate says that the description of the abode of tranquillity was based on a dream that came to him after a conversation with a fellow student on the banks of his native River Lossie. He was then a student of Philosophy of four years' standing.
Париж қаласында
Парижге барып, ол кардинал Вулсидің ұлы деп есептелген Томас Винтердің тәрбиешісі болды. Ол Англияға бірнеше рет сапар шекті, онда патша оны жақсы қабылдады, ал Вулсинің құлауынан кейін Парижде Томас Кромвельдің агенті ретінде жұмыс істеді. Ол 1534 жылға дейін Англияда болды және Кенттегі Спельдхерсттің ректоры болған сияқты. Парижде ол Джордж Бьюкененмен танысты және кардинал Жан де Лотарингия мен Жан дю Белледен демеушілік алды. Ол 1535 жылы дю Беллемен бірге Италияға сапарға шығуға ниеттенген, бірақ ауру оны Парижде ұстап қалды. Сауыққаннан кейін ол жолға шықты, бірақ Авиньонда досы Антонио Бонвисидің (1558 жылы қайтыс болған) кеңесімен епархияның епискобы, білімді және ізгі ниетті Пауль Садолеттен қамқорлық сұрады. Садолет оны Карпентрас мектебінің мұғалімі етіп тағайындады, жалақысы – жетпіс крона. Волузен жиі Лионға барып тұрды (онда Конрад Геснер оны 1540 жылы жас шағында көрген), сондай-ақ Италияға, онда оның көптеген достары болды, тіпті Испанияға да барған болуы мүмкін. 1546 жылы Садолеттің Римнен жазған хатында ол Шотландияға қайтуға шешім қабылдағаны және сол кездегі діни дауларда қандай ұстанымды қабылдау керектігі туралы кеңес сұрағаны көрсетілген. Бірақ ол 1546 жылы немесе келесі жылдың басында Дофиндегі Виенн қаласында жолда қайтыс болды.
Proceeding to Paris, he became tutor to Thomas Wynter, reputed son of Cardinal Wolsey. He paid repeated visits to England, where he was well received by the king, and, after Wolsey's fall, he acted as one of Thomas Cromwell's agents in Paris. He was in England as late as 1534, and appears to have been Rector of Speldhurst in Kent. In Paris he knew George Buchanan, and found patrons in the cardinal Jean de Lorraine and Jean du Bellay. He was to have gone with du Bellay on his mission to Italy in 1535, but illness kept him in Paris. As soon as he recovered he set out on his journey, but at Avignon, by the advice of his friend Antonio Bonvisi (d. 1558), he sought the patronage of the bishop of the diocese, the learned and pious Paul Sadolet, who made him master in the school at Carpentras, with a salary of seventy crowns. Volusenus paid frequent visits to Lyon (where Conrad Gesner saw him, still a young man, in 1540), probably also to Italy, where he had many friends, perhaps even to Spain. A letter addressed to him by Sadolet from Rome in 1546 shows that he had then resolved to return to Scotland, and had asked advice on the attitude he should adopt in the religious dissensions of the time. He died on the journey, however, at Vienne in Dauphiné, in 1546, or early in the next year.
Жұмыс
Волузен лингвистикалық зерттеулерінде еврей, грек және латын тілдерін қамтыды. Алайда, оның атағы 1543 жылы Лионда С. Гриффиус алғаш басып шығарған «De Animi Tranquillitate» атты көркем диалогымен байланысты. Ішкі мәліметтерге сәйкес, ол сол шамада жазылған, бірақ автор бұл тақырыпты көп жылдар бойы зерделеген. Диалог христиан гуманизмін ең жақсы жағынан көрсетеді. Волузен Эразмды зор құрметпен қарастырады, бірақ оның латын тілінің тазалығын және философиясын сынға алады. Оның өзінің философиясы классикалық немесе схоластикалық емес, христиандық және Киелі кітапқа негізделген. Ол христиандық этикаға жаңа және тәуелсіз көзқараспен келеді, және соңында ол өз заманының дәстүрлі христиандығымен қайшы келетін, ал неміс реформаторларына ұқсас этикалық принциптерге негізделген, Рухтың куәлігі және рақымға сенім туралы доктринаға жетеді. Диалогта кездесетін өлеңдер және оны аяқтаушы жыр Волузенді шотланд латын ақындарының қатарына қосады, бірақ ол христиан философы ретінде танылады. Диалог 1637 жылы Лейденде шотланд жазушысы Дэвид Эчлин тарапынан қайта басылды. Оның өлеңдері, Волузеннің диалогынан таңдап алынған үш өлеңмен бірге, басқа туындылармен бірге, танымал Амстердам жинағы «Delitiae Poetarum Scotorum hujus» құрамында, Иоганнес Блау баспасында 2 томдық түрінде 1637 жылы жарық көрді. Диалогтың келесі басылымдары 1707 және 1751 жылдары Эдинбургте жарық көрді (соңғысы Г. Вишарт редакциялаған). Барлық қайта басылымдарда автор туралы Томас Уилсонның қысқаша өмірбаяны бар. Қосымша мәліметтер сол кезеңдегі хаттар мен мемлекеттік құжаттарда, сондай-ақ Садолеттің хаттарында табылады.
Volusenus's linguistic studies embraced Hebrew as well as Greek and Latin. His reputation, however, rests on the beautiful dialogue, De Animi Tranquillitate, first printed by S. Gryphius at Lyon in 1543. From internal evidence it appears to have been composed about that time, but the subject had exercised the writer for many years. The dialogue shows us Christian humanism at its best. Volusenus is a great admirer of Erasmus, but he criticises the purity of his Latin and also his philosophy. His own philosophy is Christian and Biblical rather than classical or scholastic. He takes a fresh and independent view of Christian ethics, and he ultimately reaches a doctrine as to the witness of the Spirit and the assurance of grace which breaks with the traditional Christianity of his time and is based on ethical motives akin to those of the German Reformers. The verses which occur in the dialogue, and the poem which concludes it, give Volusenus a place among Scottish Latin poets, but it is as a Christian philosopher that he attains distinction. The dialogue was reissued at Leiden in 1637 by the Scots writer David Echlin, whose poems, with a selection of three poems from the dialogue of Volusenus, appear, with others, in the famous Amsterdam collection Delitiae Poetarum Scotorum hujus and printed by Johannes Blaeu in 2 vols. in 1637. Later editions of the dialogue appeared at Edinburgh in 1707 and 1751 (the latter edited by G. Wishart). All the reissues contain a short life of the author by Thomas Wilson, advocate, son in law and biographer of Archbishop Patrick Adamson. Supplementary facts are found in the letters and state papers of the period, and in Sadolet's Letters.