Кіріспе

775 – 840) – франк ғалымы және сарай адамы. Айнхард (сондай-ақ Эгинхард немесе Эйнхарт; E(g)inhardus; 775 – 14 наурыз 840) Шарль Ұлының және оның ұлы Піссімді Людовиктің жақын адамы болды; оның ең маңызды еңбегі – Шарль Ұлының өмірбаяны, "Vita Karoli Magni", "ерте орта ғасырлардың ең бағалы әдеби мұраларының бірі".

Қоғамдық өмір

Айнхард Франк мемлекетінің шығыс герман тілінде сөйлейтін аймағынан шыққан. Ол белгілі бір дәрежеде жер иелері отбасында дүниеге келген. Мүмкін, оның бойының кішкентай болуы, атқа міну және қылышпен күресу қабілетін шектегендіктен, Эйнхард білімге, әсіресе латын тілін меңгеруге күшін жұмсады. 791 немесе 792 жылдары ол Карл I-нің өте бай сарайына қабылданды. Карл өзінің төңірегіне білімді адамдарды жинауға тырысты және Нортумбриялық ғалым Алкуин басқарған патшалық мектепті құрды. Эйнхард дарынды құрылысшы және құрылыс басқарушы болғандықтан, Карл оған Аахен мен Ингельхаймды қоса алғанда, бірнеше сарай кешендерін аяқтауды тапсырды. Эйнхард Карлмен тығыз қарым-қатынаста болғанына қарамастан, оның билігі кезінде ешқандай лауазымға ие болған жоқ. 814 жылы Карл I қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Людовик ІІ Эйнхардты жеке хатшысы етіп тағайындады. Эйнхард 830 жылдың көктемінде Людовик пен оның ұлдары арасындағы даулар кезінде сарай қызметінен зейнеткерлікке шықты. 840 жылы Селигенштадт қаласында қайтыс болды.

Жеке өмір

Эйнхард Эммаға үйленді, оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Олардың некесінен Вуссен есімді ұл дүниеге келген болуы мүмкін. Олардың некесі сол дәуір үшін ерекше бостандықпен ерекшеленген сияқты, Эмма мүлікті басқаруда Эйнхардтан кем емес, тіпті одан да белсенді болған. Олардың некесінің соңғы жылдарында Эмма мен Эйнхард жыныстық қатынастан бас тартып, діни міндеттеріне көбірек назар аударған деседі. Әйелі 13 желтоқсан 835 жылы қайтыс болғаннан кейін, Эйнхард досына жолдаған хатында, ол әр күні, әрбір ісінде, барлық шаруашылық және үй ісінде, діни және дүниелік жауапкершіліктерінде шешім қабылдау мен реттеуді қажет ететін әр нәрседе оның жоғын еске түсіретінін жазды.

Діндік наным-сенімдер

Айнхард өзінің терең христиандық сеніміне сәйкес, өзін көп рет "күнәкар" деп атады. Ол Мишельштадт және Мулинхаймдағы екі мүлігінде де шіркеулер салды. Мишельштадтта ол 827 жылы аяқталған базилика салуды жөн көрді, содан кейін жаңа ғимарат үшін қасиетті реликвияларды табу үшін Ратлейк атты қызметшісін Римге жіберді. Римге келген соң Ратлейк катакомбадан шейіттер Марцеллин мен Петрдің сүйектерін ұрлап, Мишельштадтқа жеткізді. Бірақ реликвиялар жаңа қабірлерінен наразы екендіктерін білдірді, сондықтан оларды Мюлинхаймға қайта көшіруге тура келді. Мюлинхаймда олар кереметтер жасады. Осы қасиеттілердің неліктен өзін осындай "күнәкарды" қамқоршы етіп таңдағанына көзі жетпесе де, Айнхард оларға лайықты демалыс орнын қамтамасыз етуге тырысты. 831 және 834 жылдар аралығында ол бенедиктин монастырына негіз салды, ал әйелі қайтыс болғаннан кейін 840 жылы өліміне дейін оның аббаты болды.

Жергілікті аңыздар

Селигенштадт жергілікті аңыздарында Эйнхард Карл I-нің қызы Эмманың сүйіктісі болып бейнеленеді. Олар сарайдан қашып кетіп, Шарль оларды Селигенштадтта (сол кезде Обермюльхайм деп аталған) тауып, кешірген. Бұл оқиға халық этимологиясы бойынша "Селигенштадт" атауының шығуын түсіндіру үшін пайдаланылады. Эйнхард пен оның әйелі бастапқыда Селигенштадт шіркеуінің хорындағы бір саркофагқа жерленген, бірақ 1810 жылы саркофаг Гессеннің ұлы герцогы Эрбах графына сыйға тартылды. Эрбах графы Эйнхард Карл I-нің қызы деп есептелетін Имманың күйеуі екенін айтады және ол саркофагты Оденвальдтағы Эрбах қаласындағы әйгілі капелласында сақтайды.

Шығармалары

Эйнхардтың ең танымал шығармасы – оның Карл Ұлының өмірбаяны, Vita Karoli Magni, «Карл Ұлының өмірі» (шамамен 817–836), ол 817 және 830 жылдар аралығында жазылған Карл Ұлының өмірі мен мінезі туралы көптеген тікелей ақпарат береді. Бұл шығарманы құрастыруда ол Франк патшалық жылнамаларына көп сүйенді. Эйнхардтың әдеби үлгісі – римдік тарихшы Суетонийдің классикалық еңбегі «Цезарьлердің өмірлері», бірақ бұл еңбек Эйнхардтың өзіндік туындысы екенін атап өту керек, яғни ол үлгілер мен көздерді өз мақсаттарына бейімдеді. Оның еңбегі Карл Ұлыны мақтау ретінде жазылған, оны ол асыраушы әкесі (тәрбиелеушісі) деп есептеген және «өмірінде де, өлімінде де» оған қарызы болған. Сондықтан, жұмыста белгілі бір дәрежеде субъективтілік бар, Эйнхард кейбір мәселелерде Карл Ұлының кінәсін жеңілдетуге тырысады, ал кейбірлерін айтпайды және Карл Ұлы үшін ұят болған мәселелерді, мысалы, оның қыздарының моральдық келбетін жасырады; керісінше, оның қарындастары сияқты басқа мәселелерді таңқаларлық түрде жасырмайды. Эйнхард сонымен қатар үш басқа да сақталған еңбекке автор: хаттар жинағы, «Аудармалар және әулиелер Марцеллин мен Петрус туралы кереметтер» және «Крестке табыну туралы». Соңғысы шамамен 830 жылы жазылған, бірақ 1885 жылы Эрнст Дюмлер Венадағы қолжазбадағы мәтінді жоғалған «Libellus de adoranda cruce» деп таныды, оны Эйнхард өзінің шәкірті Лупус Серватусқа арнаған. Эйнхард аркасы – Эйнхард жасаған реликвиар, ол христиан дінінің жеңісін бейнелейтін римдік триумф аркасын кішірейтілген түрінде қайта жаңғыртқан. Ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған.