Кіріспе
Франк патшасы немесе Киелі Рим императоры тағайындаған әкімші, missus dominicus (көпше түрі – missi dominici), латын тілінде "егеменнің елшісі" немесе сарай инспекторы, голланд тілінде Zendgraaf (неміс тілінде: Sendgraf), яғни "жіберілген граф" деп аталады. Франк патшасы немесе Киелі Рим императорының өкілі, оның иеліктерінің шалқарына жеке сапарлар жасау қиын болған аймақтарындағы әкімшілік, әсіресе әділеттілікті бақылау үшін тағайындалған. Осылайша, missus патшалық және жергілікті билік арасында маңызды делдалдық қызметтер атқарды. Ол бұрынғы римдік корректормен кейбір ұқсастықтарға ие, бірақ missus жүйелі түрде жіберілетін. Миссидің орталықтандырылған монархияның құралы ретінде тиімді болуына төрт фактор ықпал етті: missus-тің жеке басының мәні, жыл сайынғы алмасуы, жергілікті мүдделерден тәуелсіздігі және патшаның оны еркін таңдау мүмкіндігі.
A missus dominicus (plural missi dominici), Latin for "envoy[s] of the lord [ruler]" or palace inspector, also known in Dutch as Zendgraaf (German: Sendgraf), meaning "sent Graf", was an official commissioned by the Frankish king or Holy Roman Emperor to supervise the administration, mainly of justice, in parts of his dominions too remote for frequent personal visits. As such, the missus performed important intermediary functions between royal and local administrations. There are superficial points of comparison with the original Roman corrector, except that the missus was sent out on a regular basis. Four points made the missi effective as instruments of the centralized monarchy: the personal character of the missus, yearly change, isolation from local interests and the free choice of the king.
Ұлы Карл билігі
Меровингтердің ad hoc-қаулыларына сүйене отырып, missus regis (“патшаның елшісі”) нысанын қолданып, missi dominici-ді толыққанды пайдаланды Шарль Великий (768–814 жылдары билеген), оларды өзінің әкімшілігінің тұрақты бөлігіне айналдырды. Норман Ф. Кантор бұл туралы: «Каролингтік үкіметтегі өте зиялы және мүмкін жаңалық», – деп атап көрсетеді, сондай-ақ «Алькуин мен Эйнхард сияқты дін қызметкерлерінің әкімшілік шеберлігіне деген құрмет» екенін айтады. Миссилер бастапқыда Шарльдің ең сенімді, жеке жанынан, әлеуметтік статусына қарамастан таңдалды. Бірақ көп ұзамай олар тек рухани және рухани сатыдан таңдалатын болды: 802 жылғы «Лорш жылнамалары» (794–803) деген жазбада «кедей вассалдарға» сүйенудің орнына Шарль патшалықтан архиепископтар, епископтар және аббаттарды, сондай-ақ герцогтар мен графтарды таңдады, енді олардың кінәсіздерден сыйлық алу қажеттілігі болмады және оларды бүкіл патшалығына жіберді, осылайша шіркеулерге, жесірлерге, жетімдерге және кедейлерге, сондай-ақ барлық халыққа әділдік орнатуға мүмкіндік берді. Осы жылы, әдетте Capitulare missorum generale деп белгілі капитулярий шығарылды, онда олардың міндеттері мен жауапкершіліктері туралы егжей-тегжейлі мәлімет берілген. Олар әділдік жүзеге асыруға, патшаға құрмет көрсетуге, әскери герцогтар мен әкімшілік графтардың (сол кезде әлі патшаның лауазымды тұлғалары) басқаруын бақылауға, олардан адалдық серт беруді алуға, патшаның қалауын білдіруге, кейде капитулярийлерді империя бойынша тарату арқылы және оларға бекітілген аймақтың дін қызметкерлерін қадағалауға міндетті болды. Сонымен қатар, түрлі миссияларға арнайы нұсқаулар берілді, олардың көптегені сақталған. Жыл сайын төрт рет, әр жолы бір айға созылатын сапармен, жалпы миссияларға қарасты аудандар missatici немесе legationes деп аталды. Миссиялар тұрақты лауазымды тұлғалар емес, бірақ көбінесе сарайдағы лауазымды тұлғалардың қатарынан таңдалды, ал Шарль Великийдің билігі тұсында жоғары мәртебелі тұлғалар осы жұмысты атқарды. Тіпті Шарль Великийдің күшті билігі кезінде де осы міндеттерді әділ орындайтын адамдарды табу қиын болды, ал оның 814 жылы қайтыс болғаннан кейін бұл іс іс жүзінде мүмкін емес болды.
Луи Пейус пен Карл Балданың билік етуі
Шарльменнің аман қалған заңды ұлы Людовик Пейус (813–840 жылдары билеген) тұсында ыдырау процесі жылдамдатылды. Патша миссилерді таңдауды ақсүйектер жиналысымен байланыстырғаннан кейін, ақсүйектер миссилерді тағайындауға араласа бастады. Миссилер кейіннен қызметтері атқарылатын ауданнан таңдалатын болды. 825 жылғы миссилер тізімі миссатика аймақтары енді провинциялармен сәйкес келетінін, жергілікті билікті күшейтетінін көрсетеді. Миссилердің міндеттері біртіндеп көбейіп, епископтар мен графтардың күнделікті жұмысына біріктірілді. Император Карл Шалы тұсында, Каролингтік биліктің құлдырауымен, миссилер тоғызыншы ғасырдың соңында Франциядан, ал 10-ғасырда Италиядан жоғалып кетті. Миссилер – Киелі Рим империясында орталықтандырылған басқаруды сақтауға жасалған соңғы әрекет болды. Тоғызыншы ғасырдың барысында феодализмге ұмтылған күштер тұрақтылықты қамтамасыз етудің жалғыз жолы ретінде мұрагерлік феодалдық иеліктерді құруға бағытталды, әсіресе викингтердің шабуылдары сияқты жаңа сыртқы агрессияға қарсы күресте әлсіреген орталық биліктің әлсіздігі анық көрінді.