Кіріспе
Римберттің 9 ғасырдағы латын тіліндегі христиан кітабы – «Вита Анскари», сонымен қатар «Вита Анскари» деп те аталады. Бұл кітапты Римберт, оның ізбасары және Бремен князь-архиепископтығының архиепископы, Ансгар туралы агиография ретінде жазған. «Вита» тек Ансгардың скандинавиялық миссионерлік қызметін егжей-тегжейлі баяндау үшін ғана емес, сонымен қатар викинг дәуіріндегі адамдардың күнделікті өмірін сипаттау үшін де маңызды дереккөз болып табылады.
The Vita Ansgarii, also known as the Vita Anskarii, is the hagiography of saint Ansgar, written by Rimbert, his successor as archbishop in the Prince Archbishopric of Bremen. The Vita is an important source not only in detailing Ansgar's Scandinavian missionary work, but also in its descriptions of the everyday lives of people during the Viking Age.
Күні
"Vita Anskarii" 869 және 876 жылдар арасында жазылған.
Автор
Римберттің өмірі туралы көп мәлімет жоқ, негізгі дереккөз – 865-909 жылдары жазылған Vita Rimberrti. Римберт Фландриядағы Тернхоут монастырында тәрбиеленген болуы мүмкін. Оның монах ретіндегі дайындығы миссионерлік жұмысқа бағытталған. Римберттің Фландрияда өткен ерте жылдары, оның Солтүстікте миссионерлік жұмысына деген ынтасын түсіндіруі мүмкін. Ол да өз ізінен келгендей, скандинавиялық текті болуы мүмкін, бұл оны өз халқын құтқаруға жетелеген. Римберт 888 жылы қайтыс болды, осымен Скандинавияға бағытталған миссиялар тоқырады.
Римберт пен Анскар
Анскар Римберттің Хамбург-Бремен архиепископы лауазымына дейінгі ізашары болды. Гамбург және Бремен епархиясы 845 жылы біріктірілді. Рим папасы Лео IV миссионерлік жұмыстың көбейе түсуін қалады, бірақ Анскар өліміне жақындап, олардың естелігін сақтау үшін миссиялар туралы жазды. Римберт Анскарды жаңадан біріктірілген архиепископтықтың біріктіруші қасиеттісі ретінде пайдаланады. Vita Rimberrti еңбегінде Римберттің жас кезінде Реймстік Анскар мен Эббомен миссионерлік сапарға қатысқаны және сол кезде Фландриядағы Тернхоуда тұрғаны айтылады, алайда тарихшылар бұл мәліметтің растығын күмәндандырған.
Әдеби контекст
"Анскарий өмірлері" – агиографиялық мәтін. Агиография көбінесе қасиеттінің өмірінің тек жақсы жақтарына назар аударатын, идеализацияланған баяндама болып табылады. Бұл туындының жанры агиография болғанымен, мәтіннің өзі әртүрлі формаларды қамтиды. Сондай-ақ, оны фактілерге негізделген өмірбаяндық жұмыс деп қарауға болмайды. Керісінше, оның маңыздылығы Римберттің "алдын ала белгілеу, құдайлық жаза және иманға берілгендіктің сыйлықтары" туралы ойлары мен алаңдауларын көрсету мүмкіндігінен туындайды.
Каролингтердің миссионерлік қызметі
Мәтінде миссионерлік жұмыс Реймстік Эббомен тығыз байланысты, ал Римберт Эббоны Анскармен қатар үлгі ретінде көрсетеді. Эббо император Людовик ІІ-нің ертедегі Каролинг миссияларына қатысып, 826 жылы король Харальдты дінге көндіруде бастапқыда сәттілікке жеткен. Эббоның қызметтен алынуы Каролинг билеушілері сарайларында миссионерлердің ықпалының азаюына әкелді. Ол Людовик ІІ-ге қарсы сатқаннан кейін және оның орнына Реймстік Гинкмар тағайындалғаннан кейін, олардың маңыздылығын арттыруға бағытталған кең ауқымды тыраптар болмады, бұл миссияларды іске асыруға қажетті ресурстарды шектеді. Анскар мен Римберттің христиан дінін Солтүстікке жеткізуге жасаған әрекеттері ұзақ мерзімді нәтиже бермеді. Алайда, тарихшы Нэнси Уикер осы миссиялардың әсер еткенін айтты. Біркадағы қазба жұмыстарынан табылған әйелдердің қалдықтарын зерттеген археологтар олардың «сақиналар, кресттер және ашық жұмыспен жасалған крест кілттері» кигенін хабарлады. Ол әйелдер балаларын тәрбиелеу және осылайша христиандық жаңалықты тарату жауапкершілігін мойнына алғандықтан, олардың дінге көндіру үшін алдымен таңдалғанын айтады. Vita Anskarii, миссияларды кітаптағы болжамдардың орындалуы ретінде қарастырған Паскасий Радбертустың еңбектерімен байланысты. Римберт пен Анскар түрлі діндерді түсініп, оны күш қолдану арқылы емес, зияткерлік тұрғысынан жоққа шығаруды қалады. Мәтінде сонымен қатар Людовик Неміс пен оның Шығыс Франк Корольдігінің Солтүстіктегі миссионерлік жұмысты қаржыландыруға деген қызығушылығының күрт төмендегені де айтылады.
Мәтіннің функциялары
Хагиографиялық жазбалар шындықты өзгертіп, белгілі бір ойды жеткізуге мүмкіндік береді. "Анскарий өмірі" кітабы осыны екі негізгі жолмен істейді. Мәтін, көріпкелдіктер мен кереметтерді пайдаланып, тағдыр, құдайлық жаза және тұрақты иманның сыйлықтары туралы теологиялық ойды жеткізеді. Сондықтан мәтінде сипатталған кереметтер дін қызметкерлерін солтүстікке қауіпті сапарға шыққанда Құдай оларды қорғайды деген сенімге жеткізу үшін қолданылған. Бұл хагиографиялық мәтін сонымен қатар саяси сипатқа ие, себебі ол Гамбург пен Бремен одағын қорғайды. Біріктіру мәтіннің шамамен ортасында келтіріліп, оны табысты діни округ ретінде бейнелейді. Гамбург-Бремен архиепископтығы нашар архиепископтық деп есептелгендіктен, Римбертке Шығыс франктарынан қолдау алу қиын болды. Мәтіннің әртүрлі қызметтері миссияларды жалғастыру және Батыс франктарынан көмек алу ниетімен байланысты. Мәтін Корби монастырына бағытталған, себебі Анскар онда монах болғандықтан, қолдау табуға қолайлы орын болды. Корби сондай-ақ Каролингтер әулетімен тығыз байланыста болды. Сондықтан Батыс Францияның королі Шарль Басбұғау миссионерлік жұмысты қолдау үшін ресурстар алуға ыңғайлы мақсат болды. Мәтіннің тағы бір қызметі – дін қызметкерлеріне миссияда не күту керектігін түсіндіру болды. Мәтін қасиетті Бенедикттің ережесімен өмір сүрген және монастырдан кетуге себеп іздеген монахтарға миссионерлік жұмысты қорғайды, олар әлемге шығудан ескертілген.
Мәтіннің мұрасы
Римберт "Вита" атты еңбегін жазып жатқан кезде, миссионерлік қызметке деген ынта, рухани және әкімшілік басшылардың арасында сирек кездесетін. Сондықтан Римберт әулиенің өмірін дін қызметкерлерін миссионерлік сапарға жіберуге және епископтарды осы мақсатқа қаржы жұмсауға ынталандыру үшін пайдаланғысы келді. Алайда, үздіксіз викинг шабуылдарының салдарынан скандинавтар 880 жылдары көбінесе жағымсыз болып көрінді, бұл солтүстік халықтарын дінге айналдыруға деген ынтаны одан әрі әлсіретті. Римберттің 888 жылы қайтыс болуы каролингтердің дінге айналдыру әрекеттерінің тоқтағанын білдірді.