Кіріспе
Австриялық анатомист Йозеф Хиртль (7 желтоқсан 1810 – 17 шілде 1894) – австриялық анатомия ғалымы.
Josef Hyrtl (7 December 1810 – 17 July 1894) was an Austrian anatomist.
Өмірбаян
Хертл Венгрияның Кисмартон қаласында (қазіргі Айзенштадт, Австрия) дүниеге келген. Ол 1831 жылы Венада медициналық білімін бастады, алғашқы білімін туған жерінде алған. Оның ата-анасы кедей болғандықтан, медициналық біліміне қажетті қаржыны табуға мәжбүр болды. 1833 жылы, әлі студент кезінде, ол анатомия просекторы болып тағайындалды, ал осы лауазымға байланысты оқыту мақсатында дайындалған материалдар профессорлардың да, студенттердің де назарын аударды. Оның дипломдық жұмысы "Antiquitates anatomicæ rariores" болашақ өміріне арналған еңбегінің алғабасшысы еді. Бітіргеннен кейін ол профессор Цермакқа көмекші (фамулус) болды, кейін мұражайдың кураторы қызметін атқарды. Ол мұражайға жасаған дайындықтары арқылы құнды жинақтар қосты. Студент кезінде ол жатақханасында шағын зертхана мен дисекция бөлмесін құрды, ал анатомиялық материалды инъекциялау өте жоғары бағаланды. Мұражайдағы лауазымын пайдаланып, студенттерге анатомия, ал дәрігерлерге практикалық анатомия бойынша арнайы курстар өткізді. Бұл курстарға көптеген адамдар қатысты. 1837 жылы, жиырма алты жасында, Хертлге Прага университетінде анатомия профессоры лауазымы ұсырылды, және ол ондағы жұмысы арқылы анатомияны оқытудағы өзінің зор беделін қалады. Ол адам анатомиясы бойынша танымал оқулығын аяқтады, ол жиырмаға жуық рет басылып, бірнеше тілге аударылды. 1845 жылы Венадағы анатомия кафедрасы бос қалды. Прагадағы жұмыс мүмкіндігіне қанағаттанғандықтан, ол бұл лауазымға өтініш бермес еді, егер достарының талабы болмағанда. Ол бірден сайланды. Бес жылдан кейін ол "Топографиялық анатомия нұсқаулығын" жариялады, бұл осыған дейін шығарылған қолданбалы анатомия бойынша алғашқы оқулық болды. Өмірінің соңына дейін ол анатомияның осы саласы медицина мектептеріндегі оқытудың ең маңызды бөлімдерінің біріне айналғанын көрді. Хертль өзінің үлкен еңбегін мұғалім ретінде атқарды. XIX ғасырдың ең ұлы ұстаздарының бірі профессор Карл фон Барделебен оның бұл сала бойынша теңдесі жоқ екенін айтуға батылдық танытты. Оның даңқы бүкіл Еуропаға тарады, және ол Вена университетінің ерекше мақтанышы ретінде қарастырылды. 1858 жылы оны Джордж Элиот және оның серігі барды. Ол күнделігінде былай деп жазды: "Венада бізге болған тағы бір үлкен қуаныш – Киелі Стефан және суреттерден кейін – анатомист Хертльге бару болды. Ол бізге өзінің байлығын 1848 жылғы Вена төңкерісінде қалай жоғалтқаны туралы қызықты әңгіме айтты. Төңкерілшілер оны үш күн бойы жарақат алғандарға қарауға мәжбүр етті. Соңында ол киім ауыстыру үшін үйіне келгенде, төрт қабырғадан басқа ештеңе таппады. Оның мемлекеттік облигациялары үйімен бірге, сондай-ақ анатомиялық препараттардың барлық құнды жинағымен бірге өртенді. Ол бізге сол үлкен оқиғадан кейін оның жүйкелері сезімтал болғанын, сондықтан ең ұсақ жағдайларда да көз жасына ие болатынын және көбінесе күндер бойы үнсіз болатын көңілсіздікке ұшырағанын айтты. Ол шығындары үшін мемлекеттен өте аз өтемақы алды". 1865 жылы университет құрылғанына бес жүз жыл толуына орай, ол университеттің ең көрнекті мүшесі ретінде сол күні оның атынан өкілдік ету үшін ректор болып сайланды. Оның ректорлық лауазымға кіріскендегі сөзінің тақырыбы "Біздің заманымыздың материалистік дүниетанымы" болды. Ол дүниеге материалистік көзқарас логикаға қайшы екенін дәлелдеп, былай деп қорытындылады: "Бәрін жинақтап қарасам, Эпикур мен Лукрецийден бастап дүниеге материалистік көзқарас алғаш рет кеңінен танылған, бірақ қандай ғылыми негізге негізделгенін түсіну мүмкін емес. Менің ойымша, бұған ешқандай негіз жоқ, және бұл адамдардың санасын билеп алуын жалғастырады деп ойлауға да себеп жоқ". Оның інісі Якоб Хертль (1799-1868) – веналық гравер, ол ағасы Йозеф Хертльге Моцартқа тиесілі бас сүйегін мұра етті. Йозеф Хертль бұл бас сүйегін зерттеп, оны Зальцбург қаласына мұра етті. 1880 жылы Хертльдің жетпіс жасқа толуына орай салтанатты мереке өткізілді, және оған әлемнің барлық университеттерінен құттықтау хаттары жіберілді. Профессорлық қызметінен шыққаннан кейін де ол жақсы жұмыс жасай берді, оның соңғы жарияланымдары анатомиядағы араб және еврей элементтері туралы болды. 1894 жылдың 17 шілдесінде таңертең ол Вена маңындағы үйінде өлі күйінде табылды. Анатомиялық терминологияны реформалау жөніндегі монографиясы "Onomatologia Anatomica" (Вена, 1880) кеңінен назар аударды.