Кіріспе

Неміс дәрігері және химигі (1660–1742)

Фридрих Хоффман немесе Хофман (19 ақпан 1660 – 12 қараша 1742) – неміс дәрігері және химигі. Ол кейде ағылшын тілінде Фредерик Хоффман деп те аталады.

Өмір

Оның отбасы медицинамен 200 жылдан бері байланыста болған. Галле қаласында дүниеге келген ол, жергілікті гимназияда оқып, математикаға деген құштарлығы мен шеберлігін дамытты, кейіннен өзінің көптеген жетістіктерін осыған байланыстырып есептеді. 18 жасынан бастап Йена университетінде медицинаны оқыды. 1680 жылы Каспер Крамердің химия бойынша лекцияларын тыңдау үшін Эрфуртқа сапар шекті. Келесі жылы Йенаға оралғанда докторлық диплом алды және диссертациясын жариялағаннан кейін оқытуға рұқсат етілді. Ұдайы оқу оның денсаулығына әсер ете бастады, ал 1682 жылы көптеген шәкірттерін тастап, сол қаладағы жоғары лауазымдағы туысының өтінішімен Минденде жеке практика ашты. Минденде екі жыл тәжірибе жинағаннан кейін Хоффманн Голландия мен Англияға саяхаттап, көптеген белгілі химиктер мен дәрігерлермен танысты. 1684 жылдың соңында Минденге оралды және келесі үш жылда көптеген мақтанышпен аталатын қызметтерге тағайындалды. 1688 жылы Хальберштадт княздығының дәрігері атағын алып, Хальберштадттың үміткерлер көп болатын саласына көшті. 1693 жылы Галле университеті құрылғаннан кейін көп ұзамай медицина және табиғаттанудың бас профессоры болып тағайындалды. Ол үш рет ректор қызметін атқарды. Төрт жылды (1708–1712) Берлинде патшалық дәрігер болып өткізгеннен басқа, Хоффманн өмірінің қалған бөлігін Галледе оқыту, тәжірибе жинау және зерттеулермен айналысып өткізді, сонымен қатар Германияның әртүрлі сарайларына барып, оның еңбегі үшін марапаттар мен құрметтерге ие болды. Оның даңқы Еуропаға жайылды. Ол көптеген шетелдік елдердегі ғылыми қоғамдардың мүшесі болды (соның ішінде 1720 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды), ал өз елінде жеке кеңесші атанды. Хоффманн 1742 жылдың 12 қарашасында Галледе қайтыс болды.

Жұмыс

Оның көптеген еңбектерінің каталогы Галлердің "Bibliotheca medicinae practicae" кітабында кездеседі. Оның ең бастысы – "Medicina rationalis systematica", ол алпыс жасында қолға алынып, 1730 жылы жарияланды. 1739 жылы ол "Médecine raisonnée d'Hoffmann" деген атаумен француз тіліне аударылды. 1740 жылы Женевада Хоффманның еңбектерінің толық жинағы, авторының өмірбаянымен бірге жарық көрді, ал 1753 және 1760 жылдары оған қосымшалар енгізілді. Венецияда 1745 жылы, ал Неапольде 1753 және 1793 жылдары да басылымдар жарық көрді. Роберт Бойльдің ықпалымен ол минералды суларды талдау және қолдану мәселесіне бет бұрып, осы саладағы пионер және басты қолдаушы болды, оларды қолдану жөнінде нұсқаулар берді, жасанды түрде қалай дайындауға болатынын үйретті және көптеген неміс бұлақтарын зерттеді. Ол әк, магний сияқты қатты құрамдастардың, сілті және көмір қышқылы түрінде дерлік барлық минералды суларда кездесетінін тұжырымдады. Шипалы бұлақтар туралы ол 1684 жылдан бастап жазған. Георг Эрнст Шталь Хоффман ұсынған минералды суларды кеңінен қолдануға қарсы болды, бірақ олардың кейбір жағдайларда тиімді екендігіне күмән келтірмеді. Хоффманға көміртекті отпен улануды алғашқы ғылыми тұрғыдан зерттеуі есептеледі. Ол бірнеше қазына іздеушілердің өлімін паранормальды құбылыстарға байланыстырған сенімдерді жоққа шығарды және 1716 жылы "Көмір буының қатерлі әсерлері туралы ойлар" атты еңбегін жариялады, онда көмір буының ластанған ауасын тыныс алудың тұншығуға немесе суға батуға ұқсас уытту әсерін сипаттады.

Шығармалары

Friderici Hoffmanni Clavis pharmaceutica Schröderiana, seu Animadversiones cum Annotationibus in Pharmacopoeiam Schröderianam : Baconianis, Cartesianis, & Helmontianis Principiis illustratae & Johannis Michaelis p. m. & aliorum celeberrimorum Medicorum Arcanis concinnatae Mylius, Halae Saxonum 1675 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
Friderici Hoffmanni Thesaurus pharmaceuticus Medicorum nostri Seculi principum Mylius, Halae Saxonum 1675 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
D. Johann Schröders vollständige und nutz reiche Apotheke/ Oder: Trefflich versehener Medicin Chymischer höchstkostbarer Artzney Schatz : Nebst D. Friedrich Hoffmanns darüber verfassten herrlichen Anmerckungen ; in fünff Bücher eingetheilt Hoffmann & Streck, Franckfurt [u. a.] Nun aber bey dieser Zweyten Edition Um ein merckliches vermehret und verbessert 1709 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
Johann Schröders vollständige und nutzreiche Apotheke oder trefflich versehener medicin chymischer höchst kostbarer Artzney Schatz : nebst Friedrich Hoffmanns darüber verfassten herrlichen Anmerckungen ; in fünff Bücher eingetheilt Hoffmann, Franckfurt Nun aber bey dieser dritten Edition um ein merckliches vermehret, verbessert 1718 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
Friderici Hoffmanni Observationum physico chemicarum selectiorum libri III Renger, Halae 1722 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы
De Potentia Diaboli in Corpore, оның студенті Готфрид Бючинге арналған әйелдер туралы кітап.