ЗУ-23-2: Советтік зениттік артиллериялық қондырғысы

Кіріспе

ZU 23-2, сондай-ақ ZU 23 деп те аталады, – кеңестік сүйретілетін 23×152 мм ұшаққа қарсы екі стволды автокөліктік зеңбірек. ZU – «Зенитная Установка» (орыс тілінде) – әуе шабуылына қарсы орналым. GRAU индексі – 2A13.

Даму тарихы

ZU 23-2 1950-ші жылдардың соңында жасалды. Ол 2,5 км қашықтықта төмен ұшатын нысаналарды, сондай-ақ 2 км қашықтықта бронетранспорттық құралдарды жоюға, әскерлерді және стратегиялық маңызды орындарды әуе шабуылынан, әсіресе тікұшақтар мен төмен ұшатын ұшақтардан тікелей қорғауға арналған. 1955 жылы KBP бір түтікті ZU-1 және екі түтікті ZU-14 ұсынды. Біріншісі кейіннен тоқтатылып, ZU-14 таңдалды және бірнеше өзгерістерден кейін сериялық өндіріске жіберілді. КСРО-да шамамен 140 000 данасы өндірілді. ZU-23 сонымен қатар Болгария, Польша, Египет және Қытай Халық Республикасы мемлекеттерінде лицензия бойынша шығарылды. Бұл қаруды өздігінен жүретін зениттік артиллериялық қондырғыға жетілдіру ZSU-23-4 «Шилка» тууына әкелді.

Сипаттама

ZU 23-2 (2A13) екі 23 мм автокөлікті кішкентай тіркемеге орнатады, оны оқ ату үшін тұрақты орнатуға өзгертуге болады. Бұл жағдайда дөңгелектер жаққа жылжытылады. Автокөлік 30 секунд ішінде жүріс кезіндегі жағдайынан оқ атуға дайын болады, ал төтенше жағдайда – қозғалыс кезінде де оқ атуға болады. Қару қолмен бағытталады және атылады, ZAP 23 оптикалық-механикалық көздегіштің көмегімен, ол қолмен енгізілген нысана туралы мәліметтерді пайдаланып шектеулі автоматты бағыттауды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, ол жаяу әскері сияқты жердегі нысаналарға, сондай-ақ броньсыз немесе жеңіл брондалған көліктерге қарсы қолдануға арналған Т3 түзу түтік телескопына ие. Оқтар екі оқ сақтайтын жәшіктен конвейерлік лента арқылы беріледі. Оқ сақтайтын жәшіктердің әрқайсысы екі автокөліктің бір жағында орналасқан және әрқайсысында 50 оқтан тұрады. Қарудан оқ ату кезінде пайда болатын түтін бөшкелердегі бүйірлік тесіктер арқылы жартылай шығарылады.

Қару-жарақ

23 мм АА зеңбірегінде соғыс кезіндегі VYa ұшақтарының автокөліктік қаруындағы сияқты 23x152B гильзасы қолданылады. Бірақ, әртүрлі зарядтамалар мен капсюльдердің болуына байланысты, оқ-дәрілердің бірін-бірі алмастыру мүмкін емес: әуе шабуылына қарсы зеңбірек оқ-дәрілерін болаттан жасалған гильзасынан, ал ұшақтарға арналған оқ-дәрілерді мыс гильзасынан ажыратуға болады. Төмендегі кестеде 23 мм АА зеңбіректерінде қолданылатын 23x152B оқ-дәрілерінің негізгі сипаттамалары келтірілген:

Белгілеуі Түрі Оқ-дәрі салмағы [г] Жарылғыш заряды [г] Оқ-дәрі жылдамдығы [м/с] Сипаттамасы BZT API 190 ? 970 Брутты бронебойғыш болаттан жасалған, жел қалқанының ішінде тұтандырғыш заряд бар. 980 1000 м қашықтықта және 30 градус соққы бұрышында (перпендикулярдан) 30 мм RHA бронясын тесіп өтеді, трассердің жанар уақыты >2,5 с.

Қарудың өзі ғана емес, оқ-дәрілер де бірнеше елде өндіріледі. Болгарияда ARCUS Co. компаниясы 2A7 және 2A14 зеңбіректері үшін оқ-дәрілер мен жарылғыштарды шығарады.

Қызмет тарихы

ЗУ 23-2 алғаш рет 1960 жылы Кеңес Армиясының қару қатарына алынды. Бұл қару көбінесе жүк көліктеріне орнатылып, әуе шабуылына қарсы және тікелей атыспен қолдау көрсету үшін пайдаланылады. Оны MT-LB көп мақсатты танк-транспортерінің шатырына да орнатуға болады. БТР-ДГ әуе шабуылына қарсы қорғаныс машинасының негізі ретінде арнайы модификацияланған үш аяқты ЗУ 23-2 зениттік пулеметі қолданылады. Арзан, пайдалануға оңай және әлі де тиімді ЗУ 23-2 Ресей армиясы мен 20-дан астам басқа армияда қолданылып келеді. 1965 жылдан бастап Кеңес Одағы Вьетнам Демократиялық Республикасына қару-жарақпен үлкен көлемде көмектесе бастады. 23 мм-лік ЗУ 23-2, 37 мм-лік M1939 зениттік пулеметімен бірге, Вьетнамда ең көп кездесетін әуе шабуылына қарсы қару болды. АҚШ Әскери-әуе күштерінің шығындарының 83% жерден атылған оқтардан туындағандықтан, ЗУ 23-2 жүздеген ұшақты атып түсірген болуы мүмкін. Кеңес-Ауған соғысы кезінде Кеңес әскері өздерінің позицияларын қорғау үшін ЗУ 23-2 зениттік пулеметтерін басып алынған аудандарға орналастырды, оларды бекіністі қорғаныс және тікелей атыспен қолдау үшін пайдаланды. Кейінгі Ауғанстан азаматтық соғысында негізгі соғысушылар – Талибан мен Солтүстік Альянс күштері де ЗУ 23-2 зениттік пулеметтерін BMP-1 және BTR-70 бронетранспортерлеріне немесе GAZ-66 және ZIL-131 жүк көліктеріне орнатып, SA-7 Grail немесе Stinger зымырандарымен бірге негізгі әуе қорғанысы және тікелей атыспен қолдау ретінде пайдаланды. ЗУ 23-2 Ливан азаматтық соғысы кезінде кеңінен қолданылды, ол M113 және BTR-152 бронетранспортерлеріне, Dodge Ram (1-ші буын) пикаптарына, AIL M325 командалық машиналарына, Toyota Dyna U10 сериялы жүк көліктеріне, Dodge W600 орта салмақты жүк көліктеріне және M35A1/A2 жүк көліктеріне орнатылды. Ол қалалық шайқастарда өте пайдалы болды, Сирия армиясы, Палестина Азат ету ұйымы (ПАҰ) партизандық топтары және түрлі христиандық және мұсылмандық ливандық жасақтары тікелей атыспен қолдау үшін оны пайдаланды. 1983 жылдың соңында ЗУ 23-2 Ливандағы көпұлтты күштерге (МКК II) кіретін АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің бекіністеріне шабуыл жасауда қолданылды. Сол кезде теңіз жаяу әскерлерінің өкілі бұл қаруды адамдарға қарсы пайдалануды соғыс заңдарын бұзу деп мәлімдеді. Алайда, 1988 жылы теңіз жаяу әскерлері газетіне жазған майор У. Хейс Паркс бұл айыптаманы дұрыс емес деп жоққа шығарды. 1991 жылғы Перс шығанағы соғысы кезінде ЗУ 23-2 Ирак армиясының ең сүйікті қаруы болды, бірақ көбінесе жаяу әскер мен жеңіл жау техникасы сияқты жердегі нысаналарға қарсы қолданылды. ЗУ 23-2 жылдам қозғалатын реактивтік ұшақтарға тиімсіз болғандықтан, оны жердегі нысаналарға қарсы жиі пайдаланды, бірақ кейіннен соғыс барысында ол өте тиімсіз екені және көп шығын келтірмегені дәлелденді. ЗУ 23-2 Грузия азаматтық соғысы кезінде де қолданылды, және грузин күштері 1993 жылдың 4 маусымында Су-25 шабуылдық ұшағын атып түсірген кезде, ЗУ 23-2 кем дегенде бір ұшақты жоқ қылды. ЗУ 23-2 Ливия азаматтық соғысында екі тараптан да кеңінен қолданылды, көбінесе пикаптарға орнатылды. Бұл қару Сирия азаматтық соғысында да көп қолданылды, пикаптарға орнатылып, бірнеше Сирия әуе күштерінің тікұшақтарын атып түсірді деген мәлімдемелер бар.

The ZU 23 2 first entered service with the Soviet Army in 1960. The gun is often mounted on trucks for use in both anti aircraft and direct fire support roles. It can also be mounted on the roof of the MT LB multi purpose tracked APCs. A specially modified three legged ZU 23 2 autocannon is used as the base for the BTR DG airborne SPAAG. Cheap, easy to operate and still effective, the ZU 23 2 is still used by the Russian Army and by more than 20 other armies. From 1965 onwards, the Soviet Union began supplying the Democratic Republic of Vietnam with large shipments of weapons. The 23 mm ZU 23 2 was, along with the 37 mm M1939, the most frequently encountered anti aircraft gun in Vietnam. Given that 83% of the USAF losses came from ground fire, the ZU 23 was probably responsible for shooting down hundreds of aircraft. During the Soviet–Afghan War, the Soviet forces placed ZU 23 2 sets in the occupied areas to secure their positions, employing them in both the static defense and direct fire support roles. In the later Afghan Civil War, the main belligerents, the Taliban and the Northern Alliance forces also employed ZU 23 2 autocannons mounted on BMP 1 and BTR 70 APCs or GAZ 66 and ZIL 131 trucks, along with SA 7 Grail or Stinger Missiles, as their primary air defense and direct fire support weapons. The ZU 23 2 was extensively employed during the Lebanese Civil War, mounted on a variety of civilian and military vehicles, including M113 and BTR 152 APCs, Dodge Ram (1st generation) pickup trucks, AIL M325 Command Cars, Toyota Dyna U10 series trucks, Dodge W600 medium duty trucks and M35A1/A2 trucks. They proved very useful in urban combat, being employed in the direct fire support role by the Syrian Army, the Palestine Liberation Organization (PLO) guerrilla factions and the various Christian and Muslim Lebanese militias. In late 1983, the ZU 23 2 was used on attacks against dug in positions held by U. S. Marine ground units serving with the Multinational Force in Lebanon (MNF II). At the time, a Marine spokesman described such antipersonnel use of the weapon as a violation of the laws of war; however, writing for the Marine Corps Gazette in 1988, Maj. W. Hays Parks dismissed this allegation as incorrect. During the Gulf War of 1991, it was a favorite weapon of the Iraqi Army, albeit used more often against ground targets such as infantry and light enemy vehicles. They tended to use it more against ground targets as the ZU 23 2 is ineffective against fast moving jet aircraft, though later on it was proven to be relatively ineffective as it inflicted few casualties throughout the war. The ZU 23 2 also saw usage during the Georgian Civil War and at least one kill was claimed by a ZU 23 2, when Georgian forces shot down a Sukhoi Su 25 fighter bomber jet on 4 June 1993. The ZU 23 2 has seen widespread use by both sides in the Libyan Civil War, being often mounted on technical pickup trucks. The weapon has also been heavily used in the Syrian Civil War, being installed on pickup trucks and is credited for bringing down several Syrian Air Force helicopters.

Кеңес Одағы/Ресей Федерациясы

ZU 23M – Нюдельман атындағы Прецизиондік Инженерлік Жобалау Бюросы (KB Tochmash) жобалаған жаңартылған нұсқасы. Жаңа нысана алу жүйесі (лазерлік қашықтық өлшегіш, теледидар арнасы, оптикалық-механикалық құрылғы, термолокациялық арнамен және түнгі уақытта пайдалану үшін теледидар жүйесімен күшейтілуі мүмкін) және электромеханикалық айналу жүйесі бар. Қалау бойынша, 9М32М "Стрела 2М" немесе 9М39 "Игла" сияқты екі қысқа қашықтықтағы әуе қорғанысы зымыранымен жабдықталуы мүмкін. ZU 23M1 – Бұл қазіргі модель, оны "ПЕМЗ Спецмаш" арнайы инженерлік "Подольск электромеханикалық зауыты" ашық акционерлік қоғамы мен "НТК Элинс" жабық акционерлік қоғамы әзірледі және "Рособоронэкспорт" ұсынады. ZU 23M сияқты, оның да отты басқару жүйесі жаңартылған және қалау бойынша "Игла" сериялы зымырандар үшін екі ұңғымамен жабдықталуы мүмкін, әдетте 9М342 "Игла С". Толық әуе қорғанысы пулемет/зымырандық жүйе ZU 23/ZOM1 деп аталады (жиі қате түрде "ZU 23/30M1" деп аталады). Ол "оқ ату модулі" (strel'bovoj modul) ZU 23/ZOM1 SM; төрт 9М333 "Стрела 10" зымыранымен қаруланған "ұшыру модулі" (puskovoj modul) ZU 23/ZOM1 PM; қашықтан басқару модулі (modul distantsionnogo upravleniya) ZU 23/ZOM1 MU және портативті генератор AB 1-ден тұрады. Клиенттің тілегіне қарай, жүйе SM модулісіз (ZU 23/ZOM1 1), PM модулісіз (ZU 23/ZOM1 2), қашықтан басқарусыз (ZU 23/ZOM1 3) немесе PM және MU модульдерісіз (ZU 23/ZOM1 4) жеткізілуі мүмкін. Соңғысы Samum 4x4 дөңгелекті шассиімен тасымалдануы мүмкін және 2019 жылдың басында бірінші экспорттық келісімге қол қойылды.

Польша

ZU 23 2 – негізгі қару нұсқасының поляк атауы. 1972 жылдан бері Zakłady Mechaniczne "Tarnów" S. A. (ZMT Tarnów) компаниясы лицензия бойынша өндіреді. ZUR 23 2S Jod – 1988 жылдан бері қолданылатын GP 1R электрооптикалық көздегіші және Strela 2M зымырандары үшін екі еселенген ұңғымасы бар поляк нұсқасы. ZUR 23 2SP Jodek SP – PSRA Pilica VSHORAD жүйесінде қолданылатын нұсқа. Кобра – Польшаның экспорттық, қысқа қашықтықтағы модульдік әуе қорғанысы жүйесі. Типикалық батареяға 6-ға дейін қару (мысалы, ZUR 23 2 кг), 6-ға дейін Poprad жүйесі, WD 95 басқару пункті және Radwar MMSR радары кіреді. Hibneryt – ZU 23 2 отбасының қаруы, арнайы модификацияланған Star 266 жүк көлігіне орнатылған, жүк көлігінде қаруға қосымша оқ-дәрі және қарудың электрмеханикалық айналу жүйесін қуаттау үшін модификацияланған электр жүйесі бар (қару батареялардан да жұмыс істей алады). ZU 23 2M Wróbel – 1979 жылдан бері шығарылатын, гидравликалық жетегі бар ZU 23 2-нің поляк теңіздік нұсқасы.

Чехия

ZU 23 2M2 Vlara – Далалық жаңарту модернизация жиынтығы.

Словакия Республикасы

ZU 23M – EVPU компаниясы жасаған автоматты атуды басқару жүйесімен жаңартылған нұсқа. Бұл нұсқаны EVPU және Үндістанның Punj Lloyd Ltd компаниясы Үндістан армиясына ұсынады.

Мысыр

ZU 23 M – ZU 23 лицензиялық нұсқасы. Ол сондай-ақ SH 23M деп те аталады және Abu Zaabal Engineering Industries (Factory 100) компаниясы шығарады. Синай 23 – Екі ZU 23 зениттік пулеметі мен алты Saqr Eye зымыраны TA 23E мұнарасына орнатылып, RA 20S E диапазонындағы радиолокациялық станциямен жабдықталған, Nile 23-ке ұқсас. Dassault компаниясы жасаған және Египет Nile 23-тен артық деп таңдаған, 1992 жылы қолдануға берілген. Saqr Eye-дың орнына FIM 92 Stinger зымыраларын қолдануға болады.

Финляндия

23 ItK 95 – Instrumentointi Oy және Vammas Oy компаниялары жобалаған бастапқы 23 ItK 61 моделінің фин жаңартылған нұсқасы. Жаңарту қаруға гиростабилизацияны, сондай-ақ APU және лазерлік қашықтық өлшегішті қосады.

Қытай

85/YW 306 үлгісі – NORINCO компаниясы жасаған ZU-23-2 қаруының кері инженериялық көшірмесі. Кейбір дереккөздерде бұл қару 85-ші типтегі қару деп аталады. "Жауды қамытушы" – Шенгонг (Құдайдың қамыты, 神弓) деп те белгілі. Бұл әуе қорғаныс жүйесінің атауы, ол сегіз 85-ші типтегі қарудан және батареялық басқару машинасынан (БКВ) тұрады. PGZ95 – 87-ші типті өздігінен жүретін нұсқасы.

Иран

Mesbah 1 – Иранда жасалған әуе қорғанысы және қанатты зымыранға қарсы жүйе, құрамында төрт ZU 23 орнатылған түтікше бар. Бірінші рет 2010 жылы таныстырылды. ZU 23 6 (бейресми таңбалау) – Mesbah 1-ге ұқсас, бірақ 8 түтікшенің орнына 6 түтікшеден тұрады. Бұл, әлдебір Mesbah 1-нің сериялық өндіріске дейінгі нұсқасы болған болуы мүмкін.

Вьетнам

23 мм 2М (немесе 23 2М) – Вьетнамдық жағалау күзетінің патрульдік кемелері үшін Израиль және Вьетнам бірлесіп әзірлеген қарулы мұнаралар жиынтығы. Жаңартуларға пулеметшіге арналған кабина, электромеханикалық айналу жүйесі және ескі, толығымен механикалық жүйелерге қарағанда заманауи басқару жүйелері кіреді. Баллистикалық компьютер және отты басқару жүйесі қосымша опция ретінде қарастырылады. 23 мм 2ML (немесе 23 2ML) – жоғарыда аталған 23 2М нұсқасынан оптроникалық сенсор және лазерлік қашықтық өлшегіш қосылған, бұл нысананы анықтау тиімділігі мен дәлдігін арттырады, сондай-ақ цифрлық отты басқару жүйесін интеграциялау мүмкіндігін ұсынады. ЗУ 23-2 құрылғысын «механикаландыру» жобаларына кеңестік ЗИЛ 131, ресейлік КамАЗ 43118 6x6 жүк машиналарына немесе американдық M548 танк платформаларына орнату кіреді, олар Вьетнам Халық Армиясымен таңдалып, қолданысқа енгізіледі. Сондай-ақ, қашықтан немесе автоматты түрде басқарылатын ZU 23-2 қару станциясының шешімдері әзірленуде.