Кіріспе

Ресей мен Аляска арасындағы көпір немесе туннельді жалғастыру ұсынысы

Беринг бұғазы арқылы өту – Ресейдегі Чукотка түбегі мен АҚШ-тың Аляска штатындағы Севард түбегі арасындағы салыстырмалы түрде тар және беткей Беринг бұғазын жалғайтын гипотетикалық көпір немесе туннель. Бұл өту Америка және Африка-Еуразияны байланыстыратын мүмкіндік берер еді. Екі Диомед аралының арасында орналасқандығына байланысты, Беринг бұғазын көпір немесе туннель арқылы жалғауға болады. Әртүрлі тұлғалар мен БАҚ тарапынан Беринг бұғазы арқылы өтуге қатысты бірнеше ұсыныстар жасалған. Оларға "Континенттер аралық бейбітшілік көпірі" және "Еуразия-Америка көлік байланысы" сияқты атаулар берілген. Туннельдерге берілген атаулардың ішінде "TKMWorld Link", "AmerAsian Peace Tunnel" және InterBering бар. 2007 жылдың сәуір айында Ресей үкіметінің өкілдері баспасөзге Ресей үкіметі компаниялардың консорциумы ұсынған Беринг бұғазында туннель салу жобасын, құны 65 миллиард АҚШ доллары болатын жобаны қолдайтынын мәлімдеді.

19 ғасыр

Беринг бұғазы арқылы құрлықпен байланыс жасау туралы идея 20-шы ғасырдан бұрын пайда болған. Колорадо аумағының алғашқы губернаторы Уильям Гилпин 1890 жылы теміржолдардың тізбегі арқылы бүкіл әлемді байланыстыратын алып "Космополитен темір жолы" жобасын көздеген. Екі жыл өткен соң, кейіннен 400-ден астам көпірді жобалаған және "Алтын қақпа" көпірінің бас инженері болған Жозеф Штраус, өзінің дипломдық жұмысында Беринг бұғазы арқылы теміржол көпірін салу жөніндегі алғашқы ұсынысын жасады. Жоба Ресей империясы үкіметіне ұсынылды, бірақ қабылданбады.

20 ғасыр

1904 жылы американдық теміржол магнаттарының синдикаты (француз өкілі арқылы) Аляскадағы Уэльс мүйісінен Беринг бұғазының астындағы туннель арқылы және солтүстік-шығыс Сібір арқылы Иркутскке, Дежнев, Верхнеколымск және Якутск қалаларынан өтетін (салуға шамамен теміржол, сонымен қатар Солтүстік Америкада) Сібір-Аляска теміржолын ұсынды. Ұсыныс 90 жылдық мерзімге жалға алуды және жолдың екі жағында 8 миль (13 км) еніндегі минералды құқықтарға эксклюзивті иелік етуді көздеді. Бұл мәселе шенеуніктер арасында талқыланды және 1907 жылдың 20 наурызында қабылданбады. 1905 жылы патша Николай II американдық ұсынысты мақұлдады (тек рұқсат ретінде, патшадан көп қаржы қарастырылмады). Жобаның құны 65 миллион доллардан 300 миллион долларға дейін бағаланды, бұл барлық теміржолдарды қамтиды. Нацистер Еуропа, Үндістан, Қытай қалаларын және соңында Солтүстік Американы Беринг бұғазы арқылы байланыстыратын кең еңісті Breitspurbahn теміржолын салу жоспарын қарастырды. Аталған теміржол ешқашан салынбады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Алясканың шалғай аймағын Канадамен және құрама Штаттармен байланыстырған Аляска тас жолының 1942-43 жылдары аяқталуымен қызығушылық қайта оянды. 1942 жылы Сыртқы саясат қауымдастығы тас жолдың Беринг бұғазының жанындағы Ном қаласына дейін жалғасуын көздеді, ол Иркутсктегі теміржолға тас жол арқылы қосылып, Беринг бұғазы арқылы балама теңіз және әуе паромдық қызметін пайдаланатын еді. Сонымен қатар, Ресей тарапындағы жол 2000 километрлік Колыма тас жолын салып кеңейтілді. 1958 жылы инженер Тунь Йен Лин АҚШ және Кеңес Одағы халқы арасындағы сауда-экономикалық байланысты және өзара түсіністікті нығайту үшін Беринг бұғазы арқылы көпір салуды ұсынды. Он жылдан кейін ол осы ұсынысты ілгерілету үшін Inter Continental Peace Bridge, Inc. коммерциялық емес ұйымын құрды. 1994 жылы ол жобаның құнын 4 миллиард доллардан асыруды ұсынды. Гилпин сияқты, Лин де бұл жобаны халықаралық ынтымақтастық пен бірліктің символы ретінде қарастырды және жобаны Құрлықаралық Бейбітшілік Көпірі деп атады.

21 ғасыр

2014 жылдың мамыр айында Beijing Times газетінде жарияланған хабарламаға сәйкес, Қытайдың көлік саласының мамандары Қытайдың солтүстік-шығысынан АҚШ-қа дейін жоғары жылдамдықты теміржол желісін салуды ұсынған. Жобаға Беринг бұғазының астынан өтетін туннель кіреді және ол Уэльс, Аляска арқылы Құрама Штаттармен, өзен бойымен Фэрбанкс, Аляскаға және Аляска тас жолымен Канаданың Альберта провинциясындағы Эдмонтон қаласына дейін жалғасады. Бірнеше американдық кәсіпкерлер де жеке сектордан ұсыныстар жасады, мысалы, 2010 жылы Аляскада құрылған InterBering шектеулі жауапкершілігі бар компаниясы, ол бұғаз арқылы байланыс құру үшін лоббилік жұмыс жүргізеді, сондай-ақ 2018 жылы туннель құрылысын қаржыландыру мақсатында криптовалюта ұсынымын жасады. 2005 жылы АҚШ президенті Джордж Буштың кіші інісі және президент Джордж Буштың ұлы, инвестор Нил Буш, Біріктіру шіркеуінің жетекшісі Сун Мён Мунмен бірге Беринг бұғазының астынан көлік дәлізін қазу туралы ұсынысты насихаттау үшін шетелге сапар шекті. 2015 жылы оның ағасы Джеб Буштың республикалық алға сайлау кампаниясы кезінде Mother Jones тілшісінің сұрағына жауап бергенде, ол туннель жобасын қолдамағанын айтты және Мунмен бірге саяхаттағанын, себебі ол "дін көшбасшыларының өз жамағаттарын басқаларға көмектесуге шақыруын" қолдайтынын мәлімдеді.

Стратегиялық әскери мәселелер

Көлден өту жолын салу туралы ұсыныстар Украинаға Ресейдің басып кіруінен және 2022 жылдың ақпан айында басталған Ресей-Украина соғысынан бұрын жасалған. Бұл оқиғалардың ұсынылып отырған көпірге қатысты стратегиялық мәселелерге, оның ішінде Ресейдің Солтүстік Америкаға қолжетімділігін жеңілдетуге қалай әсер еткені әлі белгісіз. Мұндай көпір салу туралы шешім қабылдауда стратегиялық әскери мәселелерді маңызды фактор ретінде қарастырған сарапшылар шабуылдан бұрын да болған.

Қашықтық

Ресей мен Аляска арасындағы түзу қашықтық – егер көпірлер салып, Диомед аралдарын пайдаланса, үш бөлігінің су арқылы түзу қашықтығы , және , барлығы .

Әлеммен байланыстар

Бұл көпірге дейін салуға қажетті жаңа жолдар мен теміржолдардың құнын қамтымайды. Екі көпір салудың немесе бұғаздың астынан екі километрден асатын туннель қазудың техникалық қиындықтарынан өзге, тағы бір маңызды мәселе – 2022 жылға дейін Беринг бұғазының екі жағында да көпірге қосылатын ештеңе жоқ.

Ресей тарапы

Әсіресе, бұғаздың Ресей жағында инфрақұрылым нашар дамыған. Бұғаздан кез келген бағытта темір жол жолдары жоқ. Ең жақын маңызды тас жол – қазіргі уақытта топырақты М56 Колыма тас жолы, ол бұғаздан шамамен қашықтықта орналасқан. Дегенмен, 2042 жылға қарай Ола мен Анадырды байланыстыратын Анадыр тас жолы салынып аяқталуы күтілуде, ол бұғаздан шамамен қашықтықта болады.

АҚШ тарапы

АҚШ тарапында Нортон шығанағының айналасында, Уналаклит өзені арқылы өтіп, Юкон өзені бойымен Манли Хот-Спрингс тас жолына қосылу үшін шамамен автожолдар немесе теміржолдар салынуы керек – яғни, Идитарод жарыс жолына ұқсас бағыт. Аляска штатының үкіметі Номды Алясканың қалған бөлігімен тас жолмен (Алясканың 2-бағытының бөлігі) қосу жобасын ұсынды, бірақ өте жоғары құны ($2,3 - $2,7 миллиард, шамамен 5 миллион доллар бір мильге немесе 3 миллион доллар бір километрге) әзірге құрылыс жүргізуге кедергі келтіруде. 2016 жылы Алясканың жол желісі батысқа қарай 50 мильге (80 км) Тананаға дейін, бұл бұғазға 460 миль (740 км) қашықтықта, салыстырмалы түрде қарапайым жол салынды. Алясканың көлік және инфрақұрылым департаментінің жобасы Танана тайпалық кеңесі сияқты жергілікті халықтар тарапынан қолдау тапты.

Жолдың кеңдігі

Тағы бір күрделі фактор – қолданылатын жолдың әртүрлі ендері. АҚШ, Канада, Қытай және Кореядағы басты теміржол желілері 1435 миллиметрлік стандартты енді пайдаланады. Ресей сәл кеңірек 1520 мм ресейлік енді қолданады. Бұл ендік айырмашылықты шешуге келесідей шаралар бар:

Барлық жүкті контейнерлерге салу, оларды бір пойызбен екіншісіне тиеу өте оңай. Бұл Қытай-Еуропа арасындағы жүк тасымалының күнделікті өсіп келе жатқан теміржол бағытында қолданылады, онда екі ендік айырмашылық бар. 60 контейнерлік пойызды бір сағаттың ішінде ауыстыру мүмкін. Тағы бір шешім – локомотивтер мен вагондарға арналған өзгермелі енді осьтер, мысалы, Talgo компаниясы жасағандары. Ендік өзгерту құрылымы (gauge changer) пойыздан вагондар өтетін кезде дөңгелектердің енін өзгертеді, бұл бір вагонға шамамен 4 секунд уақыт алады. Бұл ISO контейнерлерін ауыстыруға қарағанда жылдам.

TKMWorld сілтемесі

TKMWorld Link (Ресейше: ТрансКонтинентальная магистраль, ағылшынша: Transcontinental Railway), сондай-ақ ICL World Link (Intercontinental link) деп те аталады, ол Ресейден АҚШ-қа мұнай, табиғи газ, электр энергиясы және теміржол жолаушыларын жеткізу үшін Сібір мен Аляска арасында жоспарланған 6000 шақырымдық байланыс еді. 2007 жылы ұсынылған жоспарда Беринг бұғазының астына туннель салу қарастырылған, егер ол салынса, әлемдегі ең ұзын туннельге айналады, Гуанчжоу метрополитенінің 3-желісінен де ұзын болар еді. Бұл туннель Ресейдің Алыс Шығысындағы Якутск пен Амур облысындағы Комсомольск қалаларын Алясканың батыс жағалауымен байланыстыратын темір жолдың бір бөлігі болуы тиіс еді. Беринг бұғазындағы туннельдің құны 10-12 миллиард долларға, ал жобаның жалпы құны 65 миллиард долларға бағаланды. Құны 66 миллиард долларға бағаланған болатын. 2011 жылдың тамыз айының соңында Ресейдің шығысындағы Якутск қаласында өткен конференцияда бұл жоспар президент Дмитрий Медведевтің бірқатар жоғары лауазымды шенеуніктермен, соның ішінде Ресейдің Қиыр Шығысы бойынша федералды өкілінің орынбасары Александр Левинталмен қолдау тапты. 2013 жылы Якутск темір жолын Транссибір темір жолымен байланыстыратын Амур-Якутск магистралі құрылысы аяқталды. Дегенмен, бұл темір жол жүк тасымалына арналған және жоғары жылдамдықты жолаушылар пойыздары үшін тым қисық. Алдағы жобаларға Колыма-Анадыр тас жолы кіреді. Колыма-Анадыр тас жолының құрылысы басталды, бірақ ол тар, қиыршық тас жол болады.

АҚШКанадаРесейҚытай темір жолы

2014 жылы Қытай АҚШ, Канада, Ресей және Қытай арасындағы жолдарды екі күнде жүріп өтуге мүмкіндік беретін, Беринг бұғазы арқылы теңіз астындағы туннельді қамтитын жылдам пойыздар салуды қарастырды. Баспасөз бұл жобаға күмәнді қараса да, Қытайдың мемлекеттік China Daily газеті Қытайдың қажетті технологияға ие екенін мәлімдеді. Құрылысқа кім төлейтіні белгісіз болды, бірақ Қытай басқа жобаларда оларды салуға және қаржыландыруға ұсыныс жасаған, ал ақшаны кейіннен алымдар немесе жалдау ақысы арқылы қайтарып алуды күткен.

Транс-Еуразиялық белдеуді дамыту

2015 жылы Қытай мен Ресей арасындағы тағы бір мүмкін ынтымақтастық туралы хабарланды, ол Транс-Еуразиялық белдеуді дамыту аясындағы Сібір арқылы өтетін көлік дәлізінің бір бөлігі еді. Бұл жоба Сібірдің ең шығыс және Алясканың ең батыс нүктелерін байланыстыратын газ және мұнай құбырларымен бірге жол көпірін де қамтиды. Егер жоба іске асса, Лондон мен Нью-Йорк теміржол және Ресей арқылы өтетін тас жолмен байланысатын болар еді. Қытайдың «Бір белдеу, бір жол» бастамасы да ұқсас жоспарларды көздейді, сондықтан бұл жоба екі ел үшін де параллель түрде жүзеге асырылуы мүмкін.