Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қырғызстан көлігіне шолу
Overview of the transport in Kyrgyzstan
Қырғызстанның альпілік табиғаты көлік жүйесіне елеулі кедергі келтіреді. Жолдар тік аңғарлармен серпиліп өтуге, биік жоталарды және одан да жоғары жерлерді кесіп өтуге мәжбүр, сонымен қатар олар жиі балшық ағындары мен қар көшкіндеріне ұшырайды. Көптеген қашық және биік таулы аймақтарда қысқы сапарлар дерлік мүмкін емес. Бұған қоса, Кеңес кезеңінде салынған көптеген жолдар мен теміржол желілері бүгінде халықаралық шекаралармен қиылысады, толық жабылмаған жағдайларда оларды кесіп өту үшін көп уақытты қажет ететін шекара рәсімдерінен өту қажет. Жылқы, әсіресе ауылдық және қол жеткізу қиын аймақтарда, әлі де кеңінен қолданылатын көлік құралы болып табылады, себебі ол импортталған отынға тәуелді емес.
Transport in Kyrgyzstan is severely constrained by the country's alpine topography. Roads have to snake up steep valleys, cross passes of altitude and more, and are subject to frequent mud slides and snow avalanches. Winter travel is close to impossible in many of the more remote and high altitude regions. Additional problems are because many roads and railway lines built during the Soviet period are today intersected by international boundaries, requiring time consuming border formalities to cross where they are not completely closed. The horse is still a much used transport option, especially in rural and inaccessible areas, as it does not depend on imported fuel.
Темір жолдар
Қазіргі уақытта Қырғыз темір жолы елдегі темір жолдарды дамыту және күтіп-ұстауға жауапты. Солтүстіктегі Чуй аңғары мен оңтүстіктегі Ферғана аңғары Орталық Азиядағы КСРО теміржол жүйесінің соңғы нүктелері болған. Тәуелсіз посткеңестік мемлекеттер құрылғаннан кейін, әкімшілік шекараларын ескермей салынған темір жол желілері мемлекеттік шекаралармен бөлініп қалды, нәтижесінде көлік қозғалысы күрт азайды. Қырғызстан ішіндегі темір жол желілерінің жалпы ұзындығы 370 шақырымды құрайды, оның барлығы 1520 мм кеңдіктегі рельстерден тұрады, бірақ Ташкент, Алматы және Ресей қалалары сияқты ірі орталықтарға және кері бағыттағы бұрынғы үлкен көлемдегі тасымалдар тоқтағандықтан экономикалық құндылығы төмендеді. Солтүстіктегі Балықшыдан және/немесе оңтүстіктегі Оштан Қытай Халық Республикасына темір жол желілерін салу жоспарлары бар, бірақ құрылыс өте қымбатқа түседі.
The Kyrgyz Railway is currently responsible for railway development and maintenance in the country. The Chüy Valley in the north and the Fergana Valley in the south were endpoints of the Soviet Union's rail system in Central Asia. Following the emergence of independent post Soviet states, the rail lines which were built without regard for administrative boundaries have been cut by borders, and traffic is therefore severely curtailed. The small bits of rail lines within Kyrgyzstan, about 370 km of 1520 broad gauge in total, have little economic value in the absence of the former bulk traffic over long distances to and from such centers as Tashkent, Almaty and the cities of Russia. There are vague plans about extending rail lines from Balykchy in the north and/or from Osh in the south into the People's Republic of China, but the cost of construction would be enormous.
Құбырлар
Қырғызстанның құбыр желілерінің шектеулілігі отын таратуға елеулі кедергі келтіреді. 2006 жылы елде 367 шақырым табиғи газ құбыры және 16 шақырым мұнай құбыры болды, ал 2003 жылы табиғи газ құбырының 167 шақырымы қосылған.
The limitations of Kyrgyzstan's pipeline system are a major impediment to fuel distribution. In 2006 the country had 367 kilometers of natural gas pipeline and 16 kilometers of oil pipeline, after adding 167 kilometers of natural gas pipeline in 2003.
Әуежайлар
Кеңес кезеңінің соңында Қырғызстанда 50-ге жуық әуежай мен ұшу-қону жолақтары болды, олардың көпшілігі Қытайға жақын шекаралық аймақта, әскери мақсаттарда салынған. Бүгінде олардың тек азы ғана қолданыста. Халықаралық рейстерді жүзеге асыратын төрт әуежай бар: Бишкек, Ош, Тамшы және Қарақол. Бишкекке жақын орналасқан Манас халықаралық әуежайы – негізгі халықаралық терминал, ол Мәскеу, Ташкент, Душанбе, Стамбул, Баку және Маскатқа рейстер ұйымдастырады. Ош әуежайы – оңтүстіктегі негізгі әуе терминалы, ол күн сайын Бишкекке және одан әрі рейстермен байланысады. Жалал-Абад әуежайы Қырғызстан Әуе Компаниясы, Avia Traffic Company, Air Bishkek және Sky Bishkek компанияларының BAe 146 және Saab 340 ұшақтарымен Бишкекке күнделікті рейстермен, сондай-ақ Ақсы ауданы мен Тогуз-Торо ауданына апталық рейстермен байланысты. Ыстықкөл халықаралық әуежайы жаз айларында SCAT компаниясының Yakovlev YAK 42 ұшағымен Алматыға, Бишкек, Жалал-Абад және Ош бағыттары бойынша рейстермен байланысады. Қарақол халықаралық әуежайы қыс айларында SCAT компаниясының Antonov AN 24 ұшағымен Алматыға рейстермен байланысады. Қазарман әуежайы Sky Bishkek компаниясының Saab 340 ұшағымен Жалал-Абад, Ош және Бишкекке рейстермен байланысты. Кербен әуежайы Sky Bishkek авиакомпаниясының Saab 340 ұшағымен Жалал-Абад пен Бишкекке рейстермен байланысады. Токтогул, Қаныш-Кыя, Ала-Бұқа, Нөкен ауданындағы Сакалды, Баткен, Исфана, Қызыл-Қия, Нарын, Талас, Покровка, Чолпон-Ата, Тамға, Тоқмоқ, Араван және тағы да көптеген жерлерде басқа әуежайлар, аэродромдар мен қону жолақтары орналасқан. Кеңес кезеңінде салынған басқа да нысандар жабылып, сирек пайдаланылады немесе әскери мақсатта қолданылады (мысалы, Кант әуе базасы, қазір Бишкек маңындағы Ресей әуе базасы).
At the end of the Soviet period there were about 50 airports and airstrips in Kyrgyzstan, many of them built primarily to serve military purposes in this border region so close to China. Only a few of them remain in service today. There are four airports with international flights, namely in Bishkek, Osh, Tamchy and Karakol. Manas International Airport near Bishkek is the main international terminal, with flights to Moscow, Tashkent, Dushanbe, Istanbul, Baku and Muscat. Osh Airport is the main air terminal in the south, with daily connections to Bishkek and beyond. Jalal Abad Airport is linked to Bishkek by daily flights operated by Kyrgyzstan Air Company, Avia Traffic Company, Air Bishkek and Sky Bishkek on BAe 146 and Saab 340 as well as weekly flights to Aksy District and Toguz Toro District. Issyk Kul International Airport is linked to Almaty in summers by flights operated by SCAT on Yakovlev YAK 42 Bishkek, Jalal Abad and Osh. Karakol International Airport is linked to Almaty in winters by flights operated by SCAT on Antonov AN 24. Kazarman Airport is linked to Jalal Abad, Osh and Bishkek by flights operated by Sky Bishkek on Saab 340. Kerben Airport is linked to Jalal Abad and Bishkek by flights operated by Sky Bishkek on Saab 340. Other airports, aerodromes and landing strips are located in Toktogul, Kanysh Kiya, Ala Buka, Sakaldy in Nooken District, Batken, Isfana, Kyzyl Kiya, Naryn, Talas, Pokrovka, Cholpon Ata, Tamga, Tokmok, Aravan and many other places. Other facilities built during the Soviet era are either closed down, used only occasionally or restricted to military use (e. g., Kant airbase, now a Russian air base near Bishkek).