Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Уолдо Дин Уотерман (16 маусым 1894 – 8 желтоқсан 1976) – Калифорния штатының Сан-Диего қаласынан шыққан өнертапқыш және авиацияның алғашқы дамуына үлес қосқан адам. Ол үш дөңгелекті шассиі бар, құйрықсыз қанатты ұшақтар қатарын жасады, соның нәтижесінде арзан әрі басқаруға оңай ұшатын машина құрылды.
Waldo Dean Waterman (June 16, 1894 – December 8, 1976) was an inventor and aviation pioneer from San Diego, California. He developed a series of tailless swept wing aircraft incorporating tricycle landing gear, culminating in a low cost and simple to fly flying car.
Өмірбаян
Уотерман өзінің алғашқы ұшағын, екі қанатты желкенұшақты, 1909 жылы орта мектепте оқып жүрген кезінде жасады. Ол екі қанатты желкенұшақты үйіне жақын жердегі беткейде және автокөлікпен сүйреп сәтті ұшырды. Содан кейін ол 1910 жылғы қаңтарда өткен алғашқы Домингуес әуе көрсетіліміне қатысу үшін қуатты қозғалтқышпен ұшуға көмектесетін серіктес іздеді. Ұшақ көрсетіліске дайын болмады. Дегенмен, ол ұшақты Солтүстік аралда сынақтан өткізе бастады. Ол жеткіліксіз қуатты болғандықтан, әуеге көтерілу үшін автокөлікпен сүйреуге мұқтаж болды. Ол ұшақты бірнеше рет сәтті ұшырды, бірақ апатқа ұшырап, екі тобығын сындырды. 1911 жылы Гленн Кертисс өзінің қысқы штабын Солтүстік аралға көшірді, ал Уотерман Кертисс лагеріне қосылды. 1912 жылдың басында АҚШ Әскери-теңіз күштері үш ұшағын Кертистің сынақ стансасына жеткізді. Осы кезде Уотерман стансада тұрақты жұмыс істеді және көбінесе бірге ұшуға қатысты. 1912 жылы Уотерман Калифорния университетіне механикалық инженерия факультетіне студент болып түсті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, сынған тобықтары мен жалпақ табандарының салдарынан әскери қызметке қабылданбағаннан кейін, ол Калифорния университетінің Әскери авиация мектебіндегі Ұшу теориясы кафедрасының меңгерушісі болды. Кейін ол АҚШ Ұшақ корпорациясының бас инженері болды және соғыс аяқталғаннан кейін компанияны тарату үшін қалды. АҚШ Ұшақ корпорациясынан сатып алынған бірқатар активтермен Уотерман Санта-Моникаға көшіп, Бах Ұшақтарының сынақ ұшқышы болды және Уотерман Ұшақ құрастыру компаниясын құрды. Алайда, АҚШ Армиясы соғыстан қалған ұшақтарды азаматтық нарыққа өте төмен бағамен сата бастағанда, ол бизнестен шығуға мәжбүр болды, себебі Уотерманның тапсырыс бойынша жасалған ұшақтарын одан қымбатқа сату мүмкін болмады. 1929 жылы Уотерман өзінің алғашқы құйрықсыз монопланын, Whatsit-ті жасады, ол сол кезде сирек кездесетін үш дөңгелекті қону шассиін де қолданды. Оның қанаттары 1911 жылғы Дунн D.7 машинасы бойынша британдық пионер Дж. В. Данннің жұмысына ұқсас болды. Whatsit-тің фюзеляжы қысқартылған және алдыңғы тұсы қисық болды. Whatsit-тің жетілдірілген нұсқасы Waterman Arrowplane болды. 1930 жылы Уоттситпен қатар, Уотерман тағы бір инновациялық дизайнды жасады – төмен қанатты моноплан, ол ұшу кезінде қанаттарының диэдралын өзгере алады, бұл қысқарақ ұшып тұруға, ұшу жылдамдығын арттыруға және баяу қонуға мүмкіндік берді, деп мәлімдеді автор Чикагодағы Ұлттық әуе жарысында. Қанат конструкциясынан басқа, ол қону шассиін фюзеляждың астына емес, қанаттардың астына орналастырды. Солтүстік аралда, Әскери-теңіз күштерінің ұшатын қайықтарымен тәжірибе жасаған кезде, Гленн Кертисс ұшатын машина жасау мүмкіндігі туралы айтқан. 1917 жылы ол Autoplane деп атаған ұшатын машина жасады. Autoplane ешқашан ұшпады, бірақ Нью-Йорктегі Grand Central Palace-та өткен Pan American Aeronautic Exposition көрмесінде көрсетілді. Уотерман, әрине, Кертистен шабыттанды және 20 жылдан кейін алғашқы сәтті ұшатын машиналардың бірін жасады. Waterman Arrowbile Arrowplane-ге негізделген. Бұл жоғары қанатты моноплан, алынып тасталатын қанаттары бар және Studebaker қозғалтқышымен жабдықталған. Бес Arrowbile құрастырылды. Үш Arrowbile Санта-Моникадан Кливлендке ұшуға тырысты, бірақ біреуі Аризонаға жеткеннен кейін кері қайтуға мәжбүр болды. Қалған екеуі ұшуды аяқтады. Жебелі No. 6 (No. 5 аяқталмады), Aerobile деп қайта бауырылып, Стивен Ф. Удвар Хази орталығында (Вирджиния штаты, Даллестегі Смитсондық Ұлттық Әуе және Ғарыш мұражайының бөлімшесі) қойылған.
Waterman built his first aircraft, a biplane hang glider, in 1909 while still in high school. He successfully flew the biplane hang glider on a slope near his home and by auto tow. He then took on a partner to help build a powered aircraft that he entered in the first Dominguez Air Meet in January 1910. The aircraft was not completed in time for the meet. However, he began testing the aircraft on North Island. It was under powered and required an auto tow assist to get airborne. He flew the aircraft with some success but crashed, breaking both ankles. In 1911, Glenn Curtiss moved his winter headquarters to North Island and Waterman attached himself to the Curtiss camp. In early 1912, the US Navy moved its three aircraft to Curtiss' testing station. By this time Waterman was a fixture at the station and was a frequent ride along. In 1912, Waterman entered the University of California as a student of mechanical engineering. When World War I broke out, and after being rejected from military service because of his broken ankles and flat feet, he became head of the Department of Theory of Flight, School of Military Aeronautics at the University of California. Later he became Chief Engineer at the U. S. Aircraft Corporation and remained to liquidate the company at the end of the war. With some assets purchased from the U. S. Aircraft Corporation, Waterman moved to Santa Monica, where he became test pilot for Bach Aircraft and established the Waterman Aircraft Manufacturing Company. However, he was forced out of business when the U. S. Army began dumping war surplus aircraft on the civilian market for a tiny fraction of what Waterman could sell his custom aircraft for. In 1929, Waterman built his first tailless monoplane, the Whatsit, which also used the then unusual tricycle landing gear. It had a swept wing, following the work of British pioneer J. W. Dunne on his Dunne D.7 of 1911. The Whatsit had a truncated fuselage and a forward trim plane. A development of the Whatsit was the high wing Waterman Arrowplane. As well as the Whatsit, in 1930 Waterman produced another innovative design with a low wing monoplane that could change the dihedral of its wings during flight for shorter takeoffs, increased flight speed, and slower landing speeds according to the designer in its debut at the National Air races in Chicago. In addition to the wing design, he also placed the landing gears not under the fuselage but outwards under the wings. At North Island, while experimenting with the Navy's flying boats, Glenn Curtiss is known to have talked about the possibility of a flying car. In 1917 he built a flying car he called the Autoplane. The Autoplane never flew, but was exhibited at the Pan American Aeronautic Exposition in New York City's Grand Central Palace. Waterman was certainly inspired by Curtiss and 20 years later made one of the first successful flying cars. The Waterman Arrowbile was based on the Arrowplane. It was a high wing monoplane, with detachable wings and was powered by a Studebaker engine. Five Arrowbiles were built. Three Arrowbiles attempted a flight from Santa Monica to Cleveland but one had to turn back after only reaching Arizona. The other two finished the flight. Arrowbile No. 6 (No. 5 was never completed), rechristened the Aerobile is on display at the Steven F. Udvar Hazy Center (Smithsonian Air and Space museum extension in Dulles, Virginia).