Кіріспе

Алжирдегі қырғын

Бени Мессус қырғыны 1997 жылдың 5 қыркүйегінен 6 қыркүйегіне дейінгі түндері Бени Мессус қаласындағы Сиди Юсеф жұмысшылар ауданында болды. Кем дегенде 84 адам қаза тапты.

Өмірбаян

1997 жылы Алжирде 1992 жылғы сайлауды, Ислам құтқару майданының (FIS) жеңіске жетуі күтілген сайлауды, әскери күштердің тоқтатуынан кейін басталған қатыгез азаматтық қақтығыс өршіп тұрды. Үкіметке қарсы күрескен партизандар Алжирдің батысындағы Бейнем орманында паналады. Бени-Мессус қаласының Сиди Юсеф ауданы (толық картаны қараңыз) осы орманның шетінде жатыр. Бени-Мессус – Алжирдің шеткі аймағындағы, Бени-Мессус өзенінің жағасында орналасқан, ірі әскери казармасы бар қалашық (картаны қараңыз). Бір дерек бойынша, қазақырғанға дейін әскерилер орманда партизандарды іздеп жүрген.

Қазалау

1997 жылдың 5 қыркүйегінде сағат 10 шамасында Сиди Юсефке шамамен 50 адам келді, олардың кейбіреулері әскери форма киген, қолдарында пышақтар мен шабарлар болды. Олар үйлерге күшпен кіріп, ішіндегілерді өлтіре бастады. Жәбірленушілер көмекке шақырып, көршілерін ескерту үшін ыдыс-аяқтарды соғып, дауыстап айғайлады. Қауіпсіздік күштері жақын жерде орналасқандарына қарамастан, таңғы сағат 1-ге дейін келмеді. Associated Press агенттігінің мәліметінше, террористер сол түні кем дегенде 87 адамды өлтірді; ресми өлім саны жарияланбады, ал FFS және HMS атты екі саяси партия 150-ге жуық адамның қаза тапқанын мәлімдеді, ал Daikha Dridi (babelmed) 53 адамның қаза тапқанын хабарлады. Бұл оқиғадан кейін келесі күні тағы 45 адамның қаза болғаны хабарланды.

Жауапкершілік

Ешбір топ жауапкершілікті мойындаған жоқ, бірақ Алжир үкіметі GIA сияқты радикалды исламист топтарды айыптады. Үкімет БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына (E/CN.4/2000/3/Add.1) «Сот тергеуі басталды, және 1998 жылдың 7 шілдесінде сегіз күдіктінің тығынына қарсы террористік шабуыл жүргізілді. Сот процесі жалғасуда» деп хабарлады. Бірақ 1998 жылдың 27 шілдесінде оқиға орнына келген БҰҰ тергеу тобына генералдың айтқан сөздері бұл мәлімдемемен қалай үйлеседі: «Қылмыс жасағандардың тек сегізі ғана іздеуде, ал біреуі Серкаджи түрмесінде. Террористік топтың жетекшісі он күн бұрын атылып өлтірілген». Amnesty International мемлекеттің жауабына күмән келтіріп, «Бени Мессуста ең ірі казарма мен әскери қауіпсіздік орталығы, сондай-ақ қырғын орнына анық көрінетін бірнеше жандармерия және қауіпсіздік күштерінің орталықтары орналасқан. Шереганың әскери казармасы (суретті қараңыз) бірнеше шақырым қашықтықта. Көршілер қауіпсіздік күштеріне телефон соққан, бірақ олар мәселені жандармерияның қарауына жатқызып, араласудан бас тартқан. Олар жандармерияға қоңырау шалған, бірақ жауап алмаған, ал шабуылдаушылар ешқандай кедергісіз кетіп қалған». Дегенмен, аталған генерал БҰҰ тергеу тобына топографиялық картаның көмегімен армия мен жандармерияның қырғынды болдырмауға мүмкіндігі болмағанын дәлелдеді, «армияны тоқтату үшін бомбалар қойылған, ал шабуылдаушылар электр қуатын өшіріп тастаған. Жақын маңдағы шаруалар террористер жарылғыш заттар орнатқандықтан көмек көрсете алмаған, бірақ олар бірнеше шақырым қашықтықтағы дивизиялық штабқа хабарлаған». Ол сондай-ақ үкіметтің шабуылға ұшыраған отбасын қауіпсіз жерге көшіруге кеңес бергенін, бірақ олар бас тартқанын, ал сол отбасы террористерді тамақтандырып, осының нәтижесінде байыған деген мәлімдемелер де болғанын қосты.

Салдары

Көптеген отбасылар осы қырғындардан кейін Сиди Юсефтен қашып кетті; кейбіреулері Бени Мессус стадионында паналады және 2002 жылға дейін сол жерде болды. Қырғын болған үйлер 2001 жылы қала әкімінің бұйрығымен бұзылды; қазір тек шашыраңқы қирандылар ғана қалды, ал оқиға орнында ескерткіш тақта жоқ.